Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đề cập cụ thể đến việc người dân được tiếp cận, sử dụng dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu có chất lượng như một mục tiêu quan trọng trong phát triển hệ thống y tế. Trong đó nhấn mạnh nâng cao chất lượng y tế cơ sở, khám sức khỏe định kỳ, miễn viện phí cơ bản, hướng đến xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện.
Đây cũng chính là các mục tiêu trong Nghị quyết 72/2025 của Bộ Chính trị về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân mà TP.HCM đang thực hiện, lấy y tế cơ sở làm nền tảng. TP đã chủ động, sáng tạo các mô hình, giải pháp phù hợp với thực tế để y tế cơ sở trở thành nền tảng vững chắc, là “người gác cổng” của hệ thống chăm sóc sức khỏe.
Hết cảnh vượt biển đi khám bệnh
Bà Nguyễn Thị Hồng (55 tuổi, ngụ xã Thạnh An) có nhiều bệnh nền như cao huyết áp, xương khớp, tim mạch… Mỗi lần bà từ đảo vào trung tâm TP.HCM khám bệnh thực sự là hành trình vất vả, nhanh thì mất một ngày, có lần phải ở lại qua đêm.
Từ khi Trạm y tế (TYT) xã đảo Thạnh An được đầu tư nhiều trang thiết bị, thuốc men, có thể khám và làm xét nghiệm ngay tại TYT, không chỉ bà Hồng mà người dân xã đảo đều mừng lắm.
“Giờ tôi khám, lấy thuốc ngay trên đảo, không còn phải dậy sớm đi ghe, qua phà rồi đi mấy chặng xe buýt, xe ôm như trước. Đây là niềm vui với người dân xã đảo, chúng tôi mong TYT ngày càng được quan tâm để bà con yên tâm khám bệnh gần nhà” - bà Hồng chia sẻ.
Tại Trung tâm Y tế (TTYT) quân dân y Côn Đảo, tháng 9-2025, một bé sơ sinh nặng 2,95 kg chào đời an toàn. Trước đó, gia đình dự định đưa sản phụ vào đất liền để sinh nhưng khi biết có các bác sĩ (BS) chuyên khoa luân phiên công tác tại đặc khu Côn Đảo, trong đó có BS sản khoa từ BV Hùng Vương, gia đình yên tâm để sản phụ sinh tại quê nhà.
Dù sản phụ thuộc nhóm nguy cơ do thiếu máu mức độ trung bình, song nhờ TTYT Quân dân y Côn Đảo được trang bị ngân hàng máu nên việc sinh nở của sản phụ “mẹ tròn con vuông”. Trước đây, những ca như vậy đều phải chuyển gấp về đất liền.
Sự kiện trên là minh chứng cho hiệu quả của mô hình luân phiên BS ra đặc khu Côn Đảo nhằm nâng cao chất lượng khám chữa bệnh từ tuyến y tế cơ sở, đem đến dịch vụ y tế chất lượng cao cho người dân biển đảo, xa trung tâm.
Mang y tế chuyên sâu đến đặc khu, xã đảo
Là một trong các BS luân phiên đến Côn Đảo, TS-BS Huỳnh Giang Châu, BV Hùng Vương, chia sẻ mỗi ca bệnh được xử trí thành công là niềm vui, là bước tiến mới của y tế đặc khu Côn Đảo - nơi người dân giờ đây đã có thể tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao mà không cần vượt biển vào đất liền.
Suốt thời gian luân phiên công tác ra Côn Đảo, đoàn BS đã khám chữa bệnh cho hơn 2.600 lượt, phẫu thuật nhiều ca phức tạp từ chấn thương đa tạng, nội soi ruột thừa, bóc u buồng trứng, kết hợp xương chày cho đến những ca đỡ sinh an toàn cho sản phụ nguy cơ cao.
Từ ngày 1-1-2026, TP.HCM chính thức sắp xếp 38 TTYT khu vực trực thuộc Sở Y tế về 168 TYT trực thuộc UBND xã, phường và đặc khu theo hướng tinh gọn, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Việc này giúp rút ngắn khoảng cách quản lý, tăng tính chủ động của chính quyền cơ sở, giúp TYT bám sát nhu cầu chăm sóc sức khỏe ban đầu và thực sự trở thành “điểm chạm y tế đầu tiên” của người dân.
Đáng nói là số lượt khám chữa bệnh tại TTYT quân dân y Côn Đảo tăng gấp 2-3 lần so với trước. Các BS còn chuyển giao kỹ thuật, đào tạo và hướng dẫn nhân viên y tế tại chỗ, giúp trung tâm ngày càng chủ động hơn khi xử lý cấp cứu, hồi sức và phẫu thuật cơ bản.
“Chúng tôi muốn lan tỏa tinh thần BS, mang y đức đến với người dân ở nơi xa, thiếu thốn điều kiện y tế; mang những gì TP đang có đến với người dân đặc khu” - BS Châu bày tỏ.
BS Luân Thanh Trường, Trưởng TYT xã Thạnh An, cho biết thời gian qua, công tác khám chữa bệnh tại xã đảo Thạnh An có nhiều chuyển biến. Trạm được trang bị các máy siêu âm, đo điện tim, thở ôxy, test nhanh đường huyết, doppler tim thai… Đặc biệt, trạm đã có máy X-quang kỹ thuật số tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) chụp phim ngực thẳng, góp phần nâng cao chất lượng chẩn đoán.
Nhóm giải pháp nâng cao năng lực cho trạm y tế
Song song với sắp xếp tổ chức bộ máy, Sở Y tế TP.HCM xác định không ngừng nâng cao năng lực của TYT là nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới qua các nhóm giải pháp:
- Đào tạo, bồi dưỡng, cập nhật quy định mới của pháp luật, kiến thức quản lý và chuyên môn cho đội ngũ giám đốc TYT và nhân viên y tế cơ sở.
- Triển khai các chương trình hỗ trợ chuyên môn giữa các BV cấp cơ bản với TYT. Tăng cường hội chẩn từ xa nhằm nâng cao năng lực chẩn đoán, điều trị và quản lý bệnh tại cơ sở.
- Hỗ trợ triển khai đấu thầu gộp, giao nhiệm vụ cho các BV cấp cơ bản thực hiện, bảo đảm cung ứng thuốc cho TYT; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và AI tại TYT.
- Trung tâm Cấp cứu 115 TP.HCM phối hợp, hỗ trợ TYT chuyển viện cấp cứu kịp thời, đúng quy trình. Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC) xây dựng và triển khai các chương trình đào tạo phù hợp với từng loại hình dịch bệnh và đặc điểm địa bàn.
- Quy hoạch, xây mới hoặc cải tạo, nâng cấp cơ sở vật chất cho TYT.
Song song đó, TYT đang được xây mới với diện tích gần 2.000 m², dự kiến hoàn thành vào tháng 8-2026. Công trình mới có phòng mổ khẩn trong các trường hợp xuất huyết nội, bởi việc di chuyển bệnh nhân từ đảo vào đất liền có thể khiến tình trạng nặng hơn. Trong các ca này, êkíp phẫu thuật sẽ tăng cường từ đất liền, bệnh nhân sau khi ổn định sẽ được chuyển lên tuyến trên.
Vẫn theo lời BS Trường, việc có thể làm các xét nghiệm ngay tại TYT mang lại lợi ích rất lớn. Với các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường… người dân không phải đi xa nữa; với bệnh truyền nhiễm, các xét nghiệm nhanh giúp phát hiện sớm ca bệnh, chẩn đoán phân biệt và ngăn chặn nguy cơ bùng phát dịch.
Tuyến y tế cơ sở phải là điểm chạm đầu tiên
Trên tinh thần Nghị quyết 72/2025 của Bộ Chính trị, ngành y tế TP.HCM đã triển khai đồng bộ các giải pháp đổi mới y tế cơ sở theo hướng lấy người dân làm trung tâm, lấy chất lượng phục vụ làm thước đo và khoa học công nghệ làm động lực phát triển.
Sau sáp nhập, ngành y tế TP.HCM phục vụ gần 14 triệu dân với hệ sinh thái y tế đa tầng, đa cực, đa trung tâm. Trong đó, y tế cơ sở đảm nhiệm chăm sóc sức khỏe ban đầu; BV đa khoa khu vực thực hiện kỹ thuật cơ bản; BV tuyến cuối tập trung điều trị chuyên sâu. Ở các khu vực xa trung tâm, vai trò của y tế cơ sở càng quan trọng hơn khi kết nối người bệnh đến BV cửa ngõ của TP.
Ảnh: THẢO PHƯƠNG
Tuy nhiên, có thực trạng là đa phần người dân khi bị bệnh sẽ đến thẳng BV cấp cơ bản, thậm chí vượt tuyến lên BV chuyên sâu, rất ít người đến y tế cơ sở. Trong mô hình ba tầng chăm sóc sức khỏe, tuyến ban đầu chỉ tiếp nhận 8% lượt khám ngoại trú; tuyến cơ bản chiếm 45,7% và tuyến chuyên sâu chiếm tới 46,2%.
Nguồn nhân lực y tế cũng tạo thành một “tam giác ngược” khi tuyến ban đầu chỉ có 17% tổng số nhân viên y tế, 32% tại tuyến cơ bản, trong khi tuyến chuyên sâu chiếm tới 51%. Mục tiêu xuyên suốt của ngành y tế TP là “lật ngược hình tam giác”, đưa tuyến ban đầu trở thành tuyến quan trọng nhất. Y tế cơ sở phải là điểm chạm y tế đầu tiên của người dân, cung cấp dịch vụ y tế thiết yếu, quản lý bệnh mạn tính, khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc phát hiện sớm, điều trị bệnh thông thường và chuyển tuyến kịp thời khi vượt khả năng chuyên môn.
Bài học thực tiễn từ đại dịch COVID-19 cho thấy chỉ khi y tế cơ sở đủ mạnh, hệ thống y tế mới ứng phó hiệu quả với khủng hoảng. Trên cơ sở đó, TP.HCM xác định phát triển y tế cơ sở là nhiệm vụ cơ bản xuyên suốt bên cạnh phát triển y tế chuyên sâu.
Từ năm 2021 đến nay, TP đã triển khai nhiều đề án, chương trình củng cố y tế cơ sở như: Phát triển TYT theo nguyên lý y học gia đình; kết nối telemedicine với BV tuyến trên; thu hút BS nghỉ hưu tham gia công tác; đấu thầu thuốc tập trung để bảo đảm thuốc thiết yếu; thành lập mạng lưới cộng tác viên sức khỏe cộng đồng góp phần nâng cao hiệu quả quản lý sức khỏe ban đầu cho người dân…
Đáng chú ý, tỉ lệ BS chọn công tác ở tuyến cơ sở tại các ngày hội việc làm của ngành y tế TP tăng rõ rệt, từ 9% năm 2023 lên 21% năm 2024 và 37% năm 2025. Điều đó cho thấy sức hút và niềm tin ngày càng lớn đối với tuyến y tế này.
Những kết quả bước đầu khẳng định định hướng phát triển y tế cơ sở của TP.HCM là đúng đắn và khả thi. Thời gian tới, TP tiếp tục ưu tiên đầu tư nhân lực, cơ sở vật chất và trang thiết bị cho tuyến cơ sở, bảo đảm chăm sóc sức khỏe từ sớm, từ xa cho người dân.
TS-BS NGUYỄN VĂN VĨNH CHÂU, Phó Giám đốc Sở Y tế TP.HCM
PGS-TS-BS TĂNG CHÍ THƯỢNG, Giám đốc Sở Y tế TP.HCM:
Chuyển từ điều trị sang phòng bệnh
Đối với tuyến y tế cơ sở (YTCS), cần quán triệt sâu sắc tinh thần chỉ đạo của Nghị quyết 72/2025 của Bộ Chính trị về chuyển trọng tâm từ điều trị sang chủ động phòng bệnh, nâng cao sức khỏe nhân dân. Phòng bệnh phải được xác định là nền tảng đảm bảo an ninh y tế, đặc biệt là TP.HCM, với quy mô dân số lớn, tốc độ già hóa nhanh.
Yêu cầu đặt ra là phải củng cố và nâng cao năng lực các TYT, nhằm đảm bảo hiệu quả phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe ban đầu. TYT phải trở thành điểm tựa y tế, theo dõi liên tục sức khỏe của người dân.
Trọng tâm là nâng cao năng lực khám sức khỏe định kỳ, tầm soát phát hiện sớm bệnh tật, quản lý bệnh không lây nhiễm, chăm sóc và phục hồi chức năng tại cộng đồng; từng bước chuyển từ “chờ người bệnh” sang chủ động quản lý, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân.
Ngành y tế TP xác định rõ: Không để các TYT hoạt động đơn lẻ, mà phải đặt trong hệ sinh thái đồng bộ và liên thông. Cụ thể, phát triển mạng lưới cộng tác viên sức khỏe cộng đồng; luân phiên BS về TYT ở khu vực khó khăn, vùng xa; kết nối TYT với BV tuyến cuối thông qua telemedicine để được hỗ trợ chuyên môn kịp thời; nghiên cứu nhân rộng ứng dụng AI cho TYT…
Với những giải pháp trên cùng sự hỗ trợ của Nhà nước, kỳ vọng trong tương lai, hình tháp ngược (người dân tập trung chủ yếu ở BV tuyến trên) sẽ chuyển thành hình tháp xuôi - TYT sẽ là nơi được người dân tin tưởng khi cần khám chữa bệnh.
BS LÊ CÔNG THỌ, Giám đốc TTYT quân dân y Côn Đảo:
Cần chính sách đặc thù cho y tế Côn Đảo
TTYT quân dân y Côn Đảo được xây dựng và đưa vào vận hành từ năm 2005. Sau hơn 20 năm sử dụng, cơ sở cũ đã xuống cấp nghiêm trọng. Trước tình hình đó, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu cũ đã phê duyệt chủ trương xây dựng TTYT quân dân y Côn Đảo tại trụ sở mới quy mô 100 giường (giai đoạn 1 có 60 giường, giai đoạn 2 đến năm 2030 thêm 40 giường).
Giai đoạn 1, trung tâm được đầu tư cơ sở hạ tầng khang trang, hiện đại với tổng kinh phí gần 250 tỉ đồng, bổ sung trang thiết bị mới. Đơn vị chính thức chuyển sang cơ sở mới vào tháng 8-2025. Đến nay, hoạt động cơ bản ổn định và tiếp nhận chuyển giao kỹ thuật từ các BV tuyến trên.
Đặc biệt, trung tâm ứng dụng telemedicine giúp các ca bệnh nặng có thể được hội chẩn nhanh với tuyến trên; kết quả xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh được gửi và đọc từ xa, giúp xử trí kịp thời, nâng cao chất lượng cấp cứu và điều trị. Để triển khai các kỹ thuật đòi hỏi thời gian vàng như thận nhân tạo, can thiệp tiêu sợi huyết, xử trí chấn thương sọ não… trung tâm sẽ tiếp tục đề xuất Sở Y tế và UBND TP.HCM đầu tư thêm trang thiết bị.
Theo định hướng của Sở Y tế, TTYT quân dân y Côn Đảo sẽ phát triển thành BV đa khoa với các chuyên khoa sâu. Tuy nhiên, do địa bàn biển đảo kết hợp du lịch, đặc khu Côn Đảo rất cần có chính sách đặc thù để đáp ứng tình hình thực tế.
ThS PHẠM CHÁNH TRUNG, Chi cục trưởng Chi cục Dân số TP.HCM:
Nâng cao năng lực YTCS là ưu tiên hàng đầu
Già hóa dân số nhanh chóng đang đặt ra nhiều thách thức cho hệ thống y tế và an sinh xã hội. Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi vì thế trở thành một trong những mối quan tâm hàng đầu của TP.HCM.
Ngoài các BV lớn, hệ thống YTCS phường, xã đang ngày càng hoàn thiện để trở thành nơi đáng tin cậy, kết nối người dân với dịch vụ y tế chất lượng nhanh nhất. Việc thăm khám tại TYT địa phương có nhiều thuận tiện. Thứ nhất, thay vì phải đi xa, người dân có thể kiểm tra sức khỏe gần nhà, vừa tiết kiệm công sức vừa thoải mái về tinh thần.
Thứ hai, trong quá trình theo dõi sức khỏe dài hạn tại cơ sở, người dân được TYT hỗ trợ kiểm soát các chỉ số cơ bản như huyết áp, đường huyết và tư vấn chuyên sâu các bệnh mạn tính. Đây chính là nguồn thông tin để mỗi người chủ động quản lý sức khỏe của mình tốt hơn. Hồ sơ sức khỏe tại TYT cũng giúp các BS nắm bắt nhanh chóng bệnh lý nền, từ đó đưa ra lời khuyên hoặc hỗ trợ thủ tục chuyển tuyến cho người dân khi cần thiết.
Chăm sóc sức khỏe tại địa phương không chỉ là nỗ lực của ngành y tế nhằm tri ân những đóng góp của người cao tuổi, mà còn là một tiện ích cộng đồng luôn sẵn sàng phục vụ. Thời gian tới, Chi cục Dân số TP.HCM cam kết tiếp tục phối hợp cùng các đơn vị để nâng cao chất lượng dịch vụ, đảm bảo TYT luôn là điểm đến an toàn, đáp ứng kỳ vọng và sự tin tưởng của người dân.
BS CKII NGUYỄN NGUYỆT CẦU, Giám đốc TYT phường Tân Định:
Vận hành tốt hơn sau sắp xếp
Thay đổi lớn nhất sau khi TYT phường Tân Định sắp xếp, kiện toàn tổ chức là tiếp nhận đội ngũ nhân lực y tế từ TTYT khu vực Sài Gòn. Việc này không chỉ giúp trạm tăng quân số mà còn nâng cao đáng kể trình độ chuyên môn với sự tham gia của các BS CKI, BS CKII, thạc sĩ và viên chức có kinh nghiệm thực tiễn.
Trước đây, mỗi TYT phường chỉ có 6-8 nhân viên, khó đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ ngày càng đa dạng và nhu cầu khám chữa bệnh của người dân. Hiện các TYT phường có khoảng 25-30 người, thuận lợi trong phân công chuyên môn rõ ràng, đủ lực lượng bám sát địa bàn, kịp thời nắm bắt nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân cũng như phòng, chống dịch bệnh.
Tuy vậy, việc sáp nhập nhiều khoa, phòng chuyên môn trước đây thành một đơn vị khiến phạm vi lĩnh vực phụ trách trở nên rộng hơn. Trong giai đoạn đầu, đội ngũ lãnh đạo khoa/phòng gặp khó khăn do không thể cùng lúc bao quát sâu tất cả lĩnh vực chuyên môn, nhất là những lĩnh vực trước đó họ không trực tiếp phụ trách. Để giải quyết tất cả vấn đề này đòi hỏi cần thêm thời gian để nghiên cứu, nắm bắt và điều hành hiệu quả.
Để hoạt động đi vào nền nếp ổn định, TYT phường Tân Định đang được Sở Y tế, Kho bạc Nhà nước, Chi cục Thuế và UBND phường hỗ trợ nên các khó khăn, vướng mắc phát sinh sẽ được tháo gỡ kịp thời.
