3 điểm sáng đảm bảo an sinh thực tế cho người dân Thủ Thiêm

Khu đô thị mới (KĐTM) Thủ Thiêm được xác định trong quy hoạch tổng thể của TP.HCM là một khu trung tâm đô thị mới, hiện đại với chức năng chính là trung tâm tài chính, thương mại, dịch vụ cao cấp của TP.

Trải qua hơn hai thập kỷ với nhiều trăn trở, đến nay, câu chuyện tại Thủ Thiêm đã tìm thấy lời giải. Quyết định số 70/2025/QĐ-UBND ngày 23-5-2025 không chỉ mang đến cách tiếp cận mới, linh hoạt hơn mà còn mở ra những cơ chế hỗ trợ thiết thực, đặt quyền lợi của người dân lên trên hết. Đây là nỗ lực rất lớn của TP.HCM nhằm hài hòa giữa mục tiêu phát triển đô thị và mong mỏi an cư của người dân.

Cuộc cách mạng về tư duy chính sách bồi thường, hỗ trợ

Luật sư Nguyễn Văn Hậu, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Thương mại Luật gia Việt Nam, đánh giá việc UBND TP.HCM ban hành Quyết định 70 không đơn thuần là một thao tác kỹ thuật nhằm sửa đổi các văn bản cũ như Quyết định 135/2002 hay Quyết định 123/2006. Đây thực sự là một “cuộc cách mạng về tư duy chính sách”, thể hiện tinh thần trách nhiệm của chính quyền TP khi nhìn thẳng vào những tồn tại lịch sử kéo dài tại Thủ Thiêm để đưa ra giải pháp thấu tình, đạt lý nhất.

“Để thấy rõ sự ưu việt này, chúng ta cần so sánh với bối cảnh cũ. Trước đây, các Quyết định 135 và 123 được xây dựng trên nền tảng pháp luật đất đai thời kỳ đầu (Luật Đất đai 1993, Luật Đất đai 2003), với nguyên tắc hành chính cứng nhắc sai là phạt, đúng mới bồi thường. Điều này khiến hàng ngàn hộ dân rơi vào thế khó khăn vì vướng mắc pháp lý về nguồn gốc đất (như đất tự chuyển đổi mục đích, giấy tay, xây dựng không phép...). Nhưng tại Quyết định 70, TP đã vận dụng các quy định pháp luật theo hướng có lợi nhất cho người dân, thậm chí tạo ra những cơ chế hỗ trợ mà luật hiện hành chưa quy định cụ thể hoặc không bắt buộc phải làm”, Luật sư Hậu đánh giá.

Theo Luật sư Hậu, có ba điểm sáng mà TP đã nỗ lực thực hiện vượt trên khuôn khổ thông thường.

Thứ nhất, đó là sự “cởi trói” về điều kiện pháp lý để được an cư. Điểm nghẽn lớn nhất trong quá khứ là những hộ dân tự ý chuyển đổi đất nông nghiệp sang đất ở hoặc xây dựng sau thời điểm quy hoạch. Theo luật định, đây là hành vi vi phạm và về nguyên tắc không được bồi thường về đất ở. Tuy nhiên, Quyết định 70 đã tiếp cận theo hướng công nhận thực tế đời sống. TP chấp nhận giải quyết quyền lợi cho cả những trường hợp xây dựng nhà với mục đích để ở nhưng không trực tiếp ở (cho thuê, cho ở nhờ) hoặc nhà đã bị sập.

Đây là sự nới lỏng điều kiện cực lớn, chuyển từ tư duy quản lý hồ sơ sang tư duy đảm bảo an sinh thực tế, chấp nhận sự phức tạp trong khâu thẩm định để người dân không bị thiệt thòi.

Tại Quyết định 70, Thành phố đã vận dụng các quy định pháp luật theo hướng có lợi nhất cho người dân, thậm chí tạo ra những cơ chế hỗ trợ mà luật hiện hành chưa quy định cụ thể hoặc không bắt buộc phải làm.

Thứ hai, TP đã chấp nhận gánh phần thiệt về ngân sách để hỗ trợ tài chính cho người dân. Đối với những hộ dân không đủ điều kiện tái định cư, TP đã vận dụng cơ chế bán căn hộ theo giá bảo tồn vốn, tức là mức giá chỉ tính chi phí xây dựng, không tính lãi, không tính lợi nhuận thương mại.

Chưa dừng lại ở đó, việc cho phép trả góp hoặc thuê mua lên đến 30 năm là một chính sách tài chính vô cùng nhân văn.

Trong quan hệ dân sự thông thường, không một tổ chức tín dụng nào chấp nhận cho vay ưu đãi dài hạn như vậy đối với đối tượng không có tài sản thế chấp rõ ràng. Khoản chênh lệch lãi suất và chi phí quản lý trong 30 năm đó chính là khoản hỗ trợ vô cùng lớn mà TP đã chủ động dùng ngân sách để bù đắp, đảm bảo người dân có chỗ ở ổn định ngay cả khi điều kiện kinh tế khó khăn.

Thứ ba, cơ chế hồi tố chưa từng có tiền lệ. Trong hành chính, quyết định đã thực hiện xong (người dân đã nhận tiền bồi thường) thường rất khó thay đổi. Tuy nhiên, nhận thấy giá bất động sản biến động khiến số tiền bồi thường trước đây không còn đủ để người dân tạo lập chỗ ở mới (nếu thực tế họ chưa mua nhà, mua đất ngay sau khi nhận bồi thường), Quyết định 70 đã mở ra một cơ chế đặc biệt: Cho phép người dân đã nhận tiền được nộp lại khoản tiền đó (cộng lãi suất) để được bố trí căn hộ chung cư. Đây là một sự linh hoạt hiếm thấy trong thủ tục hành chính, chấp nhận phá vỡ tính “bất biến” của hồ sơ cũ để mở ra cơ hội định cư mới tốt hơn cho người dân.

“Nhìn chung, Quyết định 70 là minh chứng cho thấy TP đã không chọn cách làm dễ cho cơ quan quản lý (là áp đúng luật, từ chối bồi thường các trường hợp pháp luật không quy định), mà chọn cách làm khó về mình (vận dụng linh hoạt, chi hỗ trợ thêm) để giải quyết bài toán an dân. Đây là bước đi phù hợp, nhân văn và cần thiết để khép lại những tồn tại trước đây”- Luật sư Hậu nhận định.

Nỗ lực chi trả bồi thường sớm nhất cho người dân

Về phía chính quyền cơ sở, ông Nguyễn Thành Trung, Chủ tịch UBND phường An Khánh, cho biết sau khi sắp xếp ổn định cơ bản bộ máy của chính quyền địa phương hai cấp (từ ngày 1-7), phường An Khánh xác định nhiệm vụ trọng tâm là tập trung giải quyết các vấn đề liên quan đến KĐTM Thủ Thiêm.

Theo đó, UBND phường đã và đang phối hợp chặt chẽ với Ban Bồi thường, Giải phóng mặt bằng (BTGPMB) TP Thủ Đức (thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM) để khẩn trương thực hiện Quyết định 70/2025 của UBND TP.HCM về sửa đổi, bổ sung một số chính sách về bồi thường, hỗ trợ thiệt hại và tái định cư trong khu quy hoạch xây dựng KĐTM Thủ Thiêm và các khu phục vụ tái định cư.

Nhìn chung, Quyết định 70 là minh chứng cho thấy TP đã không chọn cách làm dễ cho cơ quan quản lý (là áp đúng luật, từ chối bồi thường các trường hợp pháp luật không quy định), mà chọn cách làm khó về mình (vận dụng linh hoạt, chi hỗ trợ thêm) để giải quyết bài toán an dân.

Luật sư NGUYỄN VĂN HẬU, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Thương mại Luật gia Việt Nam

Theo ông Trung, đây là quyết định mang tính sửa đổi, bổ sung các chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, nhằm đảm bảo tốt hơn quyền lợi hợp pháp cho người dân.

Để đẩy nhanh tiến độ, Ban BTGPMB TP Thủ Đức đã biệt phái 10 cán bộ chuyên môn về phường An Khánh, phối hợp cùng cán bộ địa phương để thực hiện Quyết định 70 với tinh thần làm việc khẩn trương, trách nhiệm và tuân thủ tuyệt đối các quy định pháp luật nhằm chi trả bồi thường bổ sung cho bà con sớm nhất có thể.

Về tiến độ cụ thể, Chủ tịch UBND phường An Khánh thông tin: Trong tổng số 2.391 hồ sơ thuộc diện thụ hưởng chính sách bổ sung theo Quyết định 70, tính đến nay, địa phương đã hoàn tất thủ tục và thực hiện chi trả cho 2.019 trường hợp, đạt tỉ lệ hơn 84%. Đối với số hồ sơ còn lại, UBND phường và Ban BTGPMT TP Thủ Đức tập trung thực hiện chính sách theo đúng quy định.

Lãnh đạo phường An Khánh nhấn mạnh KĐTM Thủ Thiêm mang ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển của TP.HCM và diện mạo đô thị phường An Khánh. Việc sớm hoàn thành sẽ tạo ra không gian sống văn minh, hiện đại và tạo động lực kinh tế lớn. Do đó, chính quyền địa phương mong nhận được sự thấu hiểu, đồng thuận, chia sẻ và ủng hộ từ phía người dân vì mục tiêu phát triển TP.HCM nói chung và phường An Khánh nói riêng.