Thế giới đang chứng kiến một hiện tượng hy hữu khi chỉ số USD Index (DXY) lao dốc xuống mức thấp nhất kể từ đầu năm 2022.
Diễn biến bất ngờ
Tiến sĩ Nguyễn Tuấn Anh, Đại học RMIT Việt Nam cho biết việc đồng USD giảm mạnh hiện nay là một phần của chu kỳ kinh tế toàn cầu, phản ánh sự chuyển dịch từ vị thế thống trị của Mỹ sang một môi trường cân bằng hơn. Theo chỉ số DXY, đồng USD đã giảm khoảng 10,65% trong 12 tháng qua tính đến ngày 29-1-2026, với mức khoảng 96,33 điểm so với đỉnh cao 164,72 điểm vào năm 1985.
Sự suy yếu này bắt nguồn từ chính sách tiền tệ nới lỏng của Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed), với lãi suất giảm xuống 3,5-3,75% vào cuối năm 2025, cùng với lo ngại về nợ công Mỹ và các biện pháp thương mại dưới thời Tổng thống Trump, dẫn đến dòng vốn chảy ra khỏi USD.
“Hiện nay, sự giảm mạnh của USD có thể là tạm thời, với dự báo DXY giảm thêm khoảng 5% trong 2026 do tăng trưởng toàn cầu phục hồi ở châu Âu và châu Á, nhưng rủi ro đảo chiều nếu Fed siết chặt chính sách hoặc căng thẳng địa chính trị leo thang. Tổng thể, đây là cơ hội để các nền kinh tế mới nổi đa dạng hóa dự trữ, giảm phụ thuộc vào USD, nhưng cũng cảnh báo về bất ổn tài chính nếu suy yếu kéo dài, như đã thấy trong khủng hoảng 2008 khi USD mạnh lên đột ngột”, vị chuyên gia Đại học RMIT nhận định.
PGS.TS Võ Đình Trí, Trường IPAG Business School Paris (Pháp) cho biết đồng USD với vai trò sức mạnh của một đồng tiền dự trữ thế giới không tự nhiên mà có, nó được vun đắp từ các giá trị cốt lõi. Đó là nền kinh tế vĩ mô ổn định, thị trường tài chính có chiều sâu, sự độc lập của ngân hàng trung ương, khả năng chuyển đổi tự do, thượng tôn pháp luật, vai trò như một tài sản công toàn cầu và vị thế dẫn dắt thương mại.
Để duy trì niềm tin bền vững từ giới đầu tư, bất kỳ quốc gia nào muốn đồng nội tệ của mình giữ vai trò chủ chốt cũng cần hài hòa những quy tắc bất thành văn này. Tuy nhiên, dường như những giá trị này đang đứng trước những thử thách không nhỏ từ chính các chính sách nội tại của Mỹ. Sự ổn định kinh tế phần nào bị lung lay khi thâm hụt ngân sách tăng cao do nới lỏng thuế trong khi chi tiêu vẫn ở mức lớn. Tính độc lập vốn có của Fed cũng đang phải đối mặt với những sức ép chính trị nhất định về điều hành lãi suất.
Những lý do này khiến cho giá trị đồng USD có sự hạ nhiệt trong thời gian qua. Nhưng nói đồng USD mất vai trò sức mạnh trên thị trường là rất khó vì chưa xuất hiện một cái tên nào thực sự đủ tầm thay thế, trong khi vàng hay tiền mã hóa lại chưa đủ quy mô và tính ổn định để vận hành cả một hệ thống tài chính hiện đại.
Tìm điểm cân bằng
Khi đồng USD bước vào chu kỳ suy yếu, một làn sóng tác động tích cực sẽ lan tỏa mạnh mẽ trên quy mô toàn cầu, mang lại lợi ích đặc biệt cho các thị trường mới nổi và các nền kinh tế đang phát triển.
Trước hết, sự sụt giảm giá trị của đồng bạc xanh giúp giải tỏa áp lực nợ công cho nhiều quốc gia vốn đang vay nợ bằng USD, bởi chi phí trả nợ và lãi vay khi quy đổi sang nội tệ sẽ trở nên nhẹ nhàng hơn đáng kể.
Theo các chuyên gia, sự suy yếu đồng USD tạo ra một khoảng trống chiến lược cho phép các ngân hàng trung ương tại thị trường mới nổi chủ động cắt giảm lãi suất để kích thích tăng trưởng mà không còn phải quá lo lắng về rủi ro tháo chạy vốn ra nước ngoài.
Tiến sĩ Nguyễn Tuấn Anh nhận định sự suy yếu của đồng USD đang tác động đa chiều đến nền kinh tế Việt Nam, chủ yếu thông qua tỉ giá USD/VND, hoạt động thương mại, giá vàng và một số yếu tố khác. Hiện tại, tỉ giá USD/VND dao động tại vùng 26.000 đồng, giảm so với trước đây. Điều này cho thấy tiền đồng đang tương đối mạnh lên nhờ dự trữ ngoại hối ổn định, xuất khẩu duy trì đà tăng trưởng tốt và chính sách điều hành linh hoạt của Ngân hàng Nhà nước.
Trái ngược với năm 2025, khi lãi suất USD cao khiến tiền đồng mất giá khoảng 2,9% do dòng vốn ngoại rút ròng, giai đoạn USD suy yếu hiện nay đang giúp giảm bớt áp lực khấu hao lên tiền đồng.
Tiến sĩ Lê Anh Tuấn, Tổng Giám đốc Quỹ Dragon Capital Việt Nam nhận định yếu tố tỉ giá và các biến số kinh tế vĩ mô đang cho thấy những tín hiệu tích cực sau giai đoạn bản lề năm 2025. Đáng chú ý là bất chấp giá vàng thế giới và trong nước tăng kỷ lục, tỉ giá giữa thị trường liên ngân hàng và thị trường tự do vẫn duy trì khoảng cách rất hẹp, minh chứng cho sức mạnh nội tại của đồng Việt Nam.
“Bước sang năm 2026, tỉ giá được dự báo sẽ tiếp tục duy trì trạng thái ổn định với mức mục tiêu dao động trong khoảng từ 1-2%. Thị trường kỳ vọng Mỹ sẽ có ít nhất hai đợt cắt giảm lãi suất vào nửa cuối năm 2026, giúp thu hẹp khoảng cách lãi suất giữa đồng USD và tiền đồng, từ đó giảm thiểu áp lực lên đồng nội tệ.
Sự ổn định của tỉ giá cũng tạo điều kiện để lãi suất tiền đồng tìm thấy điểm cân bằng, giúp Ngân hàng Nhà nước chủ động hơn trong việc điều hành mà không bị áp lực phải tăng lãi suất để giữ chân dòng vốn", tiến sĩ Lê Anh Tuấn đánh giá.
Thách thức từ "con dao hai lưỡi"
Đồng USD yếu lại giống như con dao hai lưỡi đối với thương mại Việt Nam. Tiền đồng mạnh hơn làm hàng xuất khẩu trở nên đắt đỏ hơn trên thị trường quốc tế, từ đó giảm sức cạnh tranh.
Các nghiên cứu định lượng cho thấy, khi tỉ giá tăng 1%, cán cân thương mại có thể cải thiện khoảng 0,9% trong dài hạn. Ngược lại, tiền đồng mạnh lên do USD yếu có thể khiến kim ngạch xuất khẩu giảm khoảng 1,5% so với mức tăng trưởng tiềm năng.
Về thị trường hàng hóa, giá vàng thường có tương quan nghịch đảo mạnh với USD, nên khi USD suy yếu, giá vàng dự kiến tiếp tục tăng. Điều này có lợi cho nhà đầu tư vàng trong nước nhưng cũng làm tăng chi phí nhập khẩu nguyên liệu nếu liên quan.
Trong bối cảnh đồng USD suy yếu hiện nay, Việt Nam cần duy trì chính sách tỉ giá linh hoạt và thận trọng. Các biện pháp như bán ngoại tệ từ dự trữ để ổn định tiền đồng, kiểm soát dòng vốn, và hỗ trợ xuất khẩu sẽ giúp cân bằng giữa ổn định vĩ mô và tăng trưởng kinh tế
Tiến sĩ Nguyễn Tuấn Anh, Đại học RMIT Việt Nam
