Để vị thế luật sư Việt Nam không thua bạn bè quốc tế trên sân nhà

Ngay trên "sân nhà" Việt Nam, các công ty luật nội địa vẫn thường phải chấp nhận vai trò "nhà thầu phụ" thầm lặng khi phải tiếp cận các khách hàng và nhà đầu tư nước ngoài thông qua các hãng luật quốc tế trung gian. Sự phụ thuộc này đã tước đi quyền chủ động định hướng chiến lược tố tụng và cơ hội khẳng định thương hiệu của các luật sư trong nước.

Trước bối cảnh hội nhập sâu rộng và sự ra đời của các trung tâm tài chính, trọng tài quốc tế thế hệ mới, việc chủ động nâng tầm tư duy toàn cầu, chuẩn hóa năng lực và tích cực tự thân vận động chính là lối đi sống còn để giới luật sư Việt Nam tự tin vươn mình ra biển lớn với vị thế của một đối tác ngang hàng.

Tiếp cận “thượng đế” nước ngoài bằng đường vòng

Trong các vụ việc có yếu tố nước ngoài được giải quyết tại Trọng tài hoặc Tòa án Việt Nam, các công ty luật Việt Nam vẫn thường phải tiếp cận khách hàng là các doanh nghiệp và nhà đầu tư nước ngoài thông qua sự hợp tác hoặc giới thiệu của các hãng luật có uy tín ở nước ngoài. Luật sư Việt Nam ít có cơ hội được tiếp cận trực tiếp với các đối tượng khách hàng này, mặc dù các hoạt động “đáo tụng đình” này được tiến hành trên sân nhà Việt Nam và phần lớn là áp dụng luật Việt Nam.

Nhiều trường hợp công ty luật Việt Nam không thể trực tiếp đàm phán, ký kết hợp đồng dịch vụ pháp lý với “Thượng đế” nước ngoài mà phải thông qua trung gian là các hãng luật nước ngoài; và tất nhiên, các đối tác trung gian này không làm cầu nối miễn phí.

Thực tế nói trên đã phần nào ảnh hưởng đến thị phần và doanh thu của các công ty luật Việt Nam trên thị trường dịch vụ pháp lý quốc tế.

Sự phụ thuộc vào cầu nối trung gian này không chỉ bào mòn lợi nhuận do phải chia sẻ tỉ lệ phí dịch vụ cao, mà còn khiến các tổ chức hành nghề luật trong nước rơi vào thế bị động. Việc thiếu cơ hội làm việc trực tiếp khiến các luật sư Việt Nam mất đi quyền chủ động trong việc định hướng chiến lược tố tụng ngay từ đầu, đồng thời hạn chế khả năng xây dựng thương hiệu cá nhân trên trường quốc tế. Khách hàng nước ngoài thường chỉ biết đến danh tiếng của các hãng luật toàn cầu, vô hình trung biến các công ty luật Việt Nam thành những “nhà thầu phụ” thầm lặng ngay trên chính sân nhà của mình. ​

Để phá vỡ thế độc quyền này, các công ty luật nội địa không thể mãi dựa vào phương thức hữu xạ tự nhiên hương. Thay vào đó, việc chủ động nâng cao năng lực ngoại ngữ, chuẩn hóa quy trình dịch vụ theo chuẩn mực quốc tế và tăng cường sự hiện diện tại các diễn đàn pháp lý toàn cầu là lối đi sống còn để khẳng định vị thế độc lập.

Để “thầy cãi” Việt Nam bằng vai phải lứa với luật sư các nước

Việc các công ty luật Việt Nam thất thế ngay trên sân nhà trước các hãng luật nước ngoài trong các dịch vụ liên quan đến tranh tụng có yếu tố nước ngoài ở Việt Nam cũng là điều dễ hiểu bởi nghề “thầy cãi” ở Việt Nam vẫn “sinh sau đẻ muộn” so với nghề này ở các nước phát triển. Cùng với đó, nền kinh tế Việt Nam vẫn chưa thể sánh ngang với các nước phương Tây và cả một số nước ở châu Á.

Tuy nhiên, không thể vì lý do đó mà luật sư Việt Nam mãi cam phận phụ thuộc vào sự ban phát, chia phần của những “ông lớn” nghề luật nước ngoài khi tham gia vào sân chơi dịch vụ pháp lý quốc tế.

Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam vừa thành lập Trung tâm tài chính quốc tế, Tòa án chuyên biệt và Trung tâm trọng tài quốc tế tại trung tâm tài chính này thì yêu cầu nâng tầm đội ngũ thẩm phán và luật sư Việt Nam phục vụ các hoạt động tranh tụng có yếu tố nước ngoài cũng như yêu cầu hội nhập quốc tế nói chung lại càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Và tất nhiên, việc nâng tầm luật sư không thể không bắt đầu bằng việc tăng cường đào tạo đội ngũ này theo định hướng hội nhập quốc tế.

Một trong những việc có thể và nên làm là đưa vào chương trình đào tạo cử nhân luật bộ môn giải quyết tranh chấp bằng phương thức trọng tài. Điều này cũng đã được nhiều trường đại học thực hiện trong những năm gần đây, nhưng cần chú trọng hơn nữa vào kỹ năng tranh tụng tại trọng tài, nhất là tranh tụng trong các vụ việc có yếu tố nước ngoài.

Bởi các doanh nghiệp nước ngoài, nhất là doanh nghiệp ở các nước phát triển, thường ưa chuộng phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài hơn là tòa án do những ưu điểm vượt trội của phương thức trọng tài về tính bảo mật, tính linh hoạt và thời gian giải quyết. Đó là những điều mà các doanh nghiệp nước ngoài rất coi trọng vì nó phù hợp với đặc thù của hoạt động kinh doanh so với các hoạt động khác của đời sống xã hội.

Chương trình đào tạo nghề luật sư sau khi tốt nghiệp cử nhân luật cũng cần có sự quan tâm tương tự. Trong vài năm qua, Học viện Tư pháp (thuộc Bộ Tư pháp) cũng đã xây dựng và thực hiện “Chương trình đào tạo luật sư phục vụ hội nhập quốc tế” thu hút được nhiều người theo học, đạt kết quả tốt, góp phần thiết thực vào công cuộc nâng tầm luật sư Việt Nam. Sau này, Liên đoàn Luật sư Việt Nam đảm nhận chức năng đào tạo nghề luật sư (tức đào tạo luật sư tương lai) thì cũng nên quan tâm đến định hướng đào tạo này...

Vai trò tự thân vận động

Ngoài ra, Liên đoàn luật sư Việt Nam cũng như các Đoàn luật sư địa phương cũng nên xây dựng chương trình giao lưu học hỏi lẫn nhau với các tổ chức luật sư quốc tế và tổ chức luật sư nước ngoài để nắm bắt nhu cầu và xu hướng phát triển của thị trường dịch vụ pháp lý trên thế giới.

Đồng thời, các công ty luật Việt Nam nên xây dựng chương trình phối hợp với các hiệp hội doanh nghiệp nước ngoài, các đại sứ quán hoặc lãnh sự quán nước ngoài tại Việt Nam tổ chức các sự kiện liên quan đến pháp luật Việt Nam nhằm tăng cường quảng bá hình ảnh, thương hiệu của các công ty luật Việt Nam đến các doanh nghiệp nước ngoài có nhu cầu hoạt động đầu tư tại Việt Nam hoặc nhu cầu giao dịch làm ăn với các doanh nghiệp Việt Nam. Các công ty luật Việt Nam cũng nên tích cực tham gia các sự kiện liên quan đến pháp luật do các cơ quan nước ngoài tổ chức tại nước ngoài để tự giới thiệu mình trước cộng đồng doanh nghiệp của nước sở tại.

Song song đó, bản thân mỗi luật sư Việt Nam cần chủ động bước ra khỏi vùng an toàn bằng việc tư duy như một chuyên gia toàn cầu. Việc đầu tư bài bản vào các công bố quốc tế, viết bài phân tích chuyên sâu trên các tạp chí pháp lý uy tín toàn cầu hay tham gia hiến kế tại các hội thảo của IBA (Hiệp hội Luật sư Quốc tế) chính là những bước đi chiến lược nhằm định vị thương hiệu cá nhân. Một khi năng lực chuyên môn và tư duy tranh tụng của luật sư nội địa được minh chứng qua các diễn đàn học thuật uy tín, niềm tin của các nhà đầu tư nước ngoài sẽ được xác lập một cách tự nhiên.

Sự “tự thân vận động” này còn nằm ở việc chuyển đổi số và tối ưu hóa hạ tầng vận hành. Các công ty luật trong nước cần xây dựng hệ thống quản trị rủi ro thông tin và bảo mật dữ liệu đạt chuẩn quốc tế, giúp khách hàng nước ngoài cảm thấy an tâm tuyệt đối khi giao phó những đại án kinh tế hay các vụ tranh chấp triệu đô.

Khi nội lực đã chín muồi, kết hợp cùng mạng lưới ngoại giao chủ động từ các Đoàn luật sư, vị thế của luật sư Việt Nam sẽ không còn dừng lại ở vai trò “người hỗ trợ địa phương” mà sẽ tiến thẳng lên vị trí đối tác chiến lược ngang hàng, trực tiếp đàm phán và dẫn dắt cuộc chơi.