Chiều 1-6, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà chủ trì cuộc họp với các bộ, ngành về dự thảo đề án hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất một đầu mối từ trung ương đến địa phương.
Hệ thống quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm phân công cho ba bộ
Trước đó, theo thông báo 15 về kết luận của Tổng Bí thư Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế, pháp luật, Đảng ủy Chính phủ được giao xây dựng đề án này trình Bộ Chính trị. Tiếp đó, thông báo 186 của Văn phòng Chính phủ về kết luận của Thủ tướng Lê Minh Hưng đã giao Bộ Y tế phối hợp với Bộ Nội vụ và các bộ, cơ quan liên quan khẩn trương xây dựng hoàn thiện đề án.
Hệ thống quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm của Việt Nam hiện được tổ chức theo mô hình phân công cho ba bộ. Cụ thể, Bộ Y tế quản lý sáu ngành hàng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý 19 ngành hàng, Bộ Công Thương quản lý tám ngành hàng.
Các bộ chịu trách nhiệm quản lý xuyên suốt chuỗi cung ứng thực phẩm từ sản xuất ban đầu, sơ chế, chế biến, bảo quản, vận chuyển, phân phối, kinh doanh, đồng thời xây dựng hệ thống ngành dọc theo chuyên ngành từ trung ương đến địa phương.
Tại địa phương, UBND các cấp thực hiện chức năng quản lý theo sự giao phó của Chính phủ và phân cấp của các bộ chuyên ngành. Bộ Khoa học và Công nghệ thực hiện quản lý nhà nước về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, đo lường, chất lượng sản phẩm, hàng hóa và hoạt động đánh giá sự phù hợp đối với thực phẩm nhưng không trực tiếp quản lý chuyên ngành về an toàn thực phẩm.
Mô hình phân công theo mặt hàng riêng biệt khiến sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý còn hạn chế, xảy ra tình trạng chồng chéo, không đồng bộ. Trong một số trường hợp chuỗi cung ứng liên quan đến nhiều lĩnh vực, các cơ quan thậm chí không xác định được trách nhiệm quản lý.
Phát biểu tại buổi làm việc, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà yêu cầu làm rõ sự cần thiết phải hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. Việc bảo vệ sức khỏe và tính mạng nhân dân phải được đặt lên hàng đầu, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước và hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới.
Thực tiễn đang đòi hỏi phải nhìn nhận thẳng thắn hạn chế của cơ chế quản lý hiện nay như tình trạng cắt khúc, giao thoa, chồng chéo. Việc kiện toàn tổ chức bộ máy là cơ sở để xác định rõ chức năng, nhiệm vụ, phương thức quản lý và tiếp tục hoàn thiện hệ thống thể chế, chính sách. Quá trình này phải đặt trong tổng thể đổi mới hệ thống chính trị, bảo đảm tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả.
Bộ Y tế là cơ quan chịu trách nhiệm chính
Theo nguyên tắc của đề án, việc thống nhất một đầu mối nhằm giao một cơ quan chịu trách nhiệm chính trong tham mưu, điều phối và tổ chức thực hiện. Bộ Y tế là cơ quan chịu trách nhiệm chính, nhưng các bộ, ngành liên quan vẫn phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm theo chức năng, nhiệm vụ được giao.
Phó Thủ tướng cho ý kiến về định hướng củng cố Cục Quản lý an toàn thực phẩm thuộc Bộ Y tế theo hướng tiếp nhận thêm một phần chức năng, nhiệm vụ và nhân sự liên quan từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương.
Mô hình tổ chức ở cấp tỉnh, cấp xã cũng cần được kiện toàn để bảo đảm có cơ quan đầu mối chịu trách nhiệm chính, cùng cơ chế phối hợp và nguồn nhân lực phù hợp ở các cấp.
Một nguyên tắc quan trọng khác được Phó Thủ tướng nhấn mạnh là phân cấp mạnh cho địa phương, đặc biệt là cấp xã, gắn với kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm hành chính. Cấp cơ sở đóng vai trò rất quan trọng do trực tiếp tiếp cận người dân, hộ sản xuất, cơ sở kinh doanh và các hoạt động tiêu dùng hằng ngày.
Để đáp ứng yêu cầu này, cần bố trí lực lượng chuyên trách phù hợp, tăng cường trách nhiệm của chính quyền cơ sở và phát huy vai trò các mô hình tự quản trong cộng đồng dân cư, nhất là tại thôn, tổ dân phố nhằm hỗ trợ giám sát, phát hiện vi phạm và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật.
Phó Thủ tướng yêu cầu đề án phải làm rõ nguồn lực thực hiện, vị trí việc làm chuyên trách về an toàn thực phẩm tại cấp xã. Trách nhiệm của từng bộ, ngành trong xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn, kiểm tra, giám sát và bảo đảm các điều kiện thực thi cũng cần được xác định rõ.
Đảng ủy Bộ Y tế và Bộ Y tế được giao tiếp thu đầy đủ các ý kiến, khẩn trương hoàn thiện hồ sơ đề án bảo đảm chặt chẽ, khả thi với chất lượng cao nhất trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.
