TP.HCM đã chính thức sáp nhập 38 trung tâm y tế khu vực về 168 trạm y tế xã, phường, đặc khu trực thuộc UBND địa phương từ ngày 1-1-2026 nhằm nâng cao chăm sóc sức khỏe ban đầu, giúp dịch vụ y tế gần dân hơn.
Việc sắp xếp này được kỳ vọng năng lực chuyên môn của tuyến y tế cơ sở sẽ cải thiện đáng kể khi các trạm y tế được nâng cấp thành "bệnh viện mini", bệnh viện cửa ngõ, giảm tải cho tuyến trên trong bối cảnh dân số tăng cao sau sáp nhập.
Yên tâm khám bệnh gần nhà
Bà LTV (62 tuổi) bị tiểu đường đã nhiều năm, mỗi lần tái khám là một lần mệt vì vừa phải đi xa, vừa đợi chờ đến lượt. Vừa qua Trạm Y tế phường Tân Định gần nhà bà được đầu tư khang trang hơn, bổ sung nhiều trang thiết bị từ Trung tâm y tế khu vực Sài Gòn, có bác sĩ tay nghề cao theo dõi bệnh mạn tính, cấp thuốc định kỳ nên bà V chuyển sang khám và lấy thuốc tại đây.
“Từ nhà tôi đến trạm chỉ một đoạn ngắn, đi bộ được. Thủ tục nhanh gọn, cán bộ y tế lại quen mặt, hỏi han kỹ lưỡng khiến tôi rất yên tâm. Với những người lớn tuổi có bệnh nền, được chăm sóc sức khỏe ngay tại địa phương là điều đáng mừng” – bà V nói.
Cứ đến kỳ lấy thuốc, ông NVK (56 tuổi) lại nhớ ghé Trạm y tế xã Thạnh An nằm ở gần nhà. Ông K bị tăng huyết áp nhiều năm, mỗi tháng đều đến đây đo huyết áp, tái khám và lấy thuốc theo hẹn của bác sĩ. Ông kể dù trạm lúc nào cũng đông người đăng ký khám chữa bệnh ban đầu, nhưng được cái thủ tục nhanh gọn, bác sĩ thăm khám kỹ càng, hỏi han cặn kẽ, ông rất yên tâm.
“So với bệnh viện tuyến trên đông đúc, phải đi xa và chờ đợi mệt mỏi, khám ở trạm y tế thuận tiện hơn nhiều. Nhà tôi không xa đây lắm, lỡ sức khỏe gặp bất thường cũng có thể ghé kiểm tra ngay. Hơn nữa, trạm y tế ngày càng được đầu tư khang trang, đang được xây mới, bổ sung nhiều thuốc và máy móc, người dân quanh đây rất mừng” – ông K chia sẻ thêm.
Chất lượng nhân lực tăng sau sắp xếp
BS CKII Nguyễn Nguyệt Cầu, Giám đốc Trạm Y tế phường Tân Định, cho biết thay đổi lớn nhất sau khi Trạm Y tế phường Tân Định sắp xếp, tiếp nhận từ Trung tâm y tế khu vực Sài Gòn là sự tăng cường cả số lượng và chất lượng nguồn nhân lực khi có thêm BS CKI, BS CKII, thạc sĩ và các viên chức có kinh nghiệm thực tiễn.
“Điều này tạo điều kiện thuận lợi để phân công chuyên môn rõ ràng, cụ thể; đủ lực lượng bám sát địa bàn, gần dân hơn, kịp thời nắm bắt nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân, đặc biệt trong công tác y tế dự phòng, quản lý sức khỏe ban đầu và phòng, chống dịch bệnh.
Việc tăng cường nhân lực cũng giúp trạm chủ động trong triển khai các nhiệm vụ mới, nâng cao chất lượng phục vụ và từng bước đáp ứng tốt hơn yêu cầu chăm sóc sức khỏe nhân dân trên địa bàn” – BS Cầu nói.
Chia sẻ thêm, BS Cầu cho biết việc sáp nhập nhiều khoa, phòng chuyên môn trước đây thành một đơn vị khiến phạm vi lĩnh vực phụ trách trở nên rộng hơn. Trong giai đoạn đầu, đội ngũ lãnh đạo khoa/phòng gặp khó khăn do không thể cùng lúc bao quát sâu các lĩnh vực chuyên môn, nhất là những lĩnh vực trước đây không trực tiếp phụ trách, đòi hỏi cần thêm thời gian để nghiên cứu, nắm bắt và điều hành hiệu quả.
“Trạm sẽ tập trung phối hợp chặt chẽ với các cơ quan liên quan để sớm hoàn thiện các thủ tục, ổn định bộ máy và nâng cao chất lượng phục vụ người dân” - BS Cầu chia sẻ.
Theo BS Luân Thanh Trường, Trạm Y tế xã Thạnh An, thời gian qua công tác khám chữa bệnh tại xã đảo Thạnh An có chuyển biến rõ rệt so với trước đây, cả về cơ sở vật chất, trang thiết bị, thuốc men, nhân lực và năng lực chuyên môn.
Về cơ sở vật chất và trang thiết bị y tế, hiện Trạm Y tế xã Thạnh An đã được trang bị máy siêu âm, máy đo điện tim, máy thở oxy, máy test nhanh đường huyết, doppler tim thai… Đặc biệt, trạm đã có máy X-quang kỹ thuật số tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) phục vụ chụp phim ngực thẳng để nâng cao chất lượng chẩn đoán.
Song song đó, trạm đang được xây mới với diện tích gần 2.000 m², dự kiến hoàn thành vào tháng 8-2026. Công trình mới được thiết kế có phòng mổ khẩn trong các trường hợp xuất huyết nội, rất thuận tiện cho người bệnh.
Với nhân lực và kỹ thuật, trạm được bổ sung thêm 12 cán bộ, nhân viên điều chuyển từ các khoa, phòng chức năng của Trung tâm Y tế khu vực Cần Giờ, nâng tổng số nhân sự lên 20 người. Với cơ cấu mới, trạm bảo đảm có 2 bác sĩ cơ hữu, đồng thời bố trí đầy đủ các bộ phận kế toán, tổ chức và nhân lực thực hiện các dịch vụ cận lâm sàng như xét nghiệm, X-quang.
BS Trường chia sẻ, việc có thể thực hiện xét nghiệm ngay tại trạm mang lại lợi ích rất lớn. Với các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, người dân không cần phải đi xa để làm xét nghiệm, qua đó khắc phục rào cản địa lý của xã đảo. Đối với bệnh truyền nhiễm, các xét nghiệm nhanh như sốt xuất huyết giúp phát hiện sớm ca bệnh, chẩn đoán phân biệt và ngăn chặn nguy cơ bùng phát dịch.
PGS.TS.BS TĂNG CHÍ THƯỢNG, Giám đốc Sở Y tế TP.HCM:
Y tế cơ sở ngày càng gần dân hơn
UBND TP.HCM vừa sắp xếp lại 38 trung tâm y tế khu vực về 168 trạm y tế xã, phường, đặc khu trực thuộc UBND các địa phương.
25 trung tâm y tế khu vực không có giường bệnh trực thuộc Sở Y tế thực hiện chuyển giao toàn bộ nhân sự, thuốc, vật tư y tế, tài sản, các nguồn tài chính hợp pháp còn lại, các quyền và nghĩa vụ tài chính đủ điều kiện chuyển giao theo quy định, cùng các quyền và nghĩa vụ khác có liên quan cho các trạm y tế cấp xã.
13 trung tâm y tế khu vực có giường bệnh trực thuộc Sở Y tế chuyển giao một phần nhân sự, thuốc, vật tư y tế, tài sản, các nguồn tài chính hợp pháp còn lại… cho các trạm y tế cấp xã. Sở Y tế sẽ xây dựng lộ trình chuyển đổi mô hình trung tâm y tế khu vực có giường bệnh thành bệnh viện hoặc cơ sở 2 của bệnh viện phù hợp với quy hoạch mạng lưới y tế TP.
Việc sắp xếp lại hệ thống y tế cơ sở, nhất là trạm y tế, sẽ giúp bám sát hơn nhu cầu chăm sóc sức khỏe ban đầu của người dân. Đồng thời giúp trạm y tế trở thành điểm chạm y tế đầu tiên và là nền tảng vững chắc của hệ thống y tế TP. Đưa trạm y tế trực thuộc UBND xã, phường, đặc khu được kỳ vọng sẽ rút ngắn khoảng cách quản lý, tăng tính chủ động của chính quyền cơ sở.
TS.BS NGUYỄN VĂN VĨNH CHÂU, Phó Giám đốc Sở Y tế TP.HCM:
Trạm y tế - "người gác cổng" của hệ thống y tế
Trong hệ thống y tế đa tầng – đa cực – đa trung tâm, tầng nền tảng nhất chính là tuyến chăm sóc sức khỏe ban đầu, mà nòng cốt là trạm y tế phường, xã. Đây là “người gác cổng” của hệ thống y tế, giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong phòng ngừa bệnh tật và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Tuy vậy, thực tế hiện nay cho thấy vai trò của tuyến y tế cơ sở trong phòng ngừa và phát hiện sớm bệnh tật vẫn còn khiêm tốn. Phần lớn người dân khi có bệnh thường đến thẳng bệnh viện, thậm chí vượt tuyến lên cơ sở chuyên sâu để khám và điều trị, thay vì tiếp cận trạm y tế hay phòng khám bác sĩ gia đình.
Số liệu năm 2025 cho thấy trong mô hình ba cấp (ban đầu – cơ bản – chuyên sâu), tuyến ban đầu chỉ chiếm khoảng 8% lượt khám ngoại trú (khoảng 4 triệu lượt), trong khi tuyến cơ bản chiếm 45,7% và tuyến chuyên sâu 46,2%. Về điều trị nội trú, tuyến cơ bản chiếm khoảng 55%, tuyến chuyên sâu 44,1%. Mô hình nhân sự cũng phản ánh tình trạng “tam giác ngược”: Tuyến ban đầu chỉ khoảng 17% nhân viên y tế; tuyến cơ bản 32%; tuyến chuyên sâu 51%.
Điều này đặt ra câu hỏi: Vì ít nhân viên nên ít bệnh nhân đến, hay vì ít bệnh nhân nên ít nhân viên? Đây là vòng luẩn quẩn “con gà – quả trứng”. Muốn phát huy vai trò gác cổng của trạm y tế, cần đồng thời nâng cao năng lực chuyên môn, tăng cường nhân lực, củng cố niềm tin của người dân và tạo cơ chế để tuyến cơ sở thực sự trở thành điểm tiếp cận đầu tiên của hệ thống y tế.
Khi tuyến y tế cơ sở mạnh lên, hệ thống y tế sẽ vận hành cân bằng hơn, bệnh tật được phát hiện sớm hơn, chi phí điều trị giảm xuống và sức khỏe cộng đồng được bảo vệ bền vững.
Thí điểm mô hình đội chăm sóc sức khỏe chủ động
Theo định hướng phát triển ngành của Sở Y tế TP.HCM, thời gian qua, trạm y tế đã được sắp xếp lại theo hướng trở thành đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc UBND phường, xã, đặc khu, phù hợp mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Tuy nhiên, việc kiện toàn tổ chức chức mới chỉ là điều kiện cần. Nếu không đổi mới mạnh mẽ phương thức hoạt động, chất lượng chăm sóc sức khỏe ban đầu khó có chuyển biến thực chất.
Vì vậy, TP.HCM sẽ đổi mới mô hình hoạt động của trạm y tế phường, xã theo hướng chuyển từ thụ động sang chủ động chăm sóc sức khỏe người dân ngay tại cộng đồng.
Một trong những định hướng trọng tâm là xây dựng mô hình trạm y tế hoạt động theo các “đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn”. Theo đó, trạm y tế không chỉ là nơi khám, chữa bệnh mà trở thành trung tâm điều phối chăm sóc sức khỏe ban đầu, quản lý toàn diện sức khỏe người dân.
Theo mô hình đề xuất, mỗi trạm y tế sẽ tổ chức các đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn. Mỗi đội gồm bác sĩ gia đình hoặc bác sĩ đa khoa, điều dưỡng điều phối, dược sĩ hoặc dược tá, nhân viên y tế công cộng và cộng tác viên sức khỏe tại khu dân cư. Các đội chủ động quản lý sức khỏe người dân theo hộ gia đình, theo nhóm nguy cơ và theo vòng đời; kết hợp chăm sóc tại trạm và tại nhà; đồng thời bảo đảm cơ chế chuyển tuyến và theo dõi sau điều trị.
Để mô hình vận hành hiệu quả, trạm y tế cần quản lý người dân theo danh sách gắn với từng đội; tổ chức chăm sóc định kỳ, chủ động; duy trì giao ban chuyên môn thường xuyên và đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển từ quản lý hành chính sang quản lý sức khỏe liên tục.
Việc thí điểm mô hình tại một số phường, xã với quy mô phù hợp là cần thiết để rút kinh nghiệm trước khi nhân rộng. Dù còn nhiều khó khăn, mô hình “đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn” được kỳ vọng sẽ giúp trạm y tế thực sự trở thành điểm chạm y tế đầu tiên của người dân, đúng tinh thần Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị và định hướng phát triển bền vững của ngành y tế.
