Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 456/QĐ-TTg phê duyệt Đề án "Xây dựng Trung tâm dữ liệu, quản lý, giám sát, xử lý vi phạm và điều hành giao thông giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050" có hiệu lực từ 20-3.
Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong điều hành giao thông
Quyết định phê duyệt việc xây dựng Trung tâm dữ liệu, quản lý, giám sát, xử lý vi phạm và điều hành giao thông theo mô hình thống nhất trên phạm vi toàn quốc; vận hành trên nền tảng dữ liệu dùng chung; từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ phân tích, dự báo và điều hành.
Qua đó, đổi mới phương thức quản lý giao thông từ mô hình chủ yếu xử lý vi phạm sang mô hình điều hành chủ động dựa trên dữ liệu; góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, bảo đảm trật tự, an toàn giao thông và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Mục tiêu cụ thể như sau:
Đến năm 2028
Hình thành và đưa vào vận hành, khai thác thống nhất theo kiến trúc, tiêu chuẩn và nền tảng dùng chung hệ thống Trung tâm 2 cấp thống nhất trên phạm vi toàn quốc, gồm: (i) Trung tâm cấp 1 ở cấp quốc gia do Bộ Công an (Cục Cảnh sát giao thông) chủ trì vận hành, thực hiện chức năng tổng hợp, điều phối liên thông toàn quốc; (ii) Trung tâm cấp 2 ở tỉnh, thành phố do Công an tỉnh, thành phố (Phòng Cảnh sát giao thông) tổ chức vận hành theo phân cấp, kết nối liên thông với Trung tâm cấp 1; bảo đảm kết nối, chia sẻ dữ liệu liên thông 2 cấp.
Chuẩn hoá và thống nhất dữ liệu giao thông quốc gia: hoàn thiện chuẩn dữ liệu, siêu dữ liệu, cơ chế kiểm soát chất lượng, phân loại và truy vết dữ liệu; bảo đảm dữ liệu có tính toàn vẹn và giá trị pháp lý phục vụ xử lý vi phạm theo quy định.
Triển khai hệ thống camera giám sát bảo đảm trật tự, an toàn giao thông, an ninh trật tự đạt các yêu cầu tối thiểu: (i) 100% các tuyến đường bộ cao tốc đang khai thác, sử dụng ổn định; (ii) một số tuyến quốc lộ, đường tỉnh, đường sắt và đường thuỷ nội địa trọng điểm; (iii) tối thiểu 50% số đơn vị hành chính cấp xã trung tâm của các đô thị lớn và tối thiểu 30% số đơn vị hành chính cấp xã trung tâm của các địa phương còn lại theo lộ trình của Đề án.
Hoàn thành phát triển và đưa vào sử dụng các nền tảng, phần mềm ứng dụng dùng chung phục vụ quản lý, giám sát, xử lý vi phạm và điều hành giao thông trên môi trường số.
Đến năm 2030
Mở rộng hệ thống camera giám sát bảo đảm trật tự, an toàn giao thông, an ninh trật tự trên các tuyến cao tốc, quốc lộ, đường tỉnh, đường đô thị và các tuyến giao thông trọng điểm; từng bước mở rộng trên đường sắt và đường thuỷ nội địa.
Hoàn thiện nền tảng điều hành giao thông dựa trên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo phục vụ phát hiện vi phạm, phân tích, dự báo và điều phối giao thông theo thời gian thực.
Phát triển và cung cấp dịch vụ giao thông số phục vụ người dân, doanh nghiệp thông qua thiết bị di động và các nền tảng số theo quy định; góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ công trong lĩnh vực giao thông.
Đến năm 2050
Hoàn thiện hệ thống quản trị giao thông số hiện đại, liên thông toàn quốc, bao phủ toàn bộ các tuyến đường bộ, đường sắt và đường thuỷ nội địa.
Nâng cấp năng lực công nghệ của Trung tâm cấp 1 và Trung tâm cấp 2 đạt trình độ tiên tiến, tự động hoá cao; ứng dụng hiệu quả dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong điều hành giao thông.
Hình thành nền quản trị giao thông quốc gia hiện đại, chủ động, có khả năng dự báo, phòng ngừa rủi ro; góp phần giảm tai nạn giao thông, hạn chế ủn tắc và nâng cao mức độ an toàn, thông suốt của hệ thống giao thông.
Ứng dụng AI trong điều hành giao thông có ý nghĩa đột phá
Theo Luật sư Võ Đan Mạch, Đoàn Luật sư TP.HCM nhận định việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong điều hành giao thông có ý nghĩa đột phá trong công tác xây dựng hệ thống giao thông thông minh, giúp giải quyết các bài toán nan giải về ùn tắc, an toàn giao thông và hiệu quả quản lý nhà nước.
Cụ thể:
- Giảm thiểu ùn tắc giao thông: Hệ thống AI có thể dự báo ùn tắc giao thông, tự động căn chỉnh thời lượng đèn tín hiệu dựa trên lưu lượng xe thực tế tại từng thời điểm, thay vì sử dụng chu kỳ cố định. Điều này giúp tối ưu hóa luồng phương tiện, giao thông được thông suốt, giảm thiểu thời gian chờ đợi và hạn chế ùn tắc cục bộ.
- Nâng cao an toàn giao thông: AI đóng vai trò "mắt thần" thông qua hệ thống camera thông minh, giúp phát hiện sớm các nguy hiểm, sự cố và đưa ra cảnh báo kịp thời cho người tham gia giao thông, hạn chế xảy ra tai nạn.
- Hỗ trợ công tác quản lý nhà nước và xử lý vi phạm: Công nghệ AI hỗ trợ giám sát giao thông, tự động nhận diện biển số và các hành vi vi phạm (vượt đèn đỏ, đi sai làn,...), giúp lực lượng chức năng "phạt nguội" chính xác và minh bạch. Từ đó nâng cao ý thức chấp hành luật của người dân và giảm áp lực cho cảnh sát giao thông làm việc trực tiếp trên đường.
- Tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường: Công nghệ AI giúp tối ưu hóa lộ trình di chuyển của xe, giảm mức tiêu thụ nhiên liệu và lượng khí thải ra môi trường. AI còn giúp dự báo nhu cầu bảo trì hạ tầng và phương tiện, tránh những hỏng hóc lớn gây tốn kém.
- Thúc đẩy kinh tế, nâng cao chất lượng sống: Hoàn thiện hệ thống giao thông số hiện đại sẽ giúp tiết kiệm được khoản thiệt hại kinh tế mỗi năm, cải thiện chất lượng sống, giúp việc đi lại của người dân trở nên thuận tiện và bớt căng thẳng hơn.
- Hỗ trợ các lĩnh vực khác: Việc lắp đặt các camera AI còn giúp ích trong nhiều lĩnh vực khác như phát hiện lấn chiếm vỉa hè, xả rác bừa bãi, góp phần giữ gìn đô thị sạch đẹp hơn; hỗ trợ công tác điều tra, truy vết nhằm đảm bảo an ninh trật tự xã hội; cung cấp dữ liệu cho quy hoạch đô thị giúp phát triển bài bản, khoa học hơn.
Trong thời gian tới, Việt Nam cần tiếp tục đầu tư vào hạ tầng số, quản trị hệ thống dữ liệu đồng bộ và liên thông, xây dựng các trung tâm điều hành giao thông thông minh; Hoàn thiện khung pháp lý, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật để bảo đảm các dự án giao thông mới triển khai sẽ đồng bộ giữa hạ tầng vật lý và hạ tầng số; Đẩy mạnh hợp tác và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực AI.
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, giao thông thông minh không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà đã trở thành xu thế tất yếu toàn cầu, là nền tảng quan trọng để hướng tới một xã hội an toàn, thân thiện với môi trường và phát triển bền vững.
Luật sư Võ Đan Mạch, Đoàn Luật sư TP.HCM
