Ngày 22-9, trả lời Pháp Luật TP.HCM, ông Dương Văn Hòa, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Than - Khoáng sản Việt Nam (Vinacomin - chủ đầu tư dự án bauxite), khẳng định lượng xút phát tán ra môi trường với mức độ cực nhỏ, không gây ảnh hưởng đến môi trường, sự việc đã được giải quyết dứt điểm từ lâu.
Thế nhưng những ý kiến của người dân quanh công trình nhà máy bauxite Tân Rai (huyện Bảo Lâm, Lâm Đồng) mà Pháp Luật TP.HCM ghi nhận trong ngày 23-9 cho thấy thực tế không phải như vậy.
Nước trong ao nhớt nhầy, gây ngứa
Dẫn chúng tôi đi quanh khu vườn, chỉ những cây chanh dây bị chết khô, bà Nguyễn Thị Việt (khu 6A, thị trấn Lộc Thắng, Bảo Lâm, Lâm Đồng) nói: “Cả nhà tôi sáu miệng ăn đều trông chờ vào hai ao cá rộng khoảng 10.000 m2, tám sào chanh dây và lượng nước tưới tiêu cho các hộ dân lân cận trong mùa khô. Nay các ao nước này đã bị nhiễm hóa chất, làm chết cá thì ai mà dám dùng nước này tưới chè, cà phê nữa”.
Bà Việt cho biết từ khoảng tháng 4-2011, nguồn nước trong ao nuôi cá đã bị ô nhiễm nhưng lúc đó hậu quả chưa lớn. Đến tháng 7, bà phát hoảng vì cá nuôi trong ao chết sạch. Lúc cá chết, nước trong ao bị nhớt nhầy và nếu lội xuống nước thì phần da tiếp xúc với nước bị ngứa ngáy khó chịu. Ngoài bà Việt, các hộ nuôi cá gần đó cũng khốn khổ vì cá bỗng dưng nổi trắng mặt hồ, ngoi ngóp và chết dần. Tiếc của, một số người mang cá đem bán nhưng do biết cá chết bất thường nên chẳng ai dám mua.
Tương tự, ông Bùi Công Liên, Phó Giám đốc Công ty TNHH Trà giống Cao Nguyên, cũng khẳng định cuối tháng 7, nguồn nước từ nhà máy bauxite Tân Rai chảy vào hồ nước của công ty (nằm cách công trình bauxite hơn cả cây số) làm cá nổi trắng mặt hồ. “Hơn một tấn cá giống được thả cách nay năm năm nay không còn một con. Đến cả cái cây trong hồ nước rộng khoảng 20 ha cũng chết toi. Những ngày qua, khi bón phân hay phun thuốc, chúng tôi phải dùng máy cày chở nước chứ không dám dùng nước trong hồ” - ông Liên bức xúc.
Theo phản ánh của người dân sống gần nhà máy bauxite, nước giếng sinh hoạt của họ trong thời gian gần đây cũng bị thay đổi theo màu nước trong các hồ nuôi cá nên không ai dám dùng để ăn uống. “Đến nay chúng tôi vẫn phải mua nước bình về xài. Tốn nhiều tiền nhưng chẳng còn cách nào khác” - bà Việt nói.
Bà Nguyễn Thị Việt (ảnh trên) bức xúc trước việc rò rỉ xút gây ô nhiễm, làm cá chết (ảnh dưới) nhưng chưa được chủ đầu tư, nhà thầu dự án bauxite xem xét, bồi thường. Ảnh: PHONG THANH và người dân cung cấp
Lại hứa: Sẽ hỗ trợ nếu...
Bà Việt tính toán: “Thu nhập của việc bán cá từ các ao này khoảng 30 triệu đồng/tháng (thu hoạch trong vòng ba tháng). Vào những tháng mùa khô sắp tới, thu nhập từ việc cho các hộ dân dùng nước trong hồ của tôi khoảng 200.000 đồng/ngày. Cạnh đó, thu nhập từ việc bán chanh dây khoảng 200.000 đồng/tuần cũng bị mất, đồng thời mỗi ngày tôi còn phải tốn 11.000 đồng để mua nước uống”.
Ông Liên cũng lo ngại: “Cả hồ nước tưới tiêu cho hơn 100 ha chè, cà phê bị ô nhiễm. Vì thế chúng tôi yêu cầu nhà máy bauxite có phương án đảm bảo nguồn nước sạch để chúng tôi tưới tiêu”.
Ngày 23-9, ông Trần Dương Lễ, Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án tổ hợp bauxite nhôm Lâm Đồng, khẳng định sự cố chỉ xảy ra một lần trong tháng 8-2011. Sau khi có kết luận của Thanh tra Sở TN&MT, ban quản lý đã khắc phục ngay. “Tại thời điểm đó, ban quản lý không nhận được phản ánh về cá chết hay thiệt hại về hoa màu nhưng sau khi báo chí thông tin, một số người dân mới gửi đơn yêu cầu bồi thường thiệt hại. Nhưng muốn giải quyết thì phải có cơ sở, chứng cứ về những thiệt hại đó” - ông Lễ nói.
Cùng ngày, trao đổi qua điện thoại, ông Nguyễn Hoài Anh, Trưởng phòng TN&MT huyện Bảo Lâm, cho biết đến thời điểm hiện tại vẫn chưa nhận được một yêu cầu bồi thường thiệt hại nào từ phía người dân. “Nếu người dân có yêu cầu bồi thường, chúng tôi sẽ hỗ trợ người dân trong việc chứng minh thiệt hại để giải quyết yêu cầu của họ” - ông Anh nói.
| Nguồn gây ô nhiễm đã rõ Theo kết quả kiểm tra của Phòng TN&MT huyện Bảo Lâm, vào ngày 23-8, hồ nước nuôi cá và tưới cây của Công ty Cao Nguyên có hiện tượng cá nuôi bị chết, nước bốc mùi hôi và có độ nhờn. Lần theo nguồn nước này, đoàn kiểm tra ghi nhận nước được xả ra từ nhà máy bauxite. Phân tích nhanh ba mẫu nước ở khu vực trên cho thấy độ pH lên đến 12,6 (vượt tiêu chuẩn cho phép - PV). Nước thải trong khu vực nhà máy bauxite thoát ra cống xả đi qua các khu đất vườn cà phê, trà và cây ăn trái của người dân rồi đổ vào hồ của Công ty Cao Nguyên. Sau đó, Thanh tra Sở TN&MT tỉnh Lâm Đồng cũng lấy mẫu nước ở cống thoát nước phía sau nhà máy bauxite phân tích. Kết quả hàm lượng pH lên đến 10,53 (tiêu chuẩn cho phép là 5,5-9). Đoàn thanh tra khẳng định: “Nguồn nước này không bị tác động bởi các nguồn nước khác mà hoàn toàn từ khu vực của nhà máy alumin thoát ra”. Theo thống kê ban đầu của UBND huyện Bảo Lâm, có trên 200 ha trà, cà phê và ao nuôi cá của người dân nằm giáp ranh với công trình bauxite Tân Rai nằm trong vùng bị ảnh hưởng bởi sự cố môi trường này. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa xác định được cụ thể mức độ thiệt hại. Hãy giúp dân như ở vụ Vedan Theo Điều 624 Bộ luật Dân sự, gây ô nhiễm môi trường làm thiệt hại thì phải bồi thường, kể cả trường hợp không có lỗi. Thông thường đơn vị gây ô nhiễm khi bị phát hiện lại yêu cầu người dân bị thiệt hại chứng minh có thiệt hại (thực tế và hợp pháp) thì mới bồi thường. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp người dân không có đủ giấy tờ, hóa đơn nên chứng minh rất khó mặc dù thực tế có thiệt hại. Vì vậy, chính quyền địa phương nên giúp người dân như cách mà các tỉnh đã làm trong vụ Vedan là thống kê những thiệt hại của người dân để họ có cơ sở đòi bồi thường. Ngoài ra, hiện nay việc bồi thường thiệt hại chưa bao gồm chi phí xử lý làm sạch nguồn nước, đất... Đây mới chính là thiệt hại lớn nhất và phải cần rất nhiều chi phí để khắc phục. Do vậy, cơ quan chức năng không nên dừng lại ở việc buộc doanh nghiệp vi phạm chấm dứt hành vi vi phạm và bồi thường thiệt hại cho dân mà còn phải yêu cầu doanh nghiệp đó làm sạch môi trường mà họ đã gây ô nhiễm. Luật sư HÀ HẢI, Đoàn Luật sư TP.HCM |
TRUNG THANH - MINH PHONG
