Ngày 17-3, chia sẻ với báo chí về thực trạng và các giải pháp tiến tới chấm dứt bệnh lao, ông Đinh Văn Lượng, Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương, đã đưa ra những con số thống kê và định hướng mang tính đột phá cho ngành y tế trong thời gian tới.
Gánh nặng mang tên bệnh lao
Theo Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương, Việt Nam hiện nằm trong top 12 quốc gia có gánh nặng bệnh lao cao nhất thế giới và đứng thứ 10/30 nước có gánh nặng bệnh lao kháng thuốc cao nhất.
Ước tính năm 2024, cả nước có khoảng 184.000 ca mắc mới, trong đó có khoảng 9.400 ca lao kháng thuốc. Đáng báo động, căn bệnh này cướp đi sinh mạng của khoảng 12.000 người mỗi năm. Con số này cao hơn hẳn số người tử vong do tai nạn giao thông (năm 2025, toàn quốc có hơn 10.000 người chết vì tai nạn giao thông).
Tính riêng năm 2025, hệ thống y tế đã phát hiện hơn 119.000 ca bệnh, tương đương 63% tổng số ca mắc mới ước tính trong cộng đồng. Đặc biệt, khu vực phía Nam đang là điểm nóng khi chiếm tới khoảng 60% tổng số ca được phát hiện trên cả nước, đòi hỏi cần tập trung nguồn lực mạnh mẽ hơn nữa cho khu vực này.
Hiện số người chưa được khám sàng lọc bệnh lao ước tính chiếm tới 40-50% dân số. Nhiều người lao động dù được khám sức khỏe định kỳ hằng năm nhưng danh mục khám lại bỏ sót việc sàng lọc bệnh lao.
Bước ngoặt từ năm 2026: Lấy y tế cơ sở làm nền tảng
Ông Lượng nhấn mạnh với chưa đầy 5 năm để đạt mục tiêu chấm dứt bệnh lao vào năm 2030, Việt Nam cần có những giải pháp mang tính đột phá. Tinh thần này đã được cụ thể hóa trong Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị, theo đó, định hướng quan trọng của ngành y tế là chuyển trọng tâm từ chữa bệnh sang phòng bệnh.
Cụ thể, bắt đầu từ năm 2026, người dân sẽ được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất 1 lần mỗi năm và được lập sổ sức khỏe điện tử để theo dõi suốt đời.
Đây được xem là "chìa khóa vàng" bởi thực tế có gần 40% bệnh nhân lao không có triệu chứng lâm sàng. Việc lồng ghép chụp X-quang phổi và xét nghiệm GeneXpert vào khám định kỳ sẽ giúp phát hiện sớm các ca bệnh tiềm ẩn.
Để chuẩn bị cho chiến dịch này, hệ thống y tế hiện đã sẵn sàng với hàng trăm máy X-quang tại các cơ sở. Chương trình chống lao quốc gia cũng đã trang bị 45 xe chụp X-quang kỹ thuật số lưu động, 84 máy di động kỹ thuật số và khoảng 500 máy xét nghiệm GeneXpert phủ sóng tại 34 tỉnh, thành phố.
Hưởng ứng chủ đề toàn cầu năm 2026 là "Yes! We can end TB! Lead by countries! Powered by people!" (Đúng! Chúng ta có thể chấm dứt bệnh lao! Quốc gia dẫn dắt - Người dân đồng hành!), Việt Nam đã lựa chọn chủ đề thiết thực cho Ngày Thế giới phòng chống lao 24-3 năm nay là: "Phát hiện lao gắn với khám sức khỏe định kỳ cho mỗi người dân".
6 đề xuất để "xóa sổ" bệnh lao
Để hiện thực hóa mục tiêu trên, ông Đinh Văn Lượng đưa ra 6 đề xuất phương hướng trọng tâm trong thời gian tới:
- Thứ nhất: Lồng ghép sàng lọc lao vào khám sức khỏe định kỳ hằng năm cho người dân.
- Thứ hai: Lồng ghép sàng lọc lao với các bệnh hô hấp khác (bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hen phế quản, ung thư phổi…) trong các đợt khám định kỳ.
- Thứ ba: Đánh giá toàn diện tình hình dịch tễ thông qua các nghiên cứu, khảo sát quy mô quốc gia.
- Thứ tư: Củng cố hệ thống bệnh viện chuyên khoa, đảm bảo mỗi tỉnh, thành phố có ít nhất một cơ sở chuyên sâu về lao và bệnh phổi.
- Thứ năm: Nâng cao năng lực đội ngũ y tế bằng cách bổ sung nội dung về bệnh lao trong đào tạo và cấp chứng chỉ hành nghề bác sĩ.
- Thứ sáu: Tăng cường nội dung bệnh lao trong các chương trình đào tạo nhân lực y khoa nhằm nâng cao năng lực cho cán bộ chống lao các tuyến trên toàn quốc.
