Bộ Y tế đang xây dựng dự thảo Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Dân số với nhiều chính sách khuyến sinh thiết thực.
Theo thống kê của Bộ Y tế, mức sinh trên toàn quốc đang giảm thấp dưới mức sinh thay thế, từ 2,11 con/phụ nữ vào năm 2021 xuống còn 1,91 con/phụ nữ vào năm 2024 và ở mức 1,93 con/phụ nữ năm 2025, ước khó đạt mục tiêu duy trì mức sinh thay thế trên toàn quốc vào năm 2030.
Sự sụt giảm này đặt ra thách thức lớn, dự báo nếu tiếp đà giảm, đến năm 2036 Việt Nam sẽ kết thúc thời kỳ dân số vàng và từ năm 2051 dân số sẽ bắt đầu tăng trưởng âm.
Để duy trì mức sinh thay thế, dự thảo Nghị định đưa ra các biện pháp can thiệp và hỗ trợ trực tiếp.
Một trong những nội dung đột phá nhằm khuyến khích sinh đẻ là kéo dài thời gian nghỉ thai sản. Dự thảo quy định lao động nữ sinh con thứ hai (mà tại thời điểm sinh đã có một con đẻ) sẽ được nghỉ thai sản 7 tháng.
Không chỉ riêng người mẹ, lao động nam đang tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc có vợ sinh con thứ hai cũng sẽ được nghỉ 10 ngày làm việc.
Cùng với việc tăng thời gian nghỉ, dự thảo ấn định mức hỗ trợ tài chính khi sinh con là 2 triệu đồng/người/lần sinh. Căn cứ khả năng cân đối ngân sách nhà nước, trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, chính quyền địa phương cấp tỉnh quy định mức hỗ trợ cao hơn.
Mức hỗ trợ này nhắm tới các đối tượng cụ thể gồm: Phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người, phụ nữ cư trú tại địa phương có mức sinh dưới mức sinh thay thế, và phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi (kể cả sinh đôi ở lần thứ nhất, hoặc sinh lần thứ hai mà trước đó đã có một con đẻ).
Trường hợp một người đồng thời thuộc nhiều đối tượng thì sẽ được hưởng tất cả các chế độ hỗ trợ tương ứng.
Trình tự để nhận tiền hỗ trợ được thiết kế nhằm tạo điều kiện thuận lợi tối đa. Người dân chỉ cần gửi tờ khai đề nghị (theo mẫu) đến UBND cấp xã nơi cư trú theo ba hình thức nộp trực tiếp, qua đường bưu chính hoặc nộp trên môi trường mạng/điện tử.
Trong thời hạn 5 ngày làm việc kể từ ngày nhận được tờ khai, UBND cấp xã sẽ tổ chức xem xét, kiểm tra thông tin và ra quyết định chi trả. Khoản tiền này sẽ được cấp trực tiếp bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản trong thời hạn tối đa 6 tháng sau khi sinh con. Trường hợp người đề nghị không đủ điều kiện, chính quyền xã phải trả lời bằng văn bản.
Bên cạnh đó, những người có từ 2 con đẻ trở lên sẽ được ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội theo quy định của pháp luật về nhà ở. Dự thảo nêu rõ trách nhiệm của Bộ Xây dựng là chủ trì, tổ chức thực hiện các biện pháp về quy hoạch, nhà ở, không gian công cộng trong việc lồng ghép các yếu tố dân số trong quy hoạch đô thị, nhà ở xã hội.
Phần lớn các quy định trong dự thảo Nghị định dự kiến có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1-7-2026. Riêng quy định về hỗ trợ tài chính cho phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi và ưu tiên về nhà ở xã hội có lộ trình lùi lại, bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1-1-2027.
Dự thảo cũng quy định rõ sẽ không áp dụng hồi tố đối với trường hợp sinh đủ 2 con trước 35 tuổi mà đã sinh trước thời điểm Nghị định có hiệu lực.
