Là đầu tàu kinh tế của cả nước, TP.HCM nhiều năm qua luôn được kỳ vọng có cơ chế đủ mạnh để chủ động giải quyết những vấn đề của một đô thị hơn 14 triệu dân. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít vấn đề vẫn phải qua nhiều tầng nấc xin ý kiến, khiến cơ hội phát triển có lúc bị chậm lại.
Trao đổi với Pháp Luật TP.HCM, TS Nguyễn Đức Quyền, giảng viên Học viện Cán bộ TP.HCM, cho rằng dự thảo Luật Đô thị đặc biệt nếu được thiết kế đúng tinh thần phân quyền thực chất sẽ tạo cú hích quan trọng cho sự phát triển của thành phố.
TP.HCM cần được trao quyền mạnh hơn ở những lĩnh vực nào?
Theo TS Nguyễn Đức Quyền, nhìn lại chặng đường phát triển của TP.HCM có thể thấy Trung ương đã trao cho TP nhiều cơ chế, chính sách đặc thù. Tuy nhiên, để chuyển từ cơ chế “xin - cho” sang “tự chủ - tự chịu trách nhiệm” và phát triển tăng tốc, TP.HCM cần được trao quyền mạnh mẽ hơn ở những lĩnh vực then chốt.
Trước hết là tổ chức bộ máy và nhân sự. Thực tiễn hiện nay cho thấy thành phố đang quản lý nhiều “siêu phường” có dân số gần tương đương một huyện trước sáp nhập. Trong khi đó, việc vận hành bộ máy vẫn có một số ràng buộc về định biên và cơ chế nhân sự.
Trong lĩnh vực đầu tư và tài chính công, TS Nguyễn Đức Quyền cho biết cơ chế giữ lại ngân sách cần tương xứng hơn với vai trò vùng động lực của thành phố. Những vấn đề liên quan đến trái phiếu đô thị hay các dự án nhóm A cũng cần được phân cấp mạnh hơn để TP.HCM chủ động quyết định và triển khai.
Lĩnh vực thứ ba là quy hoạch và quản lý đất đai. Theo ông Quyền, trong bối cảnh đô thị hóa diễn ra nhanh chóng, nếu một điều chỉnh quy hoạch nhỏ cũng mất nhiều năm để hoàn tất thủ tục phê duyệt thì thành phố có thể đánh mất cơ hội cạnh tranh và thu hút dòng vốn đầu tư.
Thế nào là “được quyết, được làm và được chịu trách nhiệm”?
Một trong những nội dung quan trọng của dự thảo Luật Đô thị đặc biệt là mở rộng thẩm quyền cho TP.HCM trong các lĩnh vực tổ chức bộ máy, đầu tư, quy hoạch và tài chính.
Theo TS Nguyễn Đức Quyền, khi nói đến việc “được quyết, được làm và được chịu trách nhiệm”, điều quan trọng không nằm ở việc trao bao nhiêu quyền mà là trao đủ không gian để sáng tạo và đủ hành lang pháp lý để thành phố cũng như cán bộ an tâm hành động.
“Mức độ phân quyền lý tưởng nên được thiết kế theo nguyên tắc trung ương định hướng, giám sát, còn TP.HCM thực thi và chịu trách nhiệm” - ông nói.
Theo vị chuyên gia, một luật khi ban hành phải giải quyết được những vấn đề trong thực tiễn. Điều đó có nghĩa khi đối mặt với một vấn đề cụ thể của người dân hoặc doanh nghiệp, lãnh đạo thành phố có thể căn cứ ngay vào Luật Đô thị đặc biệt để đưa ra quyết định, thay vì phải tiếp tục rà soát, đối chiếu với nhiều luật chuyên ngành khác để xem có sự khác biệt hay không.
“Phân quyền mà không kiểm soát thì rất khó quản lý nhưng kiểm soát quá mức lại có thể làm chậm phát triển. Chúng ta không thể vì sợ vấp ngã mà trói chân không cho đi” - ông nhấn mạnh.
Để TP.HCM vừa chủ động, vừa bảo đảm minh bạch, ông cho rằng cơ chế kiểm soát quyền lực cần được thiết kế theo hai hướng đột phá.
Thứ nhất, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Thành phố cần được chủ động quyết định và triển khai công việc nhằm nắm bắt cơ hội phát triển. Công tác thanh tra, kiểm tra sau đó sẽ đánh giá dựa trên kết quả cuối cùng và lợi ích mang lại cho xã hội, thay vì tập trung quá nhiều vào những chi tiết mang tính thủ tục.
Thứ hai là công nghệ hóa và đại chúng hóa trách nhiệm giải trình. Theo ông, sức mạnh giám sát hiệu quả nhất chính là sự công khai, minh bạch. Khi toàn bộ quy trình phê duyệt dự án, quy hoạch, chi tiêu công được số hóa và công khai trên nền tảng dữ liệu mở, HĐND, báo chí và người dân đều có thể tham gia giám sát. Chính sự minh bạch sẽ trở thành “bộ lọc tự nhiên” để hạn chế nguy cơ lạm quyền.
Cởi trói cho TP.HCM là tạo động lực cho cả nước
TS Nguyễn Đức Quyền cho rằng nếu các cơ chế phân quyền thực chất được triển khai hiệu quả, TP.HCM có thể bước vào một giai đoạn phát triển hoàn toàn mới.
Về tốc độ phát triển, những dự án trọng điểm như metro, đường vành đai hay trung tâm tài chính quốc tế sẽ không còn bị kéo dài hàng chục năm mà có thể được đẩy nhanh tiến độ đáng kể. Điều đó đồng nghĩa với việc khơi thông hàng trăm nghìn tỷ đồng nguồn lực đang chờ được giải ngân.
Về năng lực cạnh tranh, TP.HCM sẽ có cơ hội lấy lại vị thế là điểm đến hấp dẫn của các dòng vốn đầu tư quốc tế. Khi thủ tục hành chính được rút ngắn, minh bạch và hiệu quả hơn, các tập đoàn lớn sẽ có thêm động lực lựa chọn TP.HCM thay vì những đô thị khác trong khu vực.
Ở góc độ quản trị đô thị, các vấn đề như ô nhiễm môi trường, áp lực hạ tầng hay quá tải dân số cũng có thể được giải quyết bằng những giải pháp đặc thù, sát với thực tiễn của thành phố hơn.
“Cởi trói cho TP.HCM không chỉ vì một đô thị hơn 14 triệu dân, mà còn tạo ra một bệ phóng cho nền kinh tế Việt Nam. Khi đầu tàu được trao đủ quyền và đủ nguồn lực để phát triển, cả đoàn tàu kinh tế quốc gia sẽ có cơ hội tăng tốc mạnh mẽ hơn” - TS Nguyễn Đức Quyền nhấn mạnh.
