Sáng 20-5, báo Pháp Luật TP.HCM tổ chức Tọa đàm “Pháp lý về sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả”. Sự kiện nhận được sự quan tâm của các cơ quan quản lý, cộng đồng doanh nghiệp (DN), chuyên gia pháp lý.
Tiết kiệm năng lượng là vấn đề cấp thiết
Nhà báo Nguyễn Thái Bình, Phó Tổng Biên tập báo Pháp Luật TP.HCM, cho biết gần đây, Chính phủ, Quốc hội và các bộ, ngành đã liên tiếp ban hành nhiều quy định mới liên quan đến việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Điều này cho thấy tư duy của nhà quản lý đã thay đổi.
Cụ thể, ngày 13-3-2026, Văn phòng Quốc hội đã ban hành Văn bản hợp nhất số 38 hợp nhất Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Trong đó quy định rõ trách nhiệm pháp lý của tổ chức, cá nhân; quản lý chặt cơ sở sử dụng năng lượng lớn; yêu cầu các cơ quan nhà nước đi đầu trong công tác tiết kiệm điện.
Sau đó, ngày 30-3-2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị 10/CT-TTg về tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà (ĐMTMN) tự sản, tự tiêu. Trong đó, chỉ thị yêu cầu tiết kiệm điện bắt buộc; đặt chỉ tiêu tiết kiệm 3%/năm, 10% mùa cao điểm; thúc đẩy ĐMTMN.
“Nếu như trước đây tiết kiệm điện chủ yếu mang tính vận động, khuyến khích thì nay đã dần chuyển sang yêu cầu có trách nhiệm, có chỉ tiêu, giám sát và từng bước gắn với chế tài. Điều này phản ánh một thực tế rằng nguồn điện không phải là tài nguyên vô hạn. Muốn phát triển kinh tế nhanh, bền vững, muốn hướng tới tăng trưởng xanh, đáp ứng các cam kết giảm phát thải thì Việt Nam buộc phải thay đổi cách sử dụng năng lượng” - ông Bình nhấn mạnh.
Theo ông Bình, muốn giải quyết vấn đề này chúng ta không thể chỉ trông chờ vào riêng ngành điện. Ngành điện có thể đầu tư thêm nguồn, mở rộng lưới điện, nâng cao năng lực vận hành. Tuy nhiên, nếu chúng ta vẫn tiếp tục sử dụng điện theo cách thức cũ, tiêu dùng thiếu hiệu quả thì áp lực lên hệ thống sẽ ngày càng lớn. Do đó, đây phải là trách nhiệm chung của cả hệ thống: Từ cơ quan quản lý nhà nước, DN đến từng hộ dân. Cụ thể, DN cần xem tiết kiệm năng lượng là một phần trong chiến lược quản trị, không phải giải pháp tình thế; các cơ quan chức năng cần đi đầu trong thực hành tiết kiệm điện và người dân cần thay đổi thói quen tiêu dùng năng lượng.
Bà Nguyễn Thị Kim Ngọc, Phó Giám đốc Sở Công Thương TP.HCM, cho biết quy định về tiết kiệm điện đã được ban hành nhiều năm qua, hiện Chính phủ cũng đã có nhiều chỉ thị trong việc sử dụng năng lượng tiết kiệm, thúc đẩy cho việc chuyển đổi xanh. Vấn đề đặt ra là từ trước đến nay chúng ta thực hiện tiết kiệm ra sao. Cần nhấn mạnh rằng việc tiết kiệm năng lượng sẽ góp phần bảo vệ môi trường trong tương lai.
Trong quá trình triển khai, các đơn vị có thể đầu tư thêm các nguồn cung cấp điện, song hiệu quả cao nhất vẫn là ý thức của người dân, DN trong việc sử dụng tiết kiệm, hiệu quả, từ đó góp phần bảo vệ môi trường. “Ở góc độ pháp lý, hiện đã có quy định đầy đủ, vấn đề là triển khai tuyên truyền sao cho hiệu quả. Thông qua tọa đàm, tôi mong sẽ nhận được ý kiến của các chuyên gia, người dân, DN đã nắm rõ quy định chưa, để cùng thông tin, thực hiện hiệu quả” - bà Ngọc nói.
Tăng cường cơ chế giám sát và thực thi
Theo luật sư Đinh Thị Quỳnh Như, Đoàn Luật sư TP.HCM, pháp luật đã có quy định xử phạt hành chính đối với các hành vi vi phạm trong lĩnh vực sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Tuy nhiên, trong thực tế, việc phát hiện, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm chưa thực sự tạo sức ép đủ lớn. Có thể nói khung pháp lý đã có nhưng cơ chế giám sát và thực thi cần được tăng cường hơn nữa.
Đồng thời, cần coi điện là hàng hóa đặc biệt, liên quan trực tiếp đến hạ tầng quốc gia, an ninh năng lượng và hoạt động của toàn xã hội. Việc sử dụng điện lãng phí, nhất là trong giờ cao điểm hoặc mùa nắng nóng sẽ gây áp lực lên hệ thống điện. Do đó, cần thay đổi nhận thức từ “tôi trả tiền nên tôi có quyền dùng” sang “tôi sử dụng điện nên tôi có trách nhiệm dùng hợp lý”.
Để thực hiện có hiệu quả tiết kiệm điện, cơ quan quản lý cần công khai kế hoạch tiết kiệm điện của cơ quan nhà nước; theo dõi mức tiêu thụ điện định kỳ; đưa tiêu chí tiết kiệm điện vào đánh giá thi đua; quy định trách nhiệm của người đứng đầu; ưu tiên lắp đặt ĐMTMN tại trụ sở đủ điều kiện. Tiết kiệm điện không còn là một khẩu hiệu mùa nắng nóng. Tiết kiệm điện là một yêu cầu pháp lý, một trách nhiệm xã hội và một điều kiện để bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Trong giai đoạn mới, chúng ta cần thay đổi cách tiếp cận từ vận động sang thực thi; từ phong trào sang quản trị; từ ý thức cá nhân sang trách nhiệm pháp lý; từ tiết kiệm chi phí trước mắt sang phát triển bền vững lâu dài.
Phụ tải tăng cao trong các đợt nắng nóng
Ông Ngô Sơn Hải, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), nhấn mạnh: Riêng trong bốn tháng đầu năm 2026, sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu toàn hệ thống đạt khoảng 106,9 tỉ kWh, tăng khoảng 8% so với cùng kỳ; điện thương phẩm toàn EVN đạt gần 95 tỉ kWh, tăng hơn 8%. Đặc biệt, tại nhiều khu vực, nhất là miền Bắc và các trung tâm đô thị, công nghiệp lớn, phụ tải tăng cao trong các đợt nắng nóng.
Trong bối cảnh đó, bảo đảm cung ứng điện đang đứng trước nhiều áp lực về nguồn điện, lưới điện, nhiên liệu, đầu tư hạ tầng cũng như yêu cầu chuyển dịch năng lượng và phát triển bền vững. Vì vậy, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả không còn chỉ là giải pháp mang tính vận động mà ngày càng trở thành một trong những giải pháp quan trọng để góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Bên cạnh nhiệm vụ tăng cường nguồn cung cấp điện, EVN xác định tiết kiệm điện và quản lý nhu cầu phụ tải là một nhiệm vụ quan trọng trong việc đảm bảo cung ứng đủ điện cho phát triển kinh tế - xã hội và đời sống.
Thời gian qua, EVN đã phối hợp với các bộ, ngành, địa phương triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như thúc đẩy chương trình điều chỉnh phụ tải điện (DR), hỗ trợ tư vấn giải pháp cho các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm sử dụng điện hiệu quả, ứng dụng công nghệ số trong quản lý phụ tải, khuyến khích phát triển ĐMTMN tự sản, tự tiêu. Đồng thời tăng cường truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng về sử dụng điện an toàn, tiết kiệm và hiệu quả.
Tuy nhiên, từ thực tiễn triển khai, chúng tôi cũng nhận thấy vẫn còn nhiều dư địa cần tiếp tục hoàn thiện, đặc biệt trong việc nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý, DN, ngành điện và người sử dụng điện; làm rõ được trách nhiệm của các bên trong việc triển khai thực hiện công tác tiết kiệm điện. Đồng thời tiếp tục hoàn thiện cơ chế giám sát, dữ liệu và các công cụ quản lý sử dụng năng lượng hiệu quả.
Ông BÙI TRUNG KIÊN, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Điện lực TP.HCM (EVNHCMC):
EVNHCMC cam kết đảm bảo cung cấp đủ điện
Trong tháng 5-2026, lượng tiêu thụ điện của TP.HCM tăng cao và liên tiếp lập kỷ lục mới. Trong đó, cao điểm ngày 14-5, sản lượng tiêu thụ đạt cao nhất với 197,68 triệu kWh. Mức tiêu thụ ngày cao nhất năm 2026 tính đến thời điểm ngày 14-5, đã cao hơn 10,6% so với mức tiêu thụ cao nhất của năm 2025. Số liệu trên cho thấy sản lượng điện tiêu thụ tiếp tục tăng cao, áp lực cung cấp điện phục vụ cho nhu cầu sinh hoạt và sản xuất, kinh doanh trên địa bàn TP.HCM là rất lớn.
Dự báo trước tình hình cung cấp điện mùa khô năm nay sẽ tăng cao, EVNHCMC đã ban hành và triển khai các công tác đảm bảo cung cấp điện năm 2026. Cụ thể, EVNHCMC đã xây dựng kịch bản vận hành lưới điện TP.HCM trong cả năm 2026 và đặc biệt mùa khô theo hai kịch bản, cũng như kiến nghị phân bổ công suất nguồn điện ưu tiên cho TP.
EVNHCMC cũng đã đẩy mạnh công tác kiện toàn lưới điện, giảm sự cố, giảm mất điện, nâng cao độ tin cậy cung cấp điện. Đẩy nhanh tiến độ hoàn thành các công trình đầu tư xây dựng. Đồng thời, cập nhật điều chỉnh thường xuyên các phương án cung cấp điện, phương án xử lý sự cố, triển khai vận động khách hàng thực hiện các giải pháp tiết kiệm điện. Với những giải pháp như trên, chúng tôi cam kết đảm bảo cung cấp điện phục vụ nhu cầu sinh hoạt và sản xuất, kinh doanh của người dân trên địa bàn TP.
Ông BÙI QUỐC HOAN, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC):
Ký cam kết tiết kiệm ít nhất 3% điện năng tiêu thụ
Thời gian qua, EVNSPC tập trung làm việc với UBND các tỉnh, TP phía Nam để báo cáo tình hình cung cấp điện và đề xuất các giải pháp nhằm đảm bảo cung ứng điện trên địa bàn.
Đồng thời phối hợp với Sở Công Thương các địa phương tham mưu cho UBND xây dựng kế hoạch hành động triển khai Chỉ thị 09, 10 của Thủ tướng Chính phủ. Làm việc với khách hàng để thực hiện các chỉ tiêu phát động của Chỉ thị 09, 10 như ký thỏa thuận thực hiện tiết kiệm điện với từng nhóm khách hàng. Năm 2026, đã rà soát 261.901 khách hàng thuộc các nhóm chiếu sáng công cộng, hành chính sự nghiệp, thương mại dịch vụ và sản xuất công nghiệp, dự kiến hoàn tất trước ngày 31-5-2026.
Đối với khách hàng công nghiệp và DN FDI, kết hợp tư vấn dịch chuyển phụ tải, DR, tiết kiệm điện, ký kết thỏa thuận với từng khách hàng. Thời gian tới, EVNSPC sẽ tiếp tục mở rộng ký cam kết thực hiện dịch chuyển phụ tải và DR đối với khách hàng sử dụng từ 500.000 kWh trở lên; làm việc với khách hàng để ký cam kết tiết kiệm ít nhất 3% điện năng tiêu thụ năm 2026.
Song song đó là phối hợp tuyên truyền tiết kiệm điện trong trường học, website kiểm toán năng lượng nhanh, đẩy mạnh tuyên truyền tiết kiệm điện trên các phương tiện thông tin đại chúng Trung ương và địa phương; tăng cường khuyến khích khách hàng cài đặt, sử dụng app CSKH và phổ biến đến khách hàng tính năng theo dõi sản lượng điện hằng ngày, cảnh báo khi điện năng tiêu thụ tăng cao đột biến.
Đặc biệt, EVNSPC cũng tăng cường tuyên truyền, vận động khách hàng lắp ĐMTMN tự sản xuất, tự tiêu thụ để sử dụng kết hợp dùng bộ lưu trữ để sử dụng điện được tối ưu. Đến nay đã có 1.904 nguồn ĐMTMN tự sản, tự tiêu với tổng công suất 487,7 MWp đã lắp đặt, đi vào vận hành với lượng điện năng tương đương 1% thương phẩm. Nhằm đẩy mạnh phát triển điện mặt trời tự sản, tự tiêu, EVNSPC đã chỉ đạo các công ty điện lực tăng cường vận động, hỗ trợ, tư vấn và tạo điều kiện thuận lợi về lắp đặt, đấu nối cho khách hàng lắp đặt ĐMTMN và hệ thống pin lưu trữ điện (BESS).
Tuy nhiên, chi phí đầu tư ban đầu cho công nghệ tiết kiệm điện còn cao, nhiều DN vừa và nhỏ dù rất muốn tối ưu hóa năng lượng nhưng còn hạn chế về mặt vốn để thay thế dây chuyền cũ, chuyển đổi sang các thiết bị có dán nhãn năng lượng hiệu suất cao hoặc lắp đặt hệ thống EMS.
ThS PHẠM BÌNH AN, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM:
Cần giải pháp kỹ thuật và công nghệ cụ thể
Chúng ta đã làm rất tốt việc tuyên truyền, nâng cao nhận thức của cộng đồng và DN về việc tiết kiệm điện. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở truyền thông kêu gọi chung chung thì hiệu quả sẽ dần bị bão hòa. Đặc biệt trong khi TP.HCM đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số thì việc tiết kiệm điện, năng lượng và an toàn năng lượng càng quan trọng. Để tạo chuyển biến mạnh mẽ, hành động tiết kiệm điện cần phải gắn liền với các giải pháp kỹ thuật và công nghệ cụ thể mang tính thực tiễn cao.
Cụ thể, ở khối cơ quan hành chính sự nghiệp như công sở, trường học, bệnh viện... tuy chiếm tỉ trọng không quá lớn trong tổng điện năng tiêu thụ toàn quốc nhưng lại là nhóm có dư địa tiết kiệm điện rất lớn nếu kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng thiết bị. Vì vậy, cần đưa ra các giải pháp cơ bản như chỉ tiêu tiết kiệm điện vào tiêu chí đánh giá thi đua, xếp hạng hoàn thành nhiệm vụ hằng năm của từng đơn vị và người đứng đầu.
Đồng thời gắn trách nhiệm trực tiếp cho người quản lý, nơi nào để xảy ra lãng phí điện, sử dụng thiết bị sai quy định như bật điều hòa quá thấp, không tắt đèn, quạt khi hết giờ làm việc thì người đứng đầu phải chịu trách nhiệm.
Đối với nhóm đối tượng trọng điểm là các DN sản xuất công nghiệp là nhóm tiêu thụ năng lượng lớn nhất, chiếm trên 50% tổng sản lượng điện toàn quốc bắt buộc phải có giải pháp căn cơ.
Cơ quan quản lý nên khuyến khích và có cơ chế hỗ trợ các nhà máy, cơ sở sản xuất dịch chuyển bớt các dây chuyền tiêu thụ nhiều điện năng ra khỏi khung giờ cao điểm như chuyển sang sản xuất vào giờ thấp điểm ban đêm. Việc này giúp làm biểu đồ phụ tải, giảm áp lực cực lớn cho hệ thống điện quốc gia vào các khung giờ căng thẳng.
Các DN cũng cần chủ động kiểm toán năng lượng và thay thế các thiết bị, máy móc cũ kỹ, hiệu suất kém bằng công nghệ tiết kiệm năng lượng. Bên cạnh đó, Nhà nước cần nghiên cứu các chính sách hỗ trợ về vốn, ưu đãi thuế hoặc tín dụng xanh để DN có động lực và nguồn lực tài chính đầu tư đổi mới công nghệ.
Bên cạnh đó cần tăng cường công tác hậu kiểm, kiểm tra đột xuất việc tuân thủ Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Đồng thời, phải áp dụng các biện pháp chế tài, xử phạt hành chính nghiêm khắc đối với các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm cố tình lãng phí hoặc không thực hiện đúng quy định, không thể chỉ dừng ở mức nhắc nhở.
