Ngành hàng nông sản, trong đó có mặt hàng rau quả đang có những bước tăng trưởng "thần tốc". Trao đổi với báo Pháp Luật TP.HCM, ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam dự báo, sang năm 2026, với những lợi thế về chất lượng, sản lượng, logistics và thị trường, kim ngạch xuất khẩu rau quả có thể đạt khoảng 9,5–10 tỉ USD.
Vượt một năm gian khó, rau quả kết trái ngọt
. Phóng viên: Ông có thể đánh giá tổng quan về kết quả xuất khẩu rau quả năm 2025, đặc biệt là những khó khăn, thách thức và triển vọng của ngành trong năm qua?
+ Ông Đặng Phúc Nguyên: Những khó khăn của năm 2025 đã có nhiều người nhắc đến rồi, nhưng theo tôi, năm nay đúng là một năm rất đặc biệt đối với ngành rau quả. Doanh nghiệp gặp nhiều thách thức, nhưng đồng thời cũng cho thấy khả năng thích ứng rất rõ rệt.
Khó khăn lớn nhất trong năm 2025 đến từ thị trường Trung Quốc, khi nước này nâng cao hàng rào kỹ thuật, đặc biệt là kiểm soát rất chặt các chỉ tiêu về dư lượng, nhất là chất Cadimi, vàng O. Điều này đã tác động trực tiếp và mạnh nhất đến mặt hàng chủ lực của chúng ta là sầu riêng.
Ngay trước Tết Nguyên đán 2025, nhiều xe container sầu riêng phải quay đầu từ cửa khẩu Trung Quốc, gây thiệt hại rất lớn cho doanh nghiệp. Nguyên nhân chủ yếu là do vướng các tiêu chí về dư lượng Cadimi. Việc phía Trung Quốc tăng cường kiểm tra khiến quá trình thông quan bị kéo dài, nhiều lô hàng không đáp ứng kịp yêu cầu nên buộc phải quay về.
Hệ quả là kim ngạch xuất khẩu sầu riêng nói riêng và rau quả nói chung trong quý I và một phần quý II năm 2025 giảm rất mạnh, ước giảm khoảng 20–30% so với cùng kỳ năm trước.
Tuy nhiên, từ khoảng tháng 5–6 trở đi, tình hình bắt đầu cải thiện rõ rệt. Sau khi chúng ta kịp thời chấn chỉnh lại quy trình sản xuất, thiết lập thêm các phòng thí nghiệm kiểm soát dư lượng Cadimi, vàng O, hoạt động xuất khẩu sầu riêng đã dần hồi phục. Khi xuất khẩu sầu riêng thông suốt trở lại, kim ngạch rau quả cũng tăng rất nhanh.
Kết quả là cả năm 2025, kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam vẫn đạt mức tăng trưởng khoảng 18–20% so với năm 2024, ước đạt khoảng 8,5–8,6 tỉ USD. Nếu không gặp những khó khăn lớn về hàng rào kỹ thuật từ đầu năm, thì khả năng kim ngạch năm nay có thể đã đạt ít nhất 9 tỉ USD.
. Ngoài thị trường Trung Quốc, thị trường Mỹ trong năm 2025 có tác động gì đến xuất khẩu rau quả của chúng ta không, thưa ông?
+ Thị trường Mỹ là thị trường xuất khẩu rau quả lớn thứ hai của Việt Nam, tuy kim ngạch không bằng Trung Quốc nhưng cũng có tác động rất mạnh đến tâm lý doanh nghiệp.
Trong năm 2025, Mỹ từng đưa ra phương án tăng thuế nhập khẩu, có thời điểm mức thuế được đề xuất lên tới hơn 40%, sau đó điều chỉnh giảm xuống còn 20%. Dù cuối cùng mức thuế 20% được đánh giá là không quá cao so với nhiều nước khác, nhưng thông tin này cũng khiến doanh nghiệp lo lắng và phải tính toán lại kế hoạch xuất khẩu.
Tuy nhiên, xét về kết quả thực tế thì kim ngạch xuất khẩu rau quả sang Mỹ vẫn tăng trưởng khá tốt. Nếu năm 2024 kim ngạch chỉ khoảng 300 triệu USD thì năm 2025 đã tăng lên gần 450 triệu USD.
Đối với thị trường Trung Quốc, kim ngạch năm 2024 đạt khoảng 4,5 tỉ USD, thì năm 2025 có khả năng tăng lên khoảng 5,5 tỉ USD. Như vậy, dù có nhiều biến động, nhưng tổng thể các thị trường lớn vẫn tăng trưởng.
Sự ứng phó 'uyển chuyển, kịp thời' của Chính phủ, cộng đồng doanh nghiệp
. Ông có thể nói rõ hơn về những chính sách “uyển chuyển, kịp thời” của Chính phủ và cách doanh nghiệp ứng phó trong năm 2025?
+ Có thể nói, một trong những điểm rất tích cực của năm 2025 là sự vào cuộc kịp thời của Chính phủ, đặc biệt là Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng với Bộ Công Thương.
Thứ nhất, hai bộ đã trực tiếp làm việc với Tổng cục Hải quan Trung Quốc để tháo gỡ khó khăn trong xuất khẩu sầu riêng. Một trong những giải pháp quan trọng là thiết lập “luồng xanh” cho sầu riêng đã đạt yêu cầu kiểm nghiệm, nhằm rút ngắn thời gian thông quan. Trước đây, có những container phải chờ tới 7–10 ngày mới được thông quan. Nhưng sau khi hai bên phối hợp chặt chẽ, thời gian kiểm tra của phía Trung Quốc chỉ còn khoảng 1–2 ngày. Điều này giúp giải tỏa rất nhanh tình trạng ùn ứ hàng hóa tại biên giới.
Để làm được điều đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã nhanh chóng xây dựng thêm nhiều phòng thí nghiệm đạt chuẩn, phục vụ việc xét nghiệm dư lượng Cadimi và các chỉ tiêu kỹ thuật khác trước khi xuất khẩu sang Trung Quốc. Khi hệ thống xét nghiệm trong nước hoạt động hiệu quả, phía Trung Quốc cũng đồng ý rút ngắn thời gian kiểm tra lại tại cửa khẩu.
Đối với vấn đề thuế quan tại thị trường Mỹ, Bộ Công Thương, theo chỉ đạo của Thủ tướng, đã trực tiếp sang làm việc với phía Mỹ. Kết quả là mức thuế dự kiến 46% đã được bãi bỏ và điều chỉnh xuống còn 20%, mức thuế được đánh giá là không quá cao so với nhiều quốc gia khác trong khu vực.
Song song với đó, doanh nghiệp cũng chủ động thay đổi: nâng cao kiểm soát chất lượng vùng trồng, liên kết chặt chẽ hơn với nông dân, tuân thủ nghiêm các tiêu chuẩn kỹ thuật. Nhờ vậy, ngành rau quả đã vượt qua được những hàng rào kỹ thuật và thuế quan ngày càng khắt khe của các thị trường lớn.
Dự báo 2026, xuất khẩu rau quả cán mốc 10 tỉ USD
. Vậy theo ông, triển vọng xuất khẩu rau quả trong năm 2026 sẽ như thế nào?
+ Bước sang năm 2026, khó khăn lớn nhất mà chúng ta vẫn phải đối mặt là biến đổi khí hậu. Mưa bão, lũ lụt trong thời gian qua đã gây thiệt hại không nhỏ cho người dân và diện tích cây trồng.
Tuy nhiên, nếu nhìn về các yếu tố thị trường, thì năm 2026 có nhiều tín hiệu rất tích cực. Những hàng rào thuế quan và kỹ thuật mà chúng ta từng gặp trong năm 2025, đặc biệt từ Trung Quốc và Mỹ, đến thời điểm này chưa thấy dấu hiệu tái diễn nghiêm trọng. Các rào cản đó cơ bản chúng ta đã “vượt qua” và có kinh nghiệm ứng phó.
Nếu điều kiện thời tiết năm 2026 không khắc nghiệt hơn năm 2025, thì kim ngạch xuất khẩu rau quả hoàn toàn có khả năng tăng mạnh.
Thứ nhất, mặt hàng chủ lực là sầu riêng sẽ có thêm nhiều lợi thế. Trung Quốc dự kiến cấp thêm mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói mới. Riêng năm vừa qua đã có thêm khoảng 1.000 mã số được cấp. Sản lượng sầu riêng cũng dự kiến tăng thêm 10–15% do diện tích trồng tăng đều qua các năm.
Thứ hai, các đối thủ cạnh tranh lớn như Thái Lan có thể gặp nhiều khó khăn hơn. Căng thẳng và bất ổn tại khu vực biên giới Thái Lan – Campuchia khiến chi phí logistics của họ tăng cao.
Trong khi đó, Việt Nam lại có lợi thế rất lớn về logistics. Hệ thống cảng biển, sân bay được mở rộng, các tuyến cao tốc, đặc biệt là cao tốc Bắc – Nam, ngày càng hoàn thiện, giúp thời gian vận chuyển rút ngắn, chi phí giảm, chất lượng trái cây được đảm bảo tốt hơn.
Thêm vào đó, việc xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc ngày càng thuận lợi cũng giúp giá thành cạnh tranh hơn. Ngoài sầu riêng, nhiều mặt hàng khác cũng đang tăng trưởng rất nhanh. Dừa tươi năm 2024 chỉ khoảng 300 triệu USD, nhưng năm 2025 đã tăng lên 500–600 triệu USD. Chuối, dứa cũng tăng mạnh, trong đó dứa từ khoảng 60 triệu USD năm 2024 đã tăng lên khoảng 120 triệu USD. Các mặt hàng như chanh leo, mít, xoài tuy quy mô chưa lớn nhưng tốc độ tăng trưởng rất cao.
Khi tất cả các mặt hàng cùng tăng trưởng về cả sản lượng lẫn chất lượng, kim ngạch chung của ngành rau quả chắc chắn sẽ được đẩy lên rất nhanh.
. Theo ông, năm 2026 ngành rau quả có khả năng đạt kim ngạch hai con số?
+ Tôi cho rằng hoàn toàn có khả năng. Nếu năm 2025 không gặp những rào cản kỹ thuật từ Trung Quốc, kim ngạch đã có thể đạt 9 tỉ USD. Sang năm 2026, với những lợi thế về chất lượng, sản lượng, logistics và thị trường, kim ngạch xuất khẩu rau quả có thể đạt khoảng 9,5–10 tỉ USD.
Nếu đạt được mốc hai con số, điều đó sẽ cho thấy ngành rau quả Việt Nam đang tăng trưởng rất mạnh và ngày càng khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế.
Nông sản Việt trước ngưỡng cửa 2026: Cơ hội lớn đi kèm thách thức lớn
Trong năm 2026, Việt Nam vẫn còn nhiều nhóm nông sản có tiềm năng lớn để mở rộng xuất khẩu, trong đó có các sản phẩm cây có múi sang thị trường Trung Quốc, Nhật Bản và một số thị trường khó tính khác. Tuy nhiên, theo tôi, điều quan trọng hơn cả là người sản xuất và doanh nghiệp cần tập trung giữ vững các thị trường đã mở cửa.
Bởi lẽ, cạnh tranh ngày càng gay gắt, trong khi các thị trường nhập khẩu liên tục nâng cao yêu cầu và siết chặt các quy định kỹ thuật. Chỉ cần một thay đổi nhỏ từ phía đối tác nhập khẩu, nếu chúng ta không kịp thích ứng, sẽ ngay lập tức tác động đến sản xuất, đầu ra và năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam.
Do đó, tuân thủ quy định và nâng cao trách nhiệm trong toàn bộ chuỗi sản xuất – xuất khẩu tiếp tục là thông điệp xuyên suốt mà cơ quan quản lý nhà nước muốn gửi tới người nông dân và doanh nghiệp trong năm 2026 cũng như các giai đoạn tiếp theo.
Ông Nguyễn Quang Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường)
