Hàng loạt nguyên nhân dẫn đến vụ án oan này: Nạn nhân nhận nhầm thủ phạm; kết quả giám định pháp y ít giá trị khoa học nhưng vẫn được công nhận; vật chứng để lại bị mất mát, hư hỏng; bằng chứng ngoại phạm bị bác bỏ v.v...
Từ một oan án
Nhân vật chính của vụ án là Johnny Briscoe, một người Mỹ da đen, sinh năm 1954, hành nghề tự do.
Vào buổi sáng sớm 21-10-1982, Larry Smith, người quen của Briscoe, đột nhập vào nhà một phụ nữ ở ngoại ô thành phố St. Louis, Missouri, gí dao vào cổ nạn nhân đe dọa, cướp hết đồ trang sức, rồi cưỡng hiếp người phụ nữ này. Sau đó y ngồi lại cùng nạn nhân trong một căn phòng có đèn chiếu sáng, khoảng 1 tiếng đồng hồ, hút một điếu thuốc (bản thân nạn nhân cũng hút hai điếu). Y xưng tên là Johnny Briscoe.
Sau khi Smith rời hiện trường, người phụ nữ nọ đã gọi điện thoại báo cảnh sát. Lực lượng cảnh sát tới ngay hiện trường và trong lúc họ ở đó, Smith đã liên tục gọi tới nhà nạn nhân, vẫn tiếp tục xưng tên là Johnny Briscoe. Cảnh sát truy ra được các cuộc điện thoại được thực hiện tại một trạm điện thoại trả tiền gần căn hộ của Briscoe.
Không may cho Briscoe là người phụ nữ nạn nhân của Smith lại nhận diện Briscoe trong cả ảnh chân dung lẫn trong hàng người mà cảnh sát sắp xếp để cô nhận mặt thủ phạm. (Briscoe là người duy nhất trong số này mặc quần áo màu da cam.)
Johnny Briscoe.
Một điều đen đủi khác cho Briscoe: Tại phiên tòa, kết quả giám định pháp y công bố mẫu tóc được tìm thấy trên giường nạn nhân giống với tóc của Briscoe. Không có đủ dữ liệu thực tế về xác suất xuất hiện các đặc điểm giống nhau trong tóc người, lẽ ra kết quả này phải bị coi là thiếu giá trị chứng thực, song tòa vẫn chấp nhận. Luật sư biện hộ phản bác, sử dụng bằng chứng ngoại phạm: Vào thời điểm xảy ra vụ cưỡng hiếp, Briscoe đang ở nhà xem một trận trong giải bóng chuyền World Series 1982. Trận này, đội St. Louis Cardinals thắng đội Milwaukee Brewers. Thế nhưng đứng trước tòa, Briscoe lại nói là đội Brewers thắng khiến cho bằng chứng ngoại phạm trở thành không đáng tin cậy.
Năm 1983, vụ án được đưa ra xét xử. Bồi thẩm đoàn mất gần 2 giờ để khép Briscoe vào các tội: hiếp dâm, gian dâm, trộm cắp, cướp của và thực hiện tội ác có vũ khí. Anh bị kết án 45 năm tù. Khi ấy Briscoe mới 29 tuổi.
Các nguyên nhân đằng sau bản án oan
Trong thời gian chịu án, có lần Briscoe ngồi tù năm tháng ở một xà lim kế bên xà lim giam Larry Smith, tại đây anh tố cáo Smith phạm tội rồi đổ oan cho mình. Smith chối phăng.
Oan ức, anh đệ đơn đòi kiểm tra bằng chứng thu thập tại hiện trường, sử dụng phương pháp DNA. Năm 1997, kiến nghị của Briscoe yêu cầu cơ quan công tố thành phố St. Louis tìm kiếm bằng chứng đã bị bác. Năm 2000, Phòng Khám nghiệm hình sự St. Louis thông báo với luật sư của Briscoe là họ không tìm lại được bằng chứng đã thu thập ngày trước, có lẽ tất cả đã bị hủy hoặc mất mát.
Song vào năm 2004, người ta đã tìm thấy trong một ngăn đông lạnh đầu mẩu của những điếu thuốc lá được hút tại hiện trường vụ án năm xưa. Tuy nhiên, phía luật sư buộc tội nói rằng phải đến ngày 6-7-2006 họ mới được biết đến sự tồn tại của các vật chứng này. Kết quả kiểm tra DNA trên một đầu mẩu thuốc lá đã làm lộ diện thủ phạm đích thực của vụ án là Larry Smith, lúc ấy cũng đang bị tù ở Missouri vì một tội khác.
Người bị oan đã được trả tự do 13 ngày sau đó. Tin tức về vụ giải oan cho Briscoe được đưa trên nhiều báo chí ở Mỹ. Nhưng đối với Briscoe, mọi việc cũng đã trễ. Anh bị tù tổng cộng 23 năm, không được bồi thường một xu, bị vợ ly dị và sau khi ra tù ở tuổi 52, phải mất một thời gian dài mới tìm được việc làm. Hiện anh đang đệ đơn kiện trở lại cơ quan tư pháp St. Louis và bốn sĩ quan cảnh sát, đòi bồi thường cho thời gian ngồi tù oan uổng.
Vụ án Johnny Briscoe đã làm tốn nhiều giấy mực của báo chí Mỹ.
Hồ sơ vụ Johnny Briscoe được tổ chức Innocent Project (một tổ chức phi lợi nhuận chuyên hoạt động giải oan cho những người vô tội) ghi lại:
“Thủ phạm thực sự có tìm thấy không? Có.
Các nguyên nhân dẫn đến bản án sai: Nhân chứng nhận diện nhầm, kết quả giám định pháp y không có giá trị.
Bồi thường: Chưa”.
Giám định pháp y không có giá trị
Cũng theo tổ chức Innocent Project, mặc dù phương pháp DNA đã đạt nhiều tiến bộ trong những năm qua nhưng nhiều kỹ thuật pháp y khác như khám nghiệm mẫu tóc, so sánh vết cắn, dấu giày dép… chưa bao giờ được đánh giá khoa học một cách chặt chẽ. Những kỹ thuật tương đối đáng tin cậy như thử máu, thử huyết thanh thì đôi khi lại được thực hiện không đúng quy cách, hoặc kết quả bị truyền đạt không chính xác khi đưa ra trước tòa. Bản thân các chuyên gia cũng có thể làm giả kết quả hoặc có những hành vi sai phạm khác.
Trong hơn 50% ca giải oan nhờ phương pháp DNA mà Innocent Project đã tiến hành thành công, giám định pháp y sai là nguyên nhân đưa tới kết tội sai. Tuy thế, DNA cũng không hoàn hảo gì; các chuyên gia cho rằng chỉ 5%-10% các vụ án hình sự là có những bằng chứng sinh lý có thể sử dụng phương pháp giám định DNA mà thôi. Còn trong 90%-95% còn lại, xét nghiệm DNA không phải là lựa chọn tốt.
Rất nhiều kỹ thuật giám định pháp y thiếu những tiêu chuẩn khoa học để đo lường chất lượng, chẳng hạn việc đối chiếu răng của bị cáo với các dấu vết trên cơ thể nạn nhân, hoặc so giọng nói của bị cáo với một bản ghi âm nào đó. Chẳng hạn, các nhà giám định nói rằng tóc ở hiện trường “giống với” tóc của bị cáo nhưng do thiếu nghiên cứu khoa học về phân tích tóc, họ không có cách nào để biết được việc hai sợi tóc giống nhau như thế có xác suất là bao nhiêu, do đó không thể biết bằng chứng có ý nghĩa tới mức nào. (Còn tiếp)
| Vì sao người vô tội nhận tội? Khác với Johnny Briscoe kiên quyết kêu oan cho dù phải ngồi tù tới hàng chục năm, rất nhiều trường hợp bị cáo đã thừa nhận tội lỗi dù oan ức. Theo các chuyên gia, có một loạt yếu tố dẫn đến việc người vô tội nhận tội, chẳng hạn: - Bị ép buộc - Mất năng lực hành vi - Không hiểu biết về pháp luật - Bị đe dọa sẽ phải chịu án nặng - Không hiểu hết tình hình vụ việc v.v... Lời khai nhận của bị cáo tuổi vị thành niên thường không đáng tin cậy vì người vị thành niên rất dễ bị thao túng và cũng không phải luôn luôn nhận thức được đúng tình thế của mình. Cả trẻ em lẫn người lớn đều dễ bị thuyết phục rằng họ sẽ sớm được “về nhà” sau khi nhận tội. Nhiều người khai nhận tội còn do cuộc thẩm vấn kéo dài quá khiến họ bị kiệt sức; hoặc do họ tưởng rằng mình có thể được thả sau khi nhận tội và sẽ bào chữa sau. Bất kể tuổi tác, năng lực hành vi hay tình trạng của người nhận tội oan có như thế nào, điểm chung giữa họ vẫn là việc họ tưởng rằng thú tội sẽ có lợi hơn là nhất định kêu oan. |
HOÀNG THƯ
