Sáng ngày 12-3, báo Pháp Luật TP.HCM phối hợp cùng Phòng khám Đa khoa Ngọc Minh tổ chức talkshow “Béo phì: Hệ lụy, cách phòng tránh và phương pháp điều trị”.
Buổi talkshow có sự tham gia của TS.BS Trần Minh Trí, chuyên khoa Tim mạch, Phòng khám Đa khoa Ngọc Minh, BS.CK1 Trương Phước Tân, chuyên khoa Nội tiết - Tiểu đường - Béo phì, Phòng khám Đa khoa Ngọc Minh và BS.CK2 Đỗ Thị Ngọc Diệp, Chủ tịch Hội Dinh dưỡng Thực phẩm TP.HCM.
Từ thói quen đến bệnh
Theo BS.CK2 Đỗ Thị Ngọc Diệp, Chủ tịch Hội Dinh dưỡng Thực phẩm TP.HCM, trước đây, béo phì thường được hiểu đơn giản là tình trạng dư thừa mỡ quá mức. Tuy nhiên, hiện nay Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã chính thức công nhận béo phì là một bệnh lý mãn tính. Thậm chí theo các nghiên cứu, tỉ lệ tử vong do các bệnh liên quan đến béo phì hiện đã vượt xa tử vong do suy dinh dưỡng.
Tính trên toàn cầu, tỉ lệ thừa cân béo phì ở người trưởng thành ước tính khoảng 39% với 2 tỉ người mắc phải, nếu không có giải pháp phù hợp thì tới năm 2035 tỉ lệ này được dự kiến là tăng lên 51%, tức khoảng 4 tỉ người trên toàn cầu. Tại Việt Nam, tỉ lệ thừa cân béo phì ở người trưởng thành hiện chiếm khoảng 21%. Riêng tại TP.HCM, con số này lên tới 37 - 38%.
“Đáng lo ngại, tình trạng béo phì ở trẻ em học đường (6 - 18 tuổi) chiếm tỉ lệ 20%. Riêng tại TP.HCM đang ở mức báo động với tỉ lệ khoảng 44%. Đây là con số đáng báo động”-BS.CK2 Đỗ Thị Ngọc Diệp nói.
Cũng trong góc nhìn của thừa cân béo phì, TS.BS Trần Minh Trí, chuyên khoa Tim mạch, Phòng khám Đa khoa Ngọc Minh cho biết có nhiều yếu tố dẫn tới tình trạng thừa cân béo phì ở giới trẻ như chế độ dinh dưỡng bất hợp lý, lối sống thụ động, tốc độ ăn uống cho tới các vấn đề về viêm mãn tính mức độ thấp, hoặc yếu tố di truyền và bệnh lý và cả yếu tố về kinh tế...
Một trong những ví dụ tiêu biểu về chế độ dinh dưỡng bất hợp lý được các bác sĩ chỉ ra tại talkshow là thói quen ăn uống theo trend, ăn mukbang với lượng đồ ăn nhiều, ăn tốc độ nhanh, cùng việc tiêu thụ nhiều thực phẩm chứa đường ẩn như trà trái cây, trà sữa, đồ ăn nhanh.
Đối với vấn đề tiêu thụ các thực phẩm chứa đường ẩn, BS.CKI Trương Phước Tân, chuyên khoa Nội tiết - Tiểu đường - Béo phì, Phòng khám Đa khoa Ngọc Minh cũng chỉ rõ tác động tiêu cực tới sức khỏe, đặc biệt ở giới trẻ.
Theo BS Tân, tiêu thụ đường tinh luyện (loại đường chỉ số đường huyết cao) thường xuyên sẽ làm tăng nồng độ đường trong máu đột ngột, dẫn đến tình trạng kháng Insulin, đây là tiền đái tháo đường và đái tháo đường tuýp 2 ở người trẻ.
Cạnh đó, BS Tân lưu ý thêm, thói quen ăn đêm cũng là nguyên nhân thúc đẩy tình trạng thừa cân béo phì, và gây ra nhiều triệu chứng khác như mất ngủ, khó tiêu và trào ngược dạ dày hoặc thậm chí là tiểu đường...
TS.BS Trần Minh Trí, chuyên khoa Tim mạch, Phòng khám Đa khoa Ngọc Minh bổ sung thêm, thừa cân béo phì rất nguy hiểm, chúng gây tổn thương mạch máu, gây xơ vữa động mạch, điều dẫn tới biến cố tim mạch và gây đột quỵ. Đây cũng là một trong những lý do khiến tình trạng đột quỵ ở tuổi trẻ ngày càng phổ biến.
Cũng theo vị chuyên gia này, khi bị béo phì dễ gặp phải tình trạng ngưng thở khi ngủ, gây nhiều nguy cơ sức khỏe nghiêm trọng nếu không điều trị.
"Tổ chức y tế thống kê, tỉ lệ mắc ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn chiếm khoảng 25% ở người trưởng thành, nhưng lên đến 45% ở những người béo phì. Chứng bệnh này gây ảnh hưởng tiêu cực đến nhiều cơ quan trong cơ thể, đặc biệt tim mạch. Đây là nguyên nhân gây huyết áp cao, làm nặng một số bệnh đã có như suy tim sung huyết, rung nhĩ, tiểu đường type 2, tăng áp lực động mạch phổi. Nếu không được điều trị sẽ gây nhiều biến chứng nguy hiểm như nhồi máu cơ tim, tai biến mạch máu não.
Ngoài ra lượng mỡ tập trung tại vùng ngực và vùng bụng cũng là nguyên nhân làm giảm dung tích phổi, dẫn đến tình trạng khó thở, thở gấp, nhanh mệt mỏi"- TS.BS Trần Minh Trí nói.
Phòng tránh và điều béo phì đúng cách
Theo các chuyên gia y tế tham dự tại talkshow, việc hiểu được các tác nhân gây ra thừa cân béo phì, cũng là cách để chúng ta phòng tránh bệnh này. Chính vì thế, việc hiểu và thay đổi thói quen sinh hoạt, ăn uống đóng vai trò quan trọng trong phòng tránh béo phì.
Một khi bị béo phì, thì việc điều trị hết sức phức tạp, vì cần sự phối hợp của nhiều giải pháp.
TS.BS Trần Minh Trí và BS.CKII Đỗ Thị Ngọc Diệp đều cho rằng, để điều trị trước hết phải xác định được tình trạng/mức độ bệnh lý (dựa theo chỉ số BMI và tỉ lệ eo/hông để xác định mỡ của cơ thể nằm ở đâu) và thói quen sinh hoạt lối sống của bệnh nhân.
Từ đó, có sự kết hợp điều trị giữa dinh dưỡng, vận động. Ngoài ra, người bị thừa cân béo phì còn được điều trị bằng phương pháp nội khoa (dùng thuốc) và phương pháp can thiệp ngoại khoa.
"Mục tiêu của điều trị chứng béo phì không chỉ là giảm cân mà là giảm lượng mỡ thừa và duy trì khối cơ. Việc điều trị cần đảm bảo tính bền vững và an toàn, nên thực hiện tại các đơn vị có chuyên môn"- BS.CKII Đỗ Thị Ngọc Diệp nhấn mạnh.
Đối với vấn đề dinh dưỡng, BS.CKII Đỗ Thị Ngọc Diệp cho biết, cần phải thay đổi thói quen ăn uống sinh hoạt. Trong đó đảm bảo nguyên tắc cắt giảm năng lượng, tức năng lượng nạp vào phải thấp hơn năng lượng tiêu hao.
Thứ hai cần cân đối dinh dưỡng như điều chỉnh tỉ lệ đạm - béo - bột đường đúng theo hướng dẫn của y bác sĩ, cắt giảm thực phẩm chế biến sẵn hoặc thực phẩm đồ ăn nhanh chứa nhiều muối, đường... Đặc biệt, chúng ta phải nhận diện được các thực phẩm có chứa đường ẩn - nguyên nhân tiềm ẩn gây thừa cân, béo phì.
Ngoài ra, cần tăng cường chất xơ thông qua rau xanh và các thực phẩm ít năng lượng tốt cho sức khỏe.
Ăn kiêng đúng cách giúp giảm cân hiệu quả
Trả lời câu hỏi của độc giả về các phương pháp giảm cân như Keto, nhịn ăn gián đoạn... BS.CKII Đỗ Thị Ngọc Diệp cho biết các phương pháp này có thể giúp giảm cân nhanh nhưng cần lưu ý, phải phù hợp với cá thể và không được lạm dụng cực đoan.
Người giảm cân theo phương pháp nêu trên có thể gặp biến chứng như mệt mỏi, kém tập trung, mất ngủ... nếu thực hiện sai. Trường hợp nặng có thể gây rối loạn tim mạch, ngưng thở khi ngủ, rối loạn tâm thần, thậm chí tử vong. Vì thế, chuyên gia dinh dưỡng Đỗ Thị Ngọc Diệp khuyến nghị chỉ nên áp dụng trong giai đoạn can thiệp tích cực dưới sự hướng dẫn của bác sĩ, không nên duy trì trường kỳ.
Trong các trường hợp người bệnh béo phì có bệnh lý khó giảm bằng cách thông thường, TS.BS Trần Minh Trí cho biết có thể sử dụng các phương pháp can thiệp ngoại khoa. Hiện có các phương pháp ngoại khoa phổ biến như: cắt dạ dày ống, nối tắt dạ dày, thắt đai dạ dày (ba cách này đều nhằm hạn chế thức ăn vào) và đặt bóng dạ dày (nhằm tạo cảm giác no giả liên tục).
Tuy nhiên, TS.BS Trần Minh Trí lưu ý, phương pháp này chỉ được thực hiện khi có thăm khám và điều trị theo phác đồ kỹ lưỡng của bác sĩ tại các cơ sở y tế uy tín. Điều này cũng tương tự như cách điều trị bằng nội khoa (dùng thuốc).
BS.CKI Trương Phước Tân lưu ý thêm, bệnh nhân tiền tiểu đường kèm béo phì hiện có chỉ định điều trị bằng thuốc để ngăn chặn tiến triển thành tiểu đường. Có những nhóm thuốc vừa kiểm soát đường huyết vừa giúp giảm cân hiệu quả. Dù vậy, BS Tân lưu ý việc dùng thuốc, hay các biện pháp can thiệp ngoại khoa thì đều phải được chỉ định của bác sĩ và cần đi đôi với chế độ dinh dưỡng và tập luyện.
Mỡ nội tạng vùng bụng rất nguy hiểm
TS.BS Trần Minh Trí cho biết, mỡ nội tạng thường được dự trữ trong khoang bụng và ở gần một số các cơ quan của cơ thể như gan, dạ dày, ruột. Đừng nhầm lẫn về mỡ dưới da và mỡ nội tạng. Ban đầu mỡ này được lưu trữ dưới da và tiếp theo thì phát triển thành mỡ nằm trong các khoang bụng.
Mỡ nội tạng có thể gây ra những vấn đề lo ngại liên quan đến sức khỏe đối với tim mạch, gan, hệ tiêu hóa, gây rối loạn chức năng tuyến tụy và làm giảm độ nhạy insulin, là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến đái tháo đường type 2.
Cạnh đó, còn gây tác hại đối với não bộ và thần kinh và suy giảm miễn dịch, hô hấp...
