Tiết kiệm điện cần sự đồng hành từ phía chính quyền, doanh nghiệp và người dân

Trong phiên thảo luận Tại Tọa đàm “Pháp lý về sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả” do Báo Pháp Luật TP.HCM tổ chức đã ghi nhận nhiều ý kiến của các chuyên gia, doanh nghiệp, cơ quan quản lý Nhà nước.

Tiết kiệm điện góp đảm bảo an ninh năng lượng

Ông Ngô Sơn Hải - Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) chia sẻ trong những năm gần đây, nhu cầu sử dụng điện của Việt Nam tiếp tục tăng trưởng ở mức cao.

Riêng trong 4 tháng đầu năm 2026, sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu toàn hệ thống đạt khoảng 106,9 tỉ kWh, tăng khoảng 8% so với cùng kỳ; điện thương phẩm toàn EVN đạt gần 95 tỉ kWh, tăng hơn 8%. Đặc biệt, tại nhiều khu vực, nhất là miền Bắc và các trung tâm đô thị, công nghiệp lớn, phụ tải tăng cao trong các đợt nắng nóng.

Trong bối cảnh đó, bảo đảm cung ứng điện đang đứng trước nhiều áp lực về nguồn điện, lưới điện, nhiên liệu, đầu tư hạ tầng cũng như yêu cầu chuyển dịch năng lượng và phát triển bền vững. Vì vậy, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả không còn chỉ là giải pháp mang tính vận động, mà ngày càng trở thành một trong những giải pháp quan trọng để góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Đối với EVN, bên cạnh nhiệm vụ tăng cường nguồn cung cấp điện, EVN xác định tiết kiệm điện và quản lý nhu cầu phụ tải là một nhiệm vụ quan trọng trong việc đảm bảo cung ứng đủ điện cho phát triển kinh tế - xã hội và đời sống.

Trong thời gian qua, EVN đã phối hợp với các Bộ ngành, địa phương triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như: thúc đẩy chương trình điều chỉnh phụ tải điện (DR), hỗ trợ tư vấn giải pháp cho các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm sử dụng điện hiệu quả, ứng dụng công nghệ số trong quản lý phụ tải, khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu. Đồng thời tăng cường truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng về sử dụng điện an toàn, tiết kiệm và hiệu quả.

Tuy nhiên, từ thực tiễn triển khai, chúng tôi cũng nhận thấy vẫn còn nhiều dư địa cần tiếp tục hoàn thiện, đặc biệt trong việc nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, ngành điện và người sử dụng điện; làm rõ được trách nhiệm của các bên trong việc triển khai thực hiện công tác tiết kiệm điện. Đồng thời tiếp tục hoàn thiện cơ chế giám sát, dữ liệu và các công cụ quản lý sử dụng năng lượng hiệu quả.

Tọa đàm hôm nay sẽ là diễn đàn để các cơ quan quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp và ngành điện cùng trao đổi các vấn đề thực tiễn trong triển khai pháp luật về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Đồng thời, chia sẻ các mô hình, giải pháp hiệu quả cũng như đề xuất các cơ chế phù hợp để nâng cao hiệu quả thực thi trong thời gian tới.

Ông Hải kỳ vọng tiết kiệm điện không chỉ là câu chuyện tiết kiệm tiền bạc trước mắt, mà là vấn đề lâu dài nhằm đảm bảo an ninh năng lượng và phát triển bền vững. Đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phổ biến pháp luật và giám sát tuân thủ pháp luật về tiết kiệm điện – hai nội dung mà thời gian qua có thể chưa được tập trung đúng mức.

Bên cạnh việc tuyên truyền, cần làm sao để tiết kiệm điện trở thành thói quen, ý thức tự giác, và xa hơn nữa là xây dựng thành một nét văn hóa tiết kiệm điện. Sự thay đổi mang tính bản chất này sẽ mang lại giá trị rất lớn.

Ông Ngô Sơn Hải - Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam

Tiêu thụ điện liên tục lập đỉnh

Ông Bùi Trung Kiên - Phó Tổng giám đốc EVNHCMC cho biết trong những ngày tháng 5-2026, lượng tiêu thụ điện của TP.HCM tăng cao và liên tiếp lập kỷ lục mới. Trong đó, cao điểm ngày 14-5, sản lượng tiêu thụ đạt cao nhất với 197,68 triệu kWh/ngày. Mức tiêu thụ ngày cao nhất năm 2026 tính đến thời điểm ngày 14-5 đã cao hơn 10,6% so với mức tiêu thụ cao nhất của năm 2025 (5-8-2025 với 178,81 kWh).

Như vậy, qua số liệu trên cho thấy sản lượng điện tiêu thụ tiếp tục tăng cao như hiện nay, áp lực cung cấp điện phục vụ cho nhu cầu sinh hoạt và sản xuất kinh doanh trên địa bàn TP.HCM là rất lớn.

Tuy nhiên, dự báo trước tình hình cung cấp điện mùa khô năm nay sẽ tăng cao nên, Tổng công ty Điện lực TP.HCM đã ban hành và triển khai các công tác đảm bảo cung cấp điện năm 2026. EVNHCMC đã xây dựng kịch bản vận hành lưới điện TP.HCM trong cả năm 2026 và đặc biệt mùa khô theo 2 kịch bản, cũng như kiến nghị phân bổ công suất nguồn điện ưu tiên cho TP.

"EVNHCMC cũng đã đẩy mạnh công tác kiện toàn lưới điện, giảm sự cố, giảm mất điện, nâng cao độ tin cậy cung cấp điện; Đẩy nhanh tiến độ hoàn thành các công trình đầu tư xây dựng. Đồng thời, cập nhật điều chỉnh thường xuyên các phương án cung cấp điện, phương án xử lý sự cố, triển khai vận động khách hàng thực hiện các giải pháp tiết kiệm điện. Với những giải pháp như trên, chúng tôi cam kết đảm bảo cung cấp điện phục vụ nhu cầu sinh hoạt và sản xuất kinh doanh của người dân trên địa bàn TP" - ông Kiên nhấn mạnh.

Tương tự, ông Bùi Quốc Hoan - Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Điện lực Miền Nam (EVNSPC) chia sẻ thời gian qua EVNSPC tập trung làm việc với UBND các tỉnh thành phía Nam để báo cáo tình hình cung cấp điện và đề xuất các giải pháp nhằm đảm bảo cung ứng điện trên địa bàn.

Đồng thời phối hợp với Sở Công Thương các địa phương tham mưu cho UBND xây dựng kế hoạch hành động triển khai Chỉ thị 09, 10 của Thủ tướng Chính phủ; Làm việc với khách hàng để thực hiện các chỉ tiêu phát động của Chỉ thị 09, Chỉ thị 10 như ký thỏa thuận thực hiện tiết kiệm điện với từng nhóm khách hàng. Năm 2026, đã rà soát 261.901 khách hàng thuộc các nhóm chiếu sáng công cộng, hành chính sự nghiệp, thương mại dịch vụ và sản xuất công nghiệp, dự kiến hoàn tất trước 31-5-2026.

Đối với khách hàng công nghiệp và doanh nghiệp FDI, kết hợp tư vấn dịch chuyển phụ tải, DR, tiết kiệm điện, ký kết thỏa thuận với từng khách hàng. Thời gian tới, EVNSPC sẽ tiếp tục mở rộng ký cam kết thực hiện dịch chuyển phụ tải và DR đối với khách hàng sử dụng từ 500.000kWh trở lên; Làm việc với khách hàng để ký cam kết tiết kiệm ít nhất 3% điện năng tiêu thụ năm 2026.

Song song là phối hợp tuyên truyền tiết kiệm điện trong trường học, web kiểm toán năng lượng nhanh, đẩy mạnh tuyên truyền tiết kiệm điện trên các phương tiện thông tin đại chúng Trung ương và địa phương.; Tăng cường khuyến khích khách hàng cài đặt, sử dụng App CSKH và phổ biến đến khách hàng tính năng theo dõi sản lượng điện hàng ngày, cảnh báo khi điện năng tiêu thụ tăng cao đột biến.

Đặc biệt, EVNSPC cũng tăng cường tuyên truyền vận động khách hàng lắp điện mặt trời mái nhà (ĐMTMN) tự sản xuất, tự tiêu thụ để sử dụng kết hợp dùng bộ lưu trữ để sử dụng điện được tối ưu.

Đến nay đã có 1.904 nguồn điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu, với tổng công suất 487,7 MWp đã lắp đặt, đi vào vận hành với lượng điện năng tương đương 1% thương phẩm. Nhằm đẩy mạnh phát triển điện mặt trời tự sản tự tiêu, EVNSPC đã chỉ đạo các Công ty Điện lực tăng cường vận động, hỗ trợ, tư vấn và tạo điều kiện thuận lợi về lắp đặt, đấu nối cho khách hàng lắp đặt ĐMTMN và hệ thống pin lưu trữ điện (BESS).

Tuy nhiên, nhìn nhận thực tế, ông Hoan cho biết chi phí đầu tư ban đầu cho công nghệ tiết kiệm điện còn cao. Nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ dù rất muốn tối ưu hóa năng lượng nhưng còn hạn chế về mặt vốn để thay thế dây chuyền cũ, chuyển đổi sang các thiết bị có dán nhãn năng lượng hiệu suất cao hoặc lắp đặt hệ thống EMS.

Tóm lại, tiết kiệm điện trong mùa nắng nóng tại các tỉnh thành phía Nam không chỉ là trách nhiệm riêng của ngành điện mà là sự đồng hành từ phía chính quyền, doanh nghiệp và người dân. EVNSPC luôn nỗ lực đóng vai trò cầu nối, vừa đảm bảo hạ tầng vận hành an toàn, vừa cung cấp các giải pháp tối ưu nhất cho khách hàng.

Cần có cơ chế hỗ trợ các doanh nghiệp

Thạc sĩ Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM cho biết thời gian qua, chúng ta đã làm rất tốt việc tuyên truyền, nâng cao nhận thức của cộng đồng và doanh nghiệp về việc tiết kiệm điện. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở truyền thông kêu gọi chung chung thì hiệu quả sẽ dần bị bão hòa.

Đặc biệt trong khi TP.HCM đặt mục tiêu tăng trưởng 2 con số thì việc tiết kiệm điện, năng lượng và an toàn năng lượng càng quan trọng. Từ đó, ông An đề ra để tạo chuyển biến mạnh mẽ, hành động tiết kiệm điện cần phải gắn liền với các giải pháp kỹ thuật và công nghệ cụ thể mang tính thực tiễn cao.

Cụ thể ở khối cơ quan hành chính sự nghiệp (như công sở, trường học, bệnh viện...) tuy chiếm tỉ trọng không quá lớn trong tổng điện năng tiêu thụ toàn quốc, nhưng lại là nhóm có dư địa tiết kiệm điện rất lớn nếu kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng thiết bị. Vì vậy cần đưa ra các giải pháp cơ bản như cần đưa chỉ tiêu tiết kiệm điện vào tiêu chí đánh giá thi đua, xếp hạng hoàn thành nhiệm vụ hàng năm của từng đơn vị và người đứng đầu.

Đồng thời gắn trách nhiệm trực tiếp cho người quản lý, nơi nào để xảy ra lãng phí điện, sử dụng thiết bị sai quy định (như bật điều hòa quá thấp, không tắt đèn/quạt khi hết giờ làm việc) thì người đứng đầu phải chịu trách nhiệm.

Đối với nhóm đối tượng trọng điểm là các doanh nghiệp sản xuất công nghiệp là nhóm tiêu thụ năng lượng lớn nhất, chiếm trên 50% tổng sản lượng điện toàn quốc. Đây là khu vực bắt buộc phải có giải pháp căn cơ.

Ông An đề xuất khuyến khích và có cơ chế hỗ trợ các nhà máy, cơ sở sản xuất dịch chuyển bớt các dây chuyền tiêu thụ nhiều điện năng ra khỏi khung giờ cao điểm như chuyển sang sản xuất vào giờ thấp điểm ban đêm. Việc này giúp làm biểu đồ phụ tải, giảm áp lực cực lớn cho hệ thống điện quốc gia vào các khung giờ căng thẳng.

Các doanh nghiệp cần chủ động kiểm toán năng lượng và thay thế các thiết bị, máy móc cũ kỹ, hiệu suất kém bằng công nghệ tiết kiệm năng lượng. Nhà nước cần nghiên cứu các chính sách hỗ trợ về vốn, ưu đãi thuế hoặc tín dụng xanh để doanh nghiệp có động lực và nguồn lực tài chính đầu tư đổi mới công nghệ.

Bên cạnh việc khuyến khích, Thạc sĩ Phạm Bình An - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM cho rằng cần tăng cường công tác hậu kiểm, kiểm tra đột xuất việc tuân thủ Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Đồng thời, phải áp dụng các biện pháp chế tài, xử phạt hành chính nghiêm khắc đối với các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm cố tình lãng phí hoặc không thực hiện đúng quy định, không thể chỉ dừng lại ở mức nhắc nhở.

Ông Trần Quốc Tâm - Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng tái tạo TP.HCM nhấn mạnh chỉ trong 11 ngày, Chính phủ ban hành nhiều văn bản, Chỉ thị liên quan đến tiết kiệm điện, sử dụng điện. Gần đây, lượng điện tiêu thụ liên tiếp đạt đỉnh, lượng điện sử dụng tăng cao.

Việt Nam may mắn khi có công nghệ để ít tốn điện hơn, chúng ta có tiềm năng điện mặt trời, điện gió, tấm pin lưu trữ tiện lợi bền, rẻ. Chúng ta có thể tích năng lượng lúc dư và xả ra lúc thiếu, điều này có thể tiết kiệm năng lượng dễ dàng.

Song song cần thay đổi tư duy khuyến khích sang đầu tư thay thế. Nhà nước cần xây dựng cần xây dựng nguồn cung và cũng cần có chính sách cho các doanh nghiệp đầu tư, với các chính sách ưu đãi; Cải cách thủ tục hành chính thông thoáng, giảm thuế, có chính sách ưu đãi cho các doanh nghiệp vay.

Người thuê trọ được mua điện đúng giá

Ông Nguyễn Thanh Tâm - chủ nhà trọ ở TP.HCM cho biết Chính phủ đã ban hành quy định việc các chủ nhà trọ phải bán điện đúng giá, việc sử dụng điện trong các nhà trọ, nhà cho thuê cũng là vấn đề đáng lưu tâm.

Theo ông Tâm, hiện nay đang cho khoảng 428 người thuê trọ. Đối với các chủ nhà trọ, việc cắt giảm lượng điện tiêu thụ tại khu vực chung. Đồng thời nhà trọ cũng đang thực hiện các thiết bị tiết kiệm điện nhằm giảm tiêu thụ điện năng.

"Theo các nghị định của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực điện lực, hành vi thu tiền điện cao hơn giá quy định có thể bị phạt tiền rất nặng. Chính vì vậy nhà trọ chúng tôi hoàn toàn thu tiền điện đúng theo quy định. Đồng thời, chúng tôi cũng đã chủ động thực hiện nhiều giải pháp để tiết kiệm điện như xây phòng có mái hở, thay thế các thiết bị điện cũ bằng các thiết bị điện Inverter để tiết kiệm"- Nguyễn Thanh Tâm nói.

Ông Bùi Trung Kiên - Phó Tổng Giám đốc EVNHCMC cho biết hiện nay ngành điện đang theo dõi hơn 20.000 khu nhà trọ. Thông qua buổi Tọa đàm, mong rằng các khu nhà trọ khác thu tiền điện đúng giá theo quy định, tránh vi phạm.

Theo khoản 4 Điều 10 Thông tư số 16/2014/TT-BCT và các quy định hiện hành, chủ nhà trực tiếp ký hợp đồng mua bán điện hoặc ủy quyền cho hộ gia đình thuê nhà ký hợp đồng mua bán điện (có cam kết thanh toán tiền điện), mỗi hộ gia đình thuê nhà được tính một định mức; Trường hợp cho sinh viên và người lao động thuê nhà (bên thuê nhà không phải là một hộ gia đình) thực hiện theo khoản 2 Điều 2 Thông tư số 09/2023/TT-BCT như sau:

Đối với trường hợp bên thuê nhà có hợp đồng thuê nhà từ 12 tháng trở lên và có đăng ký tạm trú, thường trú (xác định theo Thông tin về cư trú tại địa điểm sử dụng điện) thì chủ nhà trực tiếp ký hợp đồng mua bán điện hoặc đại diện bên thuê nhà ký hợp đồng mua bán điện (có cam kết thanh toán tiền điện của chủ nhà);

Trường hợp thời hạn cho thuê nhà dưới 12 tháng và chủ nhà không thực hiện kê khai được đầy đủ số người sử dụng điện thì áp dụng giá bán lẻ điện sinh hoạt của bậc 3 Từ 101 - 200 kWh (đơn giá hiện tại theo Quyết định 1279/QĐ-BCT là 2.380 đ/kWh chưa bao gồm VAT) cho toàn bộ sản lượng điện đo đếm được tại công tơ;

Trường hợp chủ nhà kê khai được đầy đủ số người sử dụng điện thì Bên bán điện có trách nhiệm cấp định mức cho chủ nhà căn cứ vào Thông tin về cư trú tại địa điểm sử dụng điện.

Cứ 4 (bốn) người được tính là một hộ sử dụng điện để tính số định mức áp dụng giá bán lẻ điện sinh hoạt, cụ thể: 1 (một) người được tính là ¼ định mức, 2 (hai) người được tính là 1/2 định mức, 3 (ba) người được tính là ¾ định mức, 4 (bốn) người được tính là 1 định mức.

Cụ thể: 1 hộ sử dụng điện (tương ứng 4 người thuê trọ) được 1 định mức sử dụng điện có điện năng sử dụng bậc thang thứ nhất là 50kWh/tháng, với 1 người thuê trọ được tính ¼ định mức tương ứng mức điện năng sử dụng bậc thang thứ nhất là 12,5kWh/tháng;

Khi có thay đổi về số người thuê nhà, chủ nhà cho thuê có trách nhiệm thông báo cho bên bán điện để điều chỉnh định mức tính toán tiền điện;

Để đảm bảo cho người thuê nhà để ở được sử dụng điện theo đúng giá bán lẻ điện quy định, trong nhiều năm qua, EVNHCMC đã triển khai tăng cường công tác tuyên truyền, hướng dẫn quy định về việc tính định mức điện cho đối tượng là công nhân, sinh viên và người lao động thuê nhà để ở theo quy định hiện hành.

Ông Bùi Quốc Hoan - Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Điện lực Miền Nam cho biết đến 20-5, EVNSPC có tổng cộng 49.465 cơ sở cho thuê nhà trên địa bàn 8 Công ty Điện lực quản lý. Trong đó có 48.842 cơ sở đã cam kết bán đúng giá điện cho sinh viên, người lao động thuê nhà, đạt tỉ lệ 98,74%.

Cụ thể: An Giang đạt 99,96%, Đồng Tháp đạt 99,87%, TP Cần Thơ đạt 99,81%, Đồng Nai đạt 99,66%, Tây Ninh đạt 99,65%, Cà Mau đạt 98,06%, Lâm Đồng đạt 95,29% và Vĩnh Long đạt 88,56%.

Theo quy định hiện hành, nếu chủ nhà trọ thu tiền điện cao hơn mức giá được Nhà nước quy định, tùy mức độ vi phạm. Nếu chủ nhà trọ thu tiền điện cao hơn mức giá quy định người thuê trọ có thể phản ánh đến UBND phường/xã; Điện lực địa phương Tổng đài chăm sóc khách hàng của ngành điện. Sở Công Thương hoặc cơ quan quản lý thị trường tại địa phương để được kiểm tra, hỗ trợ xử lý.