Ba mẹ tôi đã ngoài 60 tuổi, gần đây ăn uống kém, hay đầy bụng, chán ăn. Tôi băn khoăn không biết người cao tuổi nên ăn uống như thế nào để đảm bảo dinh dưỡng và phòng ngừa bệnh tật? Có nên dùng thực phẩm chức năng, nhân sâm, tổ yến... để thay thế các bữa ăn thường ngày không?
Trả lời
Theo các chuyên gia dinh dưỡng, khi tuổi cao, nhiều người có xu hướng ăn ít hơn. Nguyên nhân là do mức độ hoạt động thể lực giảm, khối cơ suy giảm và quá trình chuyển hóa của cơ thể chậm lại.
Ngoài ra, một số thay đổi sinh lý khi lão hóa cũng ảnh hưởng đến khả năng ăn uống, chẳng hạn:
Hệ tiêu hóa lão hóa: Cơ thể giảm tiết nước bọt, cơ nhai và cơ hầu họng yếu dần; vị giác và khứu giác suy giảm khiến thức ăn kém hấp dẫn hơn.
Giảm nhu động tiêu hóa: Nhu động thực quản, dạ dày và ruột hoạt động chậm hơn; lượng axit và men tiêu hóa giảm.
Bệnh lý tiêu hóa: Trào ngược dạ dày – thực quản, viêm loét dạ dày hoặc các bệnh lý đường tiêu hóa khác có thể làm việc ăn uống khó khăn.
Các yếu tố khác: Nhiễm khuẩn, nhiễm siêu vi, ngộ độc thực phẩm, tác dụng phụ của thuốc hoặc yếu tố tâm lý cũng ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa.
Những dấu hiệu như chán ăn, đầy bụng, nôn ói kéo dài, đau bụng hoặc sụt cân nhanh (trên 5% cân nặng trong một tháng) cần được lưu ý và nên đi khám để tìm nguyên nhân.
Nguy cơ sức khỏe khi dinh dưỡng không đảm bảo
Nếu các vấn đề tiêu hóa kéo dài, người cao tuổi có thể gặp nhiều hệ lụy sức khỏe như:
• Mất nước và thiếu hụt dưỡng chất
• Rối loạn điện giải
• Suy nhược cơ thể, giảm khối cơ
• Loãng xương, suy giảm miễn dịch
• Tăng nguy cơ té ngã
• Tình trạng này kéo dài còn có thể khiến người cao tuổi lo lắng, trầm cảm, suy dinh dưỡng, táo bón hoặc dễ nhiễm trùng, từ đó làm giảm chất lượng cuộc sống.
Người lớn tuổi nên ăn uống thế nào?
Để giúp người lớn tuổi lão hóa khỏe mạnh, chế độ ăn nên đảm bảo cân bằng và đầy đủ các nhóm chất.
Một số nguyên tắc dinh dưỡng quan trọng:
- Ăn nhiều rau xanh và trái cây mỗi ngày để cung cấp vitamin, khoáng chất và chất xơ.
- Ưu tiên chất béo tốt từ dầu thực vật, cá béo và các loại hạt.
- Bổ sung đạm vừa phải: Hạn chế thịt đỏ, tăng thịt trắng và đạm thực vật; thức ăn nên cắt nhỏ hoặc hầm mềm nếu khó nhai.
- Ưu tiên ngũ cốc nguyên cám như gạo lứt thay cho gạo trắng, đặc biệt với người thừa cân.
- Bổ sung sữa theo khuyến cáo
Người từ 50–69 tuổi: khoảng 3,5 đơn vị sữa mỗi ngày.
Người từ 70 tuổi trở lên: khoảng 4 đơn vị sữa mỗi ngày.
(Một đơn vị sữa tương đương 100 ml sữa tươi, 1 hũ sữa chua hoặc 15 g phô mai tam giác).
- Không bỏ bữa: Nếu nhanh no có thể chia nhỏ bữa ăn thành 3 bữa chính và 1–2 bữa phụ.
- Uống đủ nước, khoảng 1,6–2 lít mỗi ngày nếu không có chống chỉ định y khoa.
- Hạn chế thức ăn quá cay, mặn, chua hoặc ngọt, đồng thời tránh rượu bia và thực phẩm nhiều đường, nhiều chất béo.
Lưu ý khi bổ sung thực phẩm chức năng
Với người ăn uống kém, gia đình nên ăn cùng, chế biến đa dạng món ăn và chú ý chăm sóc răng miệng để giúp việc ăn uống dễ dàng hơn.
Các sản phẩm như canxi, vitamin D, multivitamin, nhân sâm, tổ yến hay đông trùng hạ thảo... bạn chỉ nên sử dụng khi có tư vấn của nhân viên y tế và không nên dùng thay thế bữa ăn.
Khi người lớn tuổi có triệu chứng tiêu hóa kéo dài hoặc sụt cân, nên đi khám để được đánh giá và tư vấn chế độ dinh dưỡng phù hợp, tránh nguy cơ suy dinh dưỡng kéo dài.
BS PHẠM TUYẾT PHƯƠNG, Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức
