Luật Đô thị đặc biệt: Cần đẩy mạnh phân quyền ‘triệt để, trọn gói’ cho TP.HCM

Việc xây dựng dự thảo Luật Đô thị đặc biệt dành cho TP.HCM đang thu hút sự quan tâm lớn của giới chuyên gia, nhà quản lý và người dân khi. Đạo luật này được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý đủ mạnh cho siêu đô thị TP.HCM phát triển đột phá, từ cơ chế phân cấp, phân quyền, tổ chức bộ máy đến chính sách tài chính, đất đai, đầu tư…

Trao đổi với báo Pháp Luật TP.HCM, PGS-TS Trần Hoàng Ngân, Chủ tịch Hội đồng tư vấn đột phá phát triển Trường Đại học Sài Gòn, Đại biểu Quốc hội các khoá XIII, XIV, XV, XVI, nhận định Luật Đô thị đặc biệt cần đẩy mạnh phân cấp, phân quyền ‘triệt để, trọn gói’ để TP.HCM chủ động hơn nữa trong quyết định các vấn đề quan trọng.

Cần một thể chế tương thích với vị thế siêu đô thị

. Phóng viên: Thưa ông, vấn đề được quan tâm khi góp ý xây dựng dự thảo Luật Đô thị đặc biệt cho TP.HCM là trao quyền tự chủ nhiều hơn để TP.HCM chủ động thay vì phụ thuộc vào cơ chế xin-cho. Ý kiến của ông như thế nào về vấn đề này?

+ PGS-TS Trần Hoàng Ngân: Trong nhiều năm qua, Bộ Chính trị đã ban hành nhiều nghị quyết để thúc đẩy sự phát triển của TP.HCM. Quốc hội cũng có nhiều Nghị quyết quan trọng về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP.HCM như Nghị quyết 54/2017, Nghị quyết 98/2023 và gần đây nhất là Nghị quyết 260/2025, để sửa đổi bổ sung một số điều của Nghị quyết 98 về thí điểm cơ chế chính sách đặc thù phát triển TP.HCM.

Kể từ ngày 01-7-2025, TP.HCM đã khoác lên mình “chiếc áo mới” với diện tích 6.773 km², dân số trên 14 triệu dân, trở thành một siêu đô thị thuộc top 20 đô thị lớn nhất trên thế giới. Thành phố cũng đóng góp khoảng gần ¼ GDP cả nước và khoảng trên 30% tổng thu ngân sách của cả nước.

Với quy mô dân số, quy mô kinh tế và vị trí địa chính trị, địa kinh tế rất quan trọng, cửa ngõ giao lưu hội nhập với quốc tế, TP.HCM rất cần một thể chế tương thích. Vì vậy, cần thiết phải có một luật mà chúng ta tạm gọi là Luật Đô thị đặc biệt để thay thế các Nghị quyết được ban hành trước đây, giúp TP phát huy hết tiềm năng và lợi thế của mình.

Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền triệt để, trọn gói cho TP.HCM

. Vậy theo ông, trong xây dựng Luật Đô thị đặc biệt lần này, quyền tự chủ giao cho TP nên được mở rộng như thế nào so với những nghị quyết trước đây?

+ Nghị quyết của Quốc hội mang tính chất thí điểm và có thời hạn trung hạn, thường là năm năm, do đó cần luật hóa để các cơ chế chính sách này mang tính ổn định và lâu dài.

Trừ ba lĩnh vực là ngoại giao, an ninh chính trị, tôn giáo, còn lại các lĩnh vực khác, theo tôi nên phân cấp, phân quyền trọn gói để TP quyết định nhanh hơn, nhất là trong quản trị đô thị.

Đặc biệt, luật cần phân cấp trọn gói về tổ chức bộ máy, biên chế để TP tự quyết định các phòng ban, số lượng biên chế từng phường xã, các tổ chức chính trị… phù hợp với đặc điểm từng địa bàn.

Luật cũng cần phân cấp rõ thẩm quyền của HĐND, UBND, đặc biệt là Chủ tịch UBND TP trong nhiều lĩnh vực để thể chế hóa nhanh các Nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị như Nghị quyết 57-NQ/TW, Nghị quyết 59-NQ/TW, Nghị quyết 66-NQ/TW hay Nghị quyết 68-NQ/TW...

Hiện, khu vực kinh tế tư nhân tại TP.HCM chiếm tới 65-70% vốn đầu tư xã hội cũng như đóng góp vào GRDP của TP. TP.HCM là trung tâm chăm sóc sức khỏe của vùng Đông Nam Bộ, của khu vực miền Nam và sắp tới sẽ là trung tâm chăm sóc sức khỏe chất lượng cao của khu vực ASEAN.

TP.HCM cũng là trung tâm giáo dục đào tạo, khoa học công nghệ đổi mới sáng tạo của cả nước. TP còn là trung tâm thương mại, dịch vụ, lưu trú, ăn uống của cả nước.

Ngoài ra, TP với đặc điểm bờ biển dài và đẹp, thích hợp với việc phát triển kinh tế biển, năng lượng tái tạo, năng lượng dầu khí…, có nhiều cảng biển cho sự phát triển trung tâm logistics của khu vực Đông Nam Á, châu Á và thế giới. TP.HCM còn là nơi hội tụ văn hóa để phát triển công nghiệp văn hóa trở thành động lực nội sinh của nền kinh tế.

Với những đặc điểm rất quan trọng đó, TP cần một thể chế vững chắc để triển khai nhanh các Nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị.

Điều này cũng phù hợp theo tinh thần mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Thủ tướng đã nêu ra: Thể chế không chỉ là công cụ quản lý mà là công cụ để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, nâng cao năng lực cạnh tranh của các thành phố với các đô thị lớn trên thế giới.

Theo quy trình thông thường khi luật được ban hành xong, Chính phủ phải ban hành các nghị định, thông tư hướng dẫn triển khai luật.

Với Luật đô thị đặc biệt, thay vì chờ thì HĐND TP sẽ ban hành các Nghị quyết, UBND ban hành các quyết định để triển khai nhanh các nội dung trong Luật. Có như vậy mới thể hiện rõ tinh thần địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm. Đây cũng là nội dung quan trọng cần thiết phải có trong dự thảo Luật Đô thị đặc biệt cho TP.HCM.

Dĩ nhiên, chúng ta phải tăng cường giám sát, hậu kiểm và giám sát quyền lực trong quá trình thực hiện. Đại biểu Quốc hội, đại biểu HĐND, MTTQ và đoàn thể sẽ là những đầu mối thực hiện điều này.

Tăng cường nhân sự pháp lý cho HĐND TP.HCM

. Ngoài đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho TP.HCM, theo ông, còn vấn đề quan trọng nào phải lưu ý khi xây dựng dự thảo Luật Đô thị đặc biệt?

+ Tôi cho rằng có ba nội dung mà TP.HCM cần chuẩn bị. Thứ nhất, chuẩn bị các dự thảo nghị quyết để khi Luật được Quốc hội thông qua thì UBND kịp thời trình HĐND thẩm định, thẩm tra và ban hành các nghị quyết triển khai những nội dung cốt lõi, cơ bản trong Luật Đô thị đặc biệt.

Thứ hai, TP cần hỗ trợ tăng cường nhân sự cho HĐND, xây dựng các tổ tư vấn về công tác ban hành các văn bản pháp luật để việc ban hành nghị quyết phù hợp với thực tiễn, phù hợp với Hiến pháp, phù hợp với các nội dung trong Luật Đô thị đặc biệt mà vẫn đảm bảo tính thực thi nhanh và hiệu quả.

Thứ ba, đội ngũ cán bộ phải phát huy tinh thần năng động sáng tạo, dám nghĩ dám làm vì lợi ích chung. TP phải có những tiêu chí để đánh giá cán bộ và kịp thời thay thế những người không đủ năng lực.

Mong muốn của TP là cần một thể chế tương thích, được phân cấp phân quyền trọn gói để giải quyết công việc nhanh và hiệu quả. Điều này nhằm sớm đưa các chiến lược, quy hoạch phát triển thành phố trong kỷ nguyên mới đi vào cuộc sống. Tất cả các mục tiêu đó đòi hỏi TP phải hành động và chuẩn bị ngay từ bây giờ.

. Xin cảm ơn ông.