Gửi câu hỏi tới Chuyên mục "Chat với chuyên gia" do Trường Đại học Luật TP.HCM và báo Pháp Luật TP.HCM tổ chức, bạn đọc Nguyễn Thịnh hỏi:
Cháu tôi ký hợp đồng du học với một công ty, thông qua người môi giới. Theo trao đổi, tiền cọc lại giao cho người môi giới này. Đã nửa năm trôi qua nhưng chưa thể đi du học, cháu tôi muốn đòi lại tiền nhưng người môi giới không trả thì có đòi công ty được không?
Giải đáp vấn đề bạn đọc nêu, TS Trần Ngọc Tuấn, Trường ĐH Luật TP.HCM, cho biết trong trường hợp hợp đồng du học được ký trực tiếp với công ty thì về mặt pháp lý, công ty là bên có nghĩa vụ thực hiện đúng và đầy đủ nội dung đã cam kết trong hợp đồng. Theo Điều 385 Bộ luật Dân sự năm 2015 (BLDS 215), hợp đồng là sự thỏa thuận giữa các bên về việc xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự. Khi đã có hợp đồng, các bên phải thực hiện đúng nghĩa vụ của mình theo thỏa thuận và theo quy định pháp luật. Cụ thể, Điều 351 BLDS 2015 quy định: bên có nghĩa vụ mà không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ thì phải chịu trách nhiệm dân sự.
Như vậy, trước hết phải xem trong nội dung hợp đồng các bên đã thỏa thuận gì, nếu phía công ty cam kết trong hợp đồng là đảm bảo việc du học thành công trong vòng dưới 6 tháng thì việc sau 6 tháng mà người học vẫn chưa được đi du học là việc công ty vi phạm nghĩa vụ của mình, khi đó, anh/chị có thể yêu cầu phía công ty chịu trách nhiệm pháp lý theo hợp đồng, bồi thường thiệt hại (nếu có). Ngược lại, trong hợp đồng không thể hiện các cam kết về việc du học thành công hoặc cam kết với thời hạn hơn 6 tháng thì cơ sở để cho rằng công ty vi phạm hợp đồng là chưa đảm bảo, nếu muốn nhận lại tiền đã giao cho bên công ty, anh/chị có thể tiến hành thỏa thuận lại với phía công ty.
Bên cạnh đó, về vấn đề người môi giới nhận tiền, cần xem họ có phải là người đại diện của công ty hay không. Theo Điều 138 BLDS 2015, cá nhân, pháp nhân có thể xác lập, thực hiện giao dịch dân sự thông qua người đại diện. Nếu người môi giới được công ty ủy quyền, hoặc thực tế được công ty giao nhiệm vụ làm việc với khách hàng, thì hành vi nhận tiền của người này được xem là hành vi của công ty. Khi đó, công ty phải chịu trách nhiệm đối với khoản tiền đã nhận thông qua người đại diện. Ngoài ra, Điều 142 BLDS 2015 quy định giao dịch dân sự do người đại diện xác lập, thực hiện trong phạm vi đại diện thì làm phát sinh quyền, nghĩa vụ đối với người được đại diện. Nếu người môi giới thu tiền trong phạm vi được công ty giao thực hiện hồ sơ du học, thì công ty không thể lấy lý do “tiền giao cho môi giới” để từ chối trách nhiệm với khách hàng.
Hơn nữa, cần làm rõ bản chất của khoản “tiền cọc” đã giao. Nếu đây thực sự là tiền đặt cọc theo Điều 328 BLDS 2015 (tức là khoản tiền dùng để bảo đảm việc thực hiện hợp đồng), thì việc xử lý sẽ phụ thuộc vào lỗi của bên nào. Nếu công ty là bên không thực hiện hoặc từ chối thực hiện hợp đồng, thì theo Điều 328, công ty phải hoàn trả tiền đặt cọc và một khoản tiền tương đương (trừ khi các bên có thỏa thuận khác).
Ngược lại, nếu bên đặt cọc từ chối thực hiện thì có thể bị mất cọc. Trong trường hợp khoản tiền đó không phải là đặt cọc đúng nghĩa pháp lý mà chỉ là phí dịch vụ đợt đầu hoặc tiền tạm ứng để triển khai hồ sơ du học, thì khi hợp đồng bị chấm dứt, việc hoàn trả sẽ được giải quyết theo Điều 428 BLDS 2015 về đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng: hợp đồng chấm dứt từ thời điểm bên kia nhận được thông báo, các bên không phải tiếp tục thực hiện nghĩa vụ, bên đã thực hiện có quyền yêu cầu thanh toán phần công việc đã làm, và bên có lỗi phải bồi thường thiệt hại.
Như vậy, anh/chị có thể đòi công ty nếu chứng minh được môi giới là người đại diện của công ty hoặc khoản tiền được giao trong phạm vi thực hiện hợp đồng với công ty. Đồng thời, quyền được hoàn tiền hay không còn phụ thuộc vào bản chất khoản tiền (đặt cọc hay phí dịch vụ), nội dung hợp đồng để xem xét có yếu tố vi phạm hợp đồng hay không. Vì vậy, cần rà soát kỹ hợp đồng, nội dung thỏa thuận về hoàn tiền, chứng từ chuyển khoản và các tin nhắn trao đổi để xác định căn cứ pháp lý vững chắc trước khi yêu cầu công ty hoàn trả.
