Luật sư Hà Hải: Lộ trình đào tạo cốt lõi giúp luật sư trẻ bứt phá

Trong bối cảnh Việt Nam đã thành lập Trung tâm Tài chính Quốc tế, nhu cầu về một đội ngũ nhân lực pháp lý chất lượng cao, đủ tầm thiết lập và bảo vệ các giao dịch xuyên biên giới trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Dù sở hữu lực lượng hơn 21.000 luật sư, thị trường dịch vụ pháp lý nội địa vẫn đang thiếu hụt ngoại ngữ chuyên ngành, tư duy toàn cầu và kinh nghiệm thực chiến trước các định chế tài chính quốc tế. ​

Để có cái nhìn sâu sắc về lộ trình nâng cao năng lực và mở lối cho thế hệ luật sư trẻ đón đầu làn sóng này, chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với Luật sư Hà Hải - ủy viên Ban Thường vụ Liên đoàn Luật sư Việt Nam, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư TP.HCM.

Khả năng đáp ứng chuẩn mực khu vực và quốc tế

. Phóng viên: Thưa luật sư, khi Trung tâm Tài chính quốc tế đi vào vận hành, dòng vốn và các tập đoàn lớn sẽ đổ vào. Ông dự báo bức tranh nhu cầu dịch vụ pháp lý sẽ biến động ra sao và đội ngũ luật sư hiện tại đã sẵn sàng ở mức độ nào?

+ Luật sư Hà Hải: Khi Trung tâm Tài chính quốc tế đi vào hoạt động, nhu cầu đối với các dịch vụ pháp lý có yếu tố quốc tế sẽ tăng rất mạnh. Trọng tâm sẽ rơi vào các mảng dịch vụ có giá trị gia tăng cao, gắn trực tiếp với dòng vốn quốc tế như: tài chính - ngân hàng, thị trường vốn, M&A (sáp nhập và mua lại), tài trợ dự án, quản trị tuân thủ, giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế, và cả những lĩnh vực mới như fintech, tài sản số.

Về mức độ sẵn sàng, tính đến hết tháng 9-2025, Việt Nam có 21.472 luật sư, nhưng nhóm có khả năng tham gia ngay vào các giao dịch tài chính quy mô lớn vẫn còn khá hạn chế. Thị trường dịch vụ pháp lý của chúng ta vẫn tương đối manh mún với tỉ lệ trung bình chỉ 3,2 đến 3,3 nhân sự cho mỗi tổ chức.

Đáng chú ý nhất là sự chênh lệch về năng lực tạo ra giá trị. Các tổ chức luật sư nước ngoài dù chiếm tỉ lệ nhân sự rất nhỏ nhưng lại nắm giữ tỉ trọng doanh thu rất lớn trên thị trường (có năm lên tới 80%). Doanh thu trung bình của một luật sư nước ngoài đạt 17 tỉ đồng/năm, trong khi con số này ở luật sư Việt Nam chỉ là 355 triệu đồng/năm.

Những con số này minh chứng rằng dù đã có nền tảng nhất định, ngành luật Việt Nam vẫn cần thời gian và sự đầu tư rất lớn để đáp ứng chuẩn mực khu vực và quốc tế.

Ba điểm hạn chế cốt lõi của luật sư Việt Nam

. Nhìn thẳng vào thực tế, đâu là những điểm hạn chế lớn nhất khiến luật sư Việt Nam dễ gặp bất lợi trong các giao dịch và tranh chấp xuyên biên giới?

+ Tôi cho rằng có ba rào cản lớn nhất.

Thứ nhất là ngoại ngữ pháp lý. Trong môi trường quốc tế, luật sư không chỉ dừng ở mức giao tiếp mà phải đủ trình độ để đọc hiểu, soạn thảo, đàm phán hợp đồng và lập ý kiến pháp lý chuyên sâu bằng ngoại ngữ.

Thứ hai là kiến thức liên ngành và pháp lý toàn cầu. Các giao dịch quốc tế đòi hỏi sự am hiểu về tập quán thương mại, ngoại hối, thuế, phòng chống rửa tiền... trong khi chương trình đào tạo hiện tại chủ yếu tập trung vào luật trong nước.

Thứ ba là kinh nghiệm thực tiễn. Do Trung tâm Tài chính quốc tế mới ra đời, số lượng dự án có cấu trúc pháp lý phức tạp chưa nhiều, luật sư ít có cơ hội trải nghiệm thực tế với các hãng luật quốc tế hay các định chế tài chính toàn cầu. Họ phải giải bài toán vận dụng đồng thời pháp luật Việt Nam, điều ước quốc tế và luật nước ngoài.

Thách thức lớn nhất là làm sao cân bằng được nghĩa vụ bảo vệ tối đa quyền lợi hợp pháp của khách hàng, nhưng tuyệt đối không làm ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và các cam kết quốc tế mà Việt Nam tham gia.

Chiến lược đào tạo để “đi tắt đón đầu”

. Một trung tâm tài chính đòi hỏi cơ chế giải quyết tranh chấp cực kỳ linh hoạt. Vậy chiến lược đào tạo luật sư cần được thiết kế ra sao để bắt kịp yêu cầu này, thưa ông?

+ Chương trình đào tạo cần được điều chỉnh mạnh mẽ theo hướng chuyên sâu. Phải tăng cường các khối kiến thức cốt lõi về pháp luật tài chính, ngân hàng, đầu tư và đặc biệt là trọng tài thương mại quốc tế. Bởi trên thực tế, trọng tài đang trở thành cơ chế “win-win” được nhiều nhà đầu tư ưu tiên lựa chọn nhờ tính linh hoạt, bảo mật và khả năng duy trì quan hệ hợp tác.

Đồng thời, tiếng Anh pháp lý chuyên ngành phải trở thành công cụ bắt buộc. Về mô hình đào tạo, chúng ta nên ứng dụng kết hợp nhiều giải pháp. Tự xây dựng chương trình nội địa là cần thiết để bám sát hệ thống pháp luật Việt Nam. Tuy nhiên, với các lĩnh vực chuyên sâu, việc liên kết đào tạo, cấp chứng chỉ song bằng với các học viện, tổ chức quốc tế sẽ giúp chúng ta đi tắt đón đầu, nhanh chóng tiếp cận các chuẩn mực tiên tiến.

. Về mặt thể chế quản lý nghề nghiệp, Đoàn Luật sư TP.HCM có những kiến nghị gì để tạo "bệ phóng" vững chắc cho nguồn nhân lực pháp lý chất lượng cao?

+ Đoàn Luật sư TP.HCM đang tích cực đóng góp ý kiến cho các cơ chế đặc thù xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế tại địa phương. Tôi kiến nghị cần mở rộng vai trò của Liên đoàn Luật sư Việt Nam, tiến tới hình thành các cơ sở đào tạo chuyên nghiệp có quyền cấp chứng chỉ chuyên sâu về luật tài chính, đầu tư quốc tế và giải quyết tranh chấp. Đặc biệt, đối với các luật sư muốn hoạt động tại phân khu Trung tâm Tài chính quốc tế, có thể xem xét xây dựng cơ chế đánh giá năng lực hoặc cấp chứng chỉ hành nghề đặc thù để đảm bảo chất lượng nguồn nhân lực và tạo dựng niềm tin cho nhà đầu tư.

Bên cạnh đó, cần thiết lập cơ chế gắn kết trách nhiệm đối với các tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài tại Việt Nam. Họ cần tham gia sâu hơn vào việc nhận tập sự, chuyển giao phương pháp quản trị và chia sẻ kinh nghiệm hành nghề thực tiễn cho thế hệ luật sư trẻ trong nước. Đồng thời, chúng ta nên chủ động nghiên cứu, kêu gọi các quỹ học bổng, chương trình hợp tác quốc tế để hỗ trợ tài chính cho những luật sư trẻ tài năng theo đuổi mảng luật này.

. Xin cảm ơn những chia sẻ sâu sắc của luật sư!