Tham nhũng biến tướng ở Trung Quốc - Bài 2: Hối lộ phi vật chất

Hối lộ phi vật chất được chia thành ba loại: Hối lộ tình dục, hối lộ thông tin và hối lộ thành tích.

Ba hình thức hối lộ

Hối lộ tình dục là điển hình của hối lộ phi vật chất. Người hối lộ thông qua phục vụ tình dục để đạt được lợi ích.

Bí thư Tỉnh ủy Quý Châu Lưu Phương Nhân để ý cô thợ cắt tóc họ Trịnh. Cô này vốn là người tình của Trần Lâm, tổng giám đốc một công ty đồ nội thất ở tỉnh Quý Châu. Trần Lâm biết bí thư để ý cô họ Trịnh nên đồng ý để cô nọ qua lại với bí thư. Bốn năm sau, bí thư Lưu Phương Nhân bố trí cho cô họ Trịnh vào làm việc tại Ngân hàng Thương mại Quý Dương, còn Trần Lâm được bí thư giúp đỡ trúng thầu hai công trình tu sửa và trang trí nội thất với tổng giá trị hợp đồng hơn 80 triệu nhân dân tệ (228,8 tỉ đồng VN).

Hối lộ thông tin là người đưa hối lộ cung cấp thông tin cho người nhận hối lộ để mưu lợi. Người nhận hối lộ cũng nhận được lợi ích từ thông tin được cung cấp. Thông tin chủ yếu về thăng chức, thuyên chuyển, bí mật thương mại, thông tin mật về kết án…

Ngày 18-5, Tòa án nhân dân trung cấp số 2 TP Bắc Kinh kết án Hoàng Quang Dụ 14 năm tù về ba tội danh: kinh doanh trái phép, giao dịch nội gián và đưa hối lộ. Trong tội danh đưa hối lộ, ngoài hối lộ tiền bạc, Hoàng Quang Dụ với tư cách là chủ tịch Tập đoàn Điện tử gia dụng Quốc Mỹ (Gome) còn cố ý tiết lộ thông tin nội bộ cho Tương Hoài Châu, nguyên Phó Cục trưởng Cục Công an kinh tế (Bộ Công an).

Chủ tịch Tập đoàn Điện tử gia dụng Quốc Mỹ (Gome) Hoàng Quang Dụ lúc còn tại chức(giữa).

Hối lộ thành tích là hình thức hối lộ giữa cấp trên và cấp dưới trong cùng hệ thống, cùng ngành. Người đưa hối lộ cố ý chuyển thành tích công việc cho cấp trên hưởng. Cũng có trường hợp cấp trên muốn được thăng chức cao hơn nên cố ý chiếm thành tích của nhân viên. Khi được thăng chức cao hơn, cấp trên sẽ điều động cấp dưới trở thành trợ lý.

Nguyên nhân hối lộ

Có ba nguyên nhân chủ yếu hình thành hối lộ phi vật chất.

Thứ nhất, công tác tấn công tội phạm tham nhũng ngày một gay gắt. Do đó, một số quan tham cấp cao chỉ nhận hối lộ đến mức độ nào đó rồi thay đổi phương thức nhận hối lộ.

Thứ hai, vẫn còn tồn tại kẽ hở pháp luật. Công ước chống tham nhũng của LHQ xác định hối lộ bao gồm cả lợi ích vật chất và phi vật chất. Nhưng đến nay, các quy định pháp luật của Trung Quốc chỉ dừng lại đối tượng hối lộ là vật chất (tiền bạc, vật dụng, nhà cửa…).

Thứ ba, thói quen quyền lực. Người đưa hối lộ thường tìm cách với người có quyền thông qua quan hệ tình cảm. Dần dà người có quyền lực bị mê hoặc dẫn đến sai phạm và cuối cùng trở thành quan tham. Trong xã hội Trung Quốc truyền tụng câu: “Không sợ quan chức có nguyên tắc, chỉ sợ quan chức không có sở thích”.

Hối lộ phi vật chất có nhiều điểm khác biệt so với hối lộ vật chất. Hối lộ phi vật chất kín đáo hơn. Đa số hình thức của hối lộ phi vật chất đều thuộc loại “tham nhũng ôn hòa”, trong giao dịch mang nhiều yếu tố tình cảm. Hối lộ vật chất là giao dịch mang tính một lần, còn hối lộ phi vật chất là giao dịch nhiều lần. Mỗi lần giao dịch tiền-quyền, hai bên đều biết rõ mục đích của đối phương, giá trị lợi ích hai bên đạt được đều ngang nhau và chấm dứt sau khi giao dịch thành công. Trong khi đó, trong hối lộ phi vật chất, nếu hai bên đã cắn câu thì sẽ trói buộc chặt chẽ, lâu dài, khó thoát thân.

Quan tham (trái) nói: “Cái này ta rất thích!”. Cô gái nói: “Quan nhị gia, ngài không phải quản. Cơ quan nhà nước thời nay làm việc tốt hơn Quan Công ngài”. Chữ trên người cô gái áo trắng: Hối lộ tình dục. Ảnh: Nhân dân nhật báo

Cần phải đưa vào luật

Bộ luật Hình sự Trung Quốc quy định: Công chức lợi dụng chức vụ đòi tiền của hoặc nhận tiền của của người khác trái phép để mưu lợi thì đó là hành vi nhận hối lộ. Ngoài ra, luật cũng quy định: Công chức vi phạm quy định, nhận chiết khấu, phí thủ tục, tài sản cá nhân dưới bất kỳ danh nghĩa nào cũng đều bị xử lý về tội nhận hối lộ. Các điều luật này cho thấy quy định về hành vi nhận hối lộ rất chung chung, chưa đáp ứng theo nhu cầu phát sinh của xã hội.

Tiến sĩ Hồ Tiên Chi (Hội Nghiên cứu chính sách khoa học Trung Quốc) nhận định nên mở rộng phạm vi đối tượng hối lộ trong luật hình sự từ “vật chất” mở rộng tới “lợi ích”. Trên thế giới, rất nhiều nước đã đưa hối lộ phi vật chất vào phạm vi đối tượng hối lộ. Chẳng hạn, Đức quy định đối tượng nhận hối lộ là đối tượng nhận lợi ích bao gồm cả lợi ích vật chất và phi vật chất. Ý quy định đối tượng nhận hối lộ là tiền bạc hoặc các lợi ích khác. Ba Lan quy định đó là tài sản và lợi ích cá nhân.

Khi đưa hối lộ phi vật chất vào phạm vi đối tượng nhận hối lộ sẽ gặp phải nhiều vấn đề khó khăn cụ thể. Ví dụ như xác định phạm vi hối lộ phi vật chất như thế nào, cơ quan tư pháp lấy chứng cứ ra sao, xác định số lượng và mức xử phạt thế nào. Có thể học hỏi mô hình lập pháp và kinh nghiệm hợp lý từ nước ngoài để xử lý các vấn đề này để bù đắp cho khiếm khuyết trong luật pháp của Trung Quốc.

Tiến sĩ Hồ Tiên Chi đề nghị để ngăn chặn nạn hối lộ phi vật chất nên thực hiện hai biện pháp sau: Một là phân bổ quyền lực cân bằng nhằm tạo quyền lực giám sát độc lập với quyền lực chấp pháp; hai là xử lý nặng để nâng cao cái giá phải trả cho hành vi tham nhũng.

HOÀNG HẠNH(Theo Nhân dân nhật báo)