Hàng loạt văn bản mới được Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và Quốc hội ban hành đã chỉ đạo rất rõ trong việc tiết kiệm năng lượng, tiết kiệm điện. Tất cả không còn là phong trào mang tính tự nguyện, mà là yêu cầu bắt buộc đối với cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp, tổ chức trong việc tiết kiệm điện. Bên cạnh đó, ngành điện cũng tăng cường vận động người dân cùng tiết kiệm điện.

Hàng loạt quy định mới về tiết kiệm điện

Mới đây, Văn phòng Quốc hội đã ban hành Văn bản hợp nhất 38/VBHN-VPQH về Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Văn bản nhấn mạnh rõ trách nhiệm pháp lý của các nhóm sử dụng năng lượng lớn; yêu cầu cơ quan nhà nước phải đi đầu trong tiết kiệm điện.

Theo đó, các doanh nghiệp sử dụng điện phải thực hiện kiểm toán năng lượng định kỳ; bổ nhiệm người quản lý năng lượng; xây dựng kế hoạch sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; báo cáo định kỳ tình hình sử dụng năng lượng cho cơ quan quản lý hằng năm.

Trong khi đó, các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập phải ban hành nội quy tiết kiệm điện, xây dựng kế hoạch sử dụng điện hằng năm và chịu trách nhiệm nếu để xảy ra lãng phí điện năng.

Ngày 30-3-2026, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục ban hành Chỉ thị 10/CT-TTg về tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà (ĐMTMN) tự sản, tự tiêu. Chỉ thị này đặt ra hàng loạt mục tiêu cụ thể như tiết kiệm tối thiểu 2%-3% tổng điện năng tiêu thụ mỗi năm; giảm ít nhất 10% công suất tiêu thụ điện vào giờ cao điểm mùa khô; thúc đẩy phát triển ĐMTMN tự sản, tự tiêu tại doanh nghiệp, cơ quan và hộ dân.

Đặc biệt, chỉ thị yêu cầu các địa phương, doanh nghiệp sản xuất lớn phải xây dựng kế hoạch tiết giảm phụ tải điện; chủ động tham gia điều chỉnh phụ tải khi hệ thống điện gặp khó khăn.

Chỉ thị còn yêu cầu gắn trách nhiệm của người đứng đầu nếu không thực hiện hiệu quả tiết kiệm điện; xây dựng kế hoạch hành động cụ thể về tiết kiệm điện tại từng đơn vị; tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý các trường hợp sử dụng điện lãng phí.

Trước đó, ngày 19-3-2026, Thủ tướng cũng đã ban hành Chỉ thị 09/CT-TTg về tăng cường tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển giao thông điện. Nếu Chỉ thị 10/CT-TTg tập trung mạnh vào tiết kiệm điện và giảm áp lực hệ thống điện quốc gia, Chỉ thị 09/CT-TTg mang ý nghĩa chiến lược rộng hơn: Thúc đẩy thay đổi mô hình tiêu thụ năng lượng của Việt Nam trong dài hạn.

Đặc biệt, chỉ thị nhấn mạnh trách nhiệm của người đứng đầu trong việc triển khai các giải pháp tiết kiệm năng lượng và chuyển đổi sang mô hình sử dụng năng lượng sạch.

Nhu cầu sử dụng điện ngày càng tăng cao…

Ông Bùi Trung Kiên, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Điện lực TP.HCM (EVNHCMC), cho biết trong những ngày tháng 5-2026, lượng tiêu thụ điện của TP tăng cao và liên tiếp lập kỷ lục mới. Ngày 12-5 đạt 195,09 triệu kWh, ngày 13-5 đạt 196,19 triệu kWh, ngày 14-5 đạt 197,68 triệu kWh. Mức tiêu thụ ngày cao nhất năm 2026 tính đến thời điểm ngày 14-5 đã cao hơn 10,6% so với mức tiêu thụ cao nhất của năm 2025 (ngày 5-8-2025 là 178,81 kWh).

Để đảm bảo cung cấp điện khu vực TP.HCM năm 2026, EVNHCMC đã ban hành và triển khai các công tác đảm bảo cung cấp điện năm 2026. Cụ thể như xây dựng kịch bản vận hành lưới điện TP.HCM trong cả năm 2026, cũng như kiến nghị phân bổ công suất nguồn điện ưu tiên cho TP.

Đồng thời, EVNHCMC cũng chủ động phối hợp cùng 168 UBND phường, xã triển khai Chỉ thị 09/CT-TTg và Chỉ thị 10/CT-TTg. Phối hợp với UBND các phường, xã tổ chức tuyên truyền, hướng dẫn và kiểm tra, giám sát việc tuân thủ của khách hàng; tiếp tục tổ chức phổ biến, tuyên truyền, hướng dẫn, tư vấn khách hàng thực hiện các giải pháp sử dụng điện tiết kiệm và lắp đặt ĐMTMN qua app và thông qua các khu phố, tổ dân phố; chủ động tổ chức các nhóm công tác vận động, nhắc nhở khách hàng thực hiện Chỉ thị 10/CT-TTg (đặc biệt là các hệ thống chiếu sáng quảng cáo, trang trí, bảng hiệu sau 22 giờ).

Đặc biệt, EVNHCMC tổ chức tuyên truyền trên báo chí, website, app CSKH, các nền tảng mạng xã hội, triển khai các cuộc thi, sự kiện, gameshow, để tài nghiên cứu về sử dụng điện an toàn, tiết kiệm.

EVNHCMC đang mở rộng vận động, ký thỏa thuận dịch chuyển phụ tải với nhóm khách hàng sản xuất có sản lượng dưới 1 triệu kWh/năm, ưu tiên thực hiện trước với các khách hàng có tiềm năng dịch chuyển lớn. Đã thỏa thuận với 3.860 khách hàng sản xuất và dịch vụ lớn về việc thực hiện điều chỉnh phụ tải (DR) khi có thông báo từ ngành điện với tổng tiềm năng DR là 350 MW.

“Chúng tôi kêu gọi mọi người, mọi nhà cùng chung tay sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả tại gia đình, tại nơi làm việc bằng các hành động nhỏ nhất. Cụ thể như tắt các thiết bị điện khi ra khỏi phòng, cắt hẳn nguồn điện nếu không sử dụng các thiết bị điện; chỉ sử dụng điều hòa nhiệt độ khi thật cần thiết và sử dụng ở chế độ, mức nhiệt độ phù hợp (chế độ làm lạnh từ 26 độ C trở lên); ưu tiên mua sắm các phương tiện, thiết bị điện hiệu suất cao, có dán nhãn năng lượng đạt mức hiệu suất cao; không sử dụng bóng đèn sợi đốt… để đảm bảo nguồn cung cấp điện và hạn chế tăng chi phí sử dụng điện hằng tháng” - ông Kiên kêu gọi.

Ông Bùi Quốc Hoan, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC), cho biết bên cạnh việc tuyên truyền doanh nghiệp, người dân cùng chung tay tiết kiệm điện, điều chỉnh phụ tải để giảm áp lực lên hệ thống điện, EVNSPC luôn thúc đẩy phát triển nguồn phát tại chỗ.

EVNSPC luôn tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để khuyến khích, hỗ trợ khách hàng tham gia phát triển ĐMTMN theo mô hình tự sản xuất, tự tiêu thụ. EVNSPC cam kết phối hợp chặt chẽ Sở Công Thương các tỉnh, TP để triển khai vừa thúc đẩy phát triển ĐMTMN theo đúng quy định, vừa bảo vệ an toàn hệ thống điện chung.

Cụ thể, khi có đề nghị từ SCT về việc đánh giá khả năng gây quá tải lưới điện tại khu vực có người dân đăng ký phát triển ĐMTMN, ngành điện sẽ hoàn tất kiểm tra và phản hồi kết quả tối đa trong vòng ba ngày làm việc.

Tính đến nay, nhóm hệ thống điện mặt trời đã lắp đặt và đưa vào vận hành nhưng chưa hoàn tất thủ tục pháp lý với khoảng 1.189 nguồn với tổng công suất tấm quang điện là 372.016 kWp. Đối với nhóm hệ thống đã lắp đặt, vận hành tuân thủ đúng quy định pháp luật có khoảng 715 nguồn với tổng công suất tấm quang điện là 115.746 kWp.

Từ thực tế trên có thể thấy nếu các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh đồng loạt, đầu tư phát triển nguồn ĐMTMN theo mô hình tự sản xuất, tự tiêu thụ sẽ mang lại lợi ích kép đa chiều. Việc khai thác tối đa nguồn điện mặt trời tự sản xuất, tự tiêu thụ giúp doanh nghiệp tiết giảm đáng kể sản lượng điện nhận từ lưới điện quốc gia. Qua đó, trực tiếp giảm áp lực chi phí tiền điện hằng tháng và nâng cao hiệu quả kinh tế trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Theo EVNSPC, ngành điện sẽ tối ưu hóa vận hành hệ thống, khi áp lực phụ tải giảm, ngành điện sẽ hạn chế được việc phải huy động các nguồn điện truyền thống (như nhiệt điện than, nhiệt điện dầu) có giá thành cao, giúp tối ưu chi phí sản xuất chung của toàn hệ thống và đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Đồng thời giúp giảm tổn thất điện năng, góp phần giảm lượng lớn khí thải nhà kính (CO2), hiện thực hóa các cam kết quốc tế của Việt Nam về chống biến đổi khí hậu và mục tiêu đạt mức phát thải ròng bằng 0 (net zero) vào năm 2050.•

Thực thi tiết kiệm điện đã chuyển sang giai đoạn bắt buộc

Việc chuyển một phần hoạt động sản xuất sang khung giờ thấp điểm giúp doanh nghiệp tiết giảm đáng kể chi phí tiền điện.

THÁI NGUYÊN

Trao đổi với báo Pháp Luật TP.HCM, đại diện Sở Công Thương TP.HCM cho biết nhiều năm trước, công tác tiết kiệm điện chủ yếu dựa vào tuyên truyền, vận động thay đổi nhận thức của các đơn vị. Tuy nhiên hiện nay, cùng với tốc độ tăng trưởng phụ tải điện và áp lực đảm bảo nguồn cung, yêu cầu thực thi tiết kiệm điện đã chuyển sang giai đoạn bắt buộc đối với nhiều nhóm đối tượng.

TP.HCM tăng cường kiểm tra giám sát

Đại diện Sở Công Thương TP.HCM cho biết: Từ giai đoạn 2017-2018 đến nay, các cơ chế, chính sách về năng lượng tái tạo liên tục được TP điều chỉnh theo hướng khuyến khích phát triển, nhất là điện năng lượng mặt trời mái nhà, lĩnh vực còn rất nhiều dư địa.

Để bảo đảm năng lượng phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời giữ vững quốc phòng - an ninh, TP.HCM xác định sẽ triển khai quyết liệt Chương trình hành động số 10 của Thành ủy TP.HCM, với sáu nhóm giải pháp trọng tâm.

Các giải pháp này bao gồm: Xây dựng các kịch bản và lộ trình cụ thể nhằm bảo đảm đủ nguồn năng lượng cho nhu cầu phát triển đến năm 2030; tập trung hình thành trung tâm công nghiệp năng lượng quốc gia, tích hợp từ khí, điện, lọc, hóa dầu và năng lượng tái tạo.

Về nguồn điện, TP sẽ phát triển cân đối, ưu tiên các dự án quy mô lớn, hiệu quả cao, thân thiện với môi trường; đẩy nhanh tiến độ các dự án điện khí LNG như Hiệp Phước, Long Sơn, gắn với đầu tư đồng bộ hệ thống lưới điện truyền tải và phân phối. Đây là những dự án nguồn lớn của TP HCM. TP đang nghiên cứu, xúc tiến các bước chuẩn bị đầu tư đối với một số dự án nguồn điện lớn theo quy hoạch được phê duyệt.

TP cũng ưu tiên phát triển năng lượng tái tạo và năng lượng mới; khuyến khích điện tự sản xuất, tự tiêu thụ, nhất là ĐMTMN; đẩy mạnh sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả gắn với quản lý nhu cầu điện nhằm giảm áp lực cung ứng cho đô thị đặc biệt. Kêu gọi các doanh nghiệp đẩy mạnh sử dụng năng lượng xanh, triển khai các giải pháp tiết kiệm năng lượng hiệu quả.

TP sẽ tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc chấp hành quy định của pháp luật về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; tập trung đối với các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm theo quy định của pháp luật.

Nội dung kiểm tra bao gồm việc xây dựng và thực hiện kế hoạch sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; thực hiện kiểm toán năng lượng, áp dụng các giải pháp quản lý và công nghệ tiết kiệm năng lượng; bố trí người quản lý năng lượng; thực hiện chế độ báo cáo, cung cấp dữ liệu tiêu thụ năng lượng và các nghĩa vụ khác theo quy định.

Qua đó, kịp thời phát hiện, chấn chỉnh, xử lý các hành vi vi phạm, đồng thời thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu suất sử dụng năng lượng, giảm phát thải khí nhà kính và bảo đảm an ninh năng lượng trên địa bàn TP.

Liên quan đến vấn đề trên, luật sư Đinh Thị Quỳnh Như cho biết trong bối cảnh hiện nay, tiết kiệm điện không còn là thói quen sinh hoạt cá nhân, mà tiết kiệm điện đã và đang trở thành một nghĩa vụ pháp lý, một yêu cầu quản trị của doanh nghiệp, của từng cơ quan, tổ chức và người sử dụng điện.

Trong đó, đối với các cơ sở sử dụng năng lượng lớn, pháp luật còn đặt ra các yêu cầu chặt chẽ hơn như xây dựng kế hoạch sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, thực hiện kiểm toán năng lượng, bố trí người quản lý năng lượng, báo cáo tình hình sử dụng năng lượng và thực hiện các giải pháp cải thiện hiệu suất sử dụng năng lượng. Như vậy, về mặt pháp lý, tiết kiệm điện không phải là việc “làm được thì tốt”, mà trong nhiều trường hợp đã là nghĩa vụ bắt buộc phải tuân thủ.

Tiết kiệm điện không còn là phong trào

Ông Trần Quốc Tâm (ảnh), Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng tái tạo TP.HCM, nhấn mạnh trong bối cảnh nhu cầu điện liên tục tăng cao, đặc biệt vào mùa nắng nóng, câu chuyện tiết kiệm điện hiện nay không còn dừng ở việc kêu gọi hay tuyên truyền như trước.

Tư duy sử dụng điện hiện nay đã thay đổi rất rõ từ phía Chính phủ, bộ, ngành đến địa phương. “Nếu trước đây chủ yếu là vận động tiết kiệm điện, nay mục tiêu đã cụ thể hơn, gắn với yêu cầu phát triển xanh, giảm phát thải, an ninh năng lượng và thích ứng với các cam kết quốc tế về khí hậu” - ông Tâm nói.

Theo quy định hiện hành, các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm phải thực hiện kiểm toán năng lượng định kỳ, bố trí cán bộ quản lý năng lượng và xây dựng kế hoạch sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả. Nhiều doanh nghiệp hiện cũng bắt đầu chuyển sang mô hình quản trị năng lượng thông minh, theo dõi dữ liệu tiêu thụ điện theo thời gian thực để điều chỉnh vận hành phù hợp.

Việc chuyển một phần hoạt động sản xuất sang khung giờ thấp điểm không chỉ giúp giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia mà còn giúp doanh nghiệp tiết giảm đáng kể chi phí tiền điện.

Việt Nam có khoảng 28 triệu mái nhà nhưng tỉ lệ khai thác điện mặt trời vẫn còn thấp. Nếu tận dụng tốt nguồn tài nguyên này, Việt Nam không chỉ có thêm nguồn điện sạch mà còn giảm đáng kể áp lực đầu tư nguồn điện và lưới điện trong dài hạn.

Đồng thời, công tác tuyên truyền và giáo dục về sử dụng năng lượng hiệu quả cũng rất quan trọng. Khi người dân và doanh nghiệp hiểu đúng về lợi ích của tiết kiệm điện, chuyển đổi xanh và năng lượng phân tán thì quá trình chuyển đổi sẽ diễn ra nhanh hơn và bền vững hơn. •

Chủ nhà trọ thu tiền điện cao hơn quy định, có thể bị phạt tới 30 triệu đồng

Trong bối cảnh nắng nóng, nhu cầu sử dụng điện tăng cao, trường hợp người thuê trọ phải trả tiền điện “giá cao” hơn quy định của Nhà nước đã gây nhiều bức xúc. Trước thực trạng này, Nghị định 133/2026/NĐ-CP của Chính phủ được ban hành, nhằm siết chặt việc quản lý giá điện tại nhà trọ, nghị định này chính thức có hiệu lực từ ngày 25-5.

Ông Trần Minh Hóa, Phó Trưởng phòng Quản lý năng lượng, Sở Công Thương TP.HCM, cho biết đối với ý kiến của các chủ nhà trọ cho rằng mức giá điện 3.500-5.000 đồng/kWh, là để bù đắp phần hao hụt điện năng và chi phí vận hành (thang máy, đèn hành lang, máy giặt chung…), là không phù hợp quy định tại Thông tư 60/2025.

Giá điện là do Nhà nước quy định, chủ nhà phải thu tiền điện của người thuê nhà theo đúng biểu giá bán điện do Bộ Công Thương ban hành. Các chi phí như điện bơm nước, chiếu sáng hành lang, camera cần phải được được tách riêng đưa vào phí dịch vụ hoặc phí quản lý theo thỏa thuận của chủ nhà và người thuê nhà, không được cộng dồn vào giá điện.

Việc thu tiền điện cao hơn giá quy định để hưởng chênh lệch là hành vi vi phạm sẽ bị xử phạt 20-30 triệu đồng.

Hiện nay, Tổng Công ty Điện lực TP.HCM đã cấp định mức cho gần 1,94 triệu sinh viên và người lao động thuê nhà tại 110.322 khu nhà trọ.

EVNHCMC cũng đã chỉ đạo các công ty Điện lực khu vực công khai giá điện áp dụng cho sinh viên, người lao động thuê nhà và yêu cầu các chủ nhà trọ cho thuê nhà cam kết bán đúng giá theo quy định. Đến nay đã có 109.717 chủ nhà trọ ký cam kết bán đúng giá cho sinh viên và người lao động thuê nhà. Tính đến tháng 4, EVNHCMC đã thực hiện kiểm tra giá nhà trọ 145.974 lượt.

Trường hợp cho sinh viên và người lao động thuê nhà (không phải là một hộ gia đình), nếu bên thuê có hợp đồng thuê nhà từ 12 tháng trở lên và có đăng ký tạm trú, thường trú, chủ nhà trực tiếp giao kết hợp đồng mua bán điện hoặc đại diện bên thuê nhà giao kết hợp đồng mua bán điện.

Trường hợp thời hạn cho thuê nhà dưới 12 tháng và chủ nhà không thực hiện kê khai được đầy đủ số người sử dụng điện sẽ áp dụng giá bán lẻ điện sinh hoạt của bậc 2: 101-200 kWh cho toàn bộ sản lượng điện đo đếm được tại công tơ.

Trường hợp chủ nhà kê khai được đầy đủ số người sử dụng điện, bên bán điện có trách nhiệm cấp định mức cho chủ nhà căn cứ vào thông tin về cư trú. Cụ thể, một người được tính là 1/4 định mức, hai người được tính là 1/2 định mức, ba người được tính là 3/4 định mức, bốn người được tính là một định mức.

Đối với trường hợp thuê từ 12 tháng trở lên và có đăng ký tạm trú đầy đủ, người thuê hoặc đại diện có thể ký hợp đồng mua điện trực tiếp với ngành điện. Nếu chủ nhà không kê khai đầy đủ số người sử dụng, toàn bộ lượng điện tiêu thụ sẽ được tính theo giá bán lẻ điện sinh hoạt bậc 3, mức giá 2.380 đồng/kWh chưa bao gồm VAT.

Theo Tổng Công ty Điện lực TP.HCM, ngành điện đang phối hợp với chính quyền địa phương tăng cường tuyên truyền và kiểm tra phản ánh liên quan đến việc thu tiền điện sai giá tại các khu nhà trọ.

“Người thuê trọ hoàn toàn có quyền yêu cầu được áp dụng đúng giá điện sinh hoạt theo quy định của Nhà nước. Nếu phát hiện chủ nhà thu sai giá, người dân nên phản ánh để được bảo vệ quyền lợi” - đại diện ngành điện cho biết. ĐÀO TRANG.