Sở Tư pháp TP.HCM đang hướng tới kỷ niệm 44 năm thành lập (27-3-1982 – 27-3-2026). Nhìn lại chặng đường này, có thể thấy rõ sự bứt phá từ vai trò cơ quan quản lý nhà nước đơn thuần trở thành lực lượng tiên phong trong việc tham mưu thể chế, khơi thông nguồn lực cho sự phát triển của TP.
Đặc biệt trong những năm gần đây, ngành tư pháp đã để lại dấu ấn đậm nét qua các sáng kiến cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số. Những nỗ lực này không chỉ mang lại sự thuận tiện cho người dân, nâng cao hiệu quả quản lý mà còn tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của TP.HCM.
Tiên phong tham mưu thể chế
Những năm qua, Sở Tư pháp TP.HCM đã tích cực tham mưu cho Thành ủy, HĐND và UBND TP trong nhiều lĩnh vực, từ xây dựng văn bản quy phạm pháp luật đến xử lý các vấn đề pháp lý phát sinh trong quá trình điều hành kinh tế - xã hội. Đáng chú ý là tham mưu xây dựng các cơ chế, chính sách đặc thù cho TP.
Trao đổi với PV, bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Giám đốc Sở Tư pháp TP.HCM, cho biết Nghị quyết 98/2023/QH15 và Nghị quyết 260/2025/QH15 của Quốc hội đã cho phép TP.HCM thí điểm nhiều cơ chế, chính sách vượt trội. Những cơ chế này không chỉ giúp khơi thông nguồn lực phát triển mà còn tạo điều kiện để TP chủ động hơn trong quản lý, điều hành và huy động các nguồn lực xã hội.
Quá trình xây dựng các nghị quyết đặc thù này, Sở Tư pháp đã phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành của TP cũng như các cơ quan trung ương để tham mưu hoàn thiện cả quy trình xây dựng và nội dung chính sách.
Cụ thể, Sở Tư pháp đã tham mưu về trình tự, thủ tục xây dựng nghị quyết theo đúng quy định pháp luật; đồng thời phối hợp với các cơ quan liên quan trong việc chuẩn bị hồ sơ, giải trình và tiếp thu ý kiến của các bộ, ngành trung ương cũng như các cơ quan của Quốc hội trước khi dự thảo nghị quyết được trình Quốc hội xem xét, thông qua.
Ở góc độ nội dung, Sở Tư pháp cùng các sở chuyên ngành đã phân tích, nhận diện rõ những “điểm nghẽn” về thể chế, tham gia tổ biên tập các chính sách đặc thù, góp phần thể chế hóa các chủ trương, định hướng phát triển của TP thành ngôn ngữ pháp lý cụ thể, đồng thời dự liệu các tình huống chuyển tiếp để khi nghị quyết được thông qua có thể triển khai hiệu quả ngay trong thực tiễn.
Theo bà Hạnh, quá trình này không chỉ góp phần hoàn thiện thể chế phát triển của TP.HCM mà còn tạo tiền đề quan trọng để TP tiếp tục phát huy vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước và trung tâm của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.
Cuộc cách mạng số hóa dữ liệu hộ tịch
Trong quá trình chuyển đổi số, số hóa dữ liệu hộ tịch được xem là một trong những dấu ấn đậm nét của Sở Tư pháp TP. Việc chuyển đổi từ phương thức lưu trữ thủ công sang nền tảng số đã khắc phục triệt để những hạn chế của hệ thống sổ giấy vốn dễ hư hỏng và khó truy xuất.
Quan trọng hơn, nỗ lực này đã tháo gỡ nút thắt về thủ tục hành chính, giúp người dân không còn phải đi lại xa xôi để thực hiện các yêu cầu trích lục hộ tịch như trước đây, khẳng định tư duy phục vụ sát sao với nhu cầu thực tế của xã hội.
Giám đốc Sở Tư pháp TP.HCM cho biết TP.HCM là địa phương có khối lượng dữ liệu hộ tịch lớn nhất cả nước. Đến nay, TP đã số hóa hơn 13,4 triệu hồ sơ, trong đó có trên 8,6 triệu hồ sơ khai sinh, 2,3 triệu hồ sơ kết hôn và hơn 2 triệu hồ sơ khai tử.
Bà Hạnh cho biết quá trình triển khai gặp không ít khó khăn do nhiều sổ hộ tịch được lập từ nhiều thập niên trước đã xuống cấp, chữ viết tay hoặc chữ tiếng Pháp khó đọc. Bên cạnh đó, sự thay đổi địa giới hành chính qua các thời kỳ cũng khiến việc chuẩn hóa và đồng bộ dữ liệu trở nên phức tạp.
Trong bối cảnh đó, TP.HCM đã đưa ra quyết định mang tính bước ngoặt là triển khai số hóa dữ liệu hộ tịch theo hướng tập trung, đồng bộ, gắn với việc xây dựng kho dữ liệu dùng chung của TP, thay vì thực hiện riêng lẻ tại từng địa phương.
“Từ năm 2018, dưới sự chỉ đạo của Thành ủy và UBND TP.HCM, Sở Tư pháp đã phối hợp với các cơ quan liên quan triển khai số hóa bốn loại sổ hộ tịch cơ bản, gồm khai sinh, kết hôn, khai tử và nhận cha, mẹ, con; đồng thời chuẩn hóa dữ liệu để kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.
Khi hệ thống dữ liệu được hình thành và liên thông, hiệu quả phục vụ người dân đã được nâng lên rõ rệt. Từ tháng 6-2022, TP.HCM đã triển khai cấp bản sao trích lục hộ tịch từ dữ liệu số hóa, cho phép công dân yêu cầu cấp trích lục mà không phụ thuộc vào nơi đã đăng ký hộ tịch trước đây” - bà Hạnh cho biết.
Thí điểm nhiều chính sách quan trọng
Sở Tư pháp TP.HCM là đơn vị được Trung ương tin tưởng giao thực hiện nhiều thí điểm quan trọng.
Một trong những mô hình tiêu biểu là chế định thừa phát lại - một thiết chế hỗ trợ hoạt động thi hành án dân sự. Từ thực tiễn triển khai tại TP.HCM, mô hình này đã chứng minh hiệu quả và sau đó được mở rộng ra nhiều địa phương khác trên cả nước.
Ngoài ra, TP cũng được giao thí điểm giải quyết một số vấn đề liên quan đến quốc tịch, trong đó có việc xem xét nhập quốc tịch Việt Nam cho người không quốc tịch đang sinh sống ổn định.
Những thí điểm này không chỉ góp phần giải quyết các vấn đề thực tiễn của TP mà còn tạo cơ sở quan trọng để hoàn thiện hệ thống pháp luật ở tầm quốc gia.
Dẫn chứng thực tế về hiệu quả của việc số hóa dữ liệu, theo bà Hạnh, trong trường hợp đăng ký khai sinh cho trẻ mà cha mẹ đã đăng ký kết hôn, cơ quan đăng ký hộ tịch có thể tra cứu trực tuyến thông tin tình trạng hôn nhân trên hệ thống, người dân không còn phải xuất trình giấy chứng nhận kết hôn như trước.
Hiện nay, Sở Tư pháp và UBND cấp xã vẫn tiếp tục phối hợp với các cơ quan liên quan để rà soát, đối chiếu, chuẩn hóa và làm sạch dữ liệu, kịp thời phát hiện và xử lý các trường hợp sai lệch, trùng lặp hoặc thiếu thông tin, bảo đảm tính chính xác và đồng bộ của hệ thống.
“Chúng tôi xác định mỗi dữ liệu được làm sạch hôm nay chính là viên gạch có chất lượng để xây dựng nền tư pháp số trong tương lai - minh bạch hơn, chính xác hơn và phục vụ người dân tốt hơn” - bà Hạnh nhấn mạnh.
Bà Hạnh cũng cho biết việc số hóa và kết nối dữ liệu không chỉ phục vụ người dân mà còn tạo nền tảng quan trọng cho chuyển đổi số quốc gia, là cơ sở để triển khai Nghị định 278/2025 của Chính phủ về chia sẻ và kết nối dữ liệu giữa các cơ quan nhà nước, trong đó có ngành tư pháp.
Dám thử nghiệm những mô hình mới
Không chỉ đóng vai trò quan trọng trong việc tham mưu thể chế, ngành tư pháp TP.HCM còn ghi dấu ấn là đơn vị tiên phong, dám thử nghiệm những mô hình mới để phục vụ người dân tốt hơn. Ngành tư pháp TP cũng triển khai nhiều mô hình cải cách thủ tục hành chính nhằm giảm phiền hà cho người dân.
Tiêu biểu là việc liên thông nhiều nhóm thủ tục hành chính trước đây vốn rời rạc. Chẳng hạn, các thủ tục đăng ký khai sinh, đăng ký thường trú và cấp thẻ BHYT cho trẻ em được kết nối thành một quy trình liên thông. Người dân chỉ cần thực hiện một lần thủ tục là có thể hoàn tất nhiều giấy tờ quan trọng.
Tương tự, thủ tục đăng ký khai tử cũng được liên thông với việc xóa đăng ký thường trú... Điều này mang lại hiệu quả rất rõ rệt: Giảm số lần đi lại của người dân, giảm giấy tờ và tiết kiệm thời gian giải quyết hồ sơ.
Ngoài ra, Sở Tư pháp TP.HCM cũng là đơn vị đầu tiên triển khai trung tâm thông tin và tư vấn công chứng - mô hình đến nay vẫn là duy nhất trong cả nước. Trung tâm giúp cung cấp thông tin, hỗ trợ tra cứu và tư vấn liên quan đến hoạt động công chứng, qua đó góp phần bảo đảm an toàn pháp lý cho các giao dịch dân sự.
Cùng với số hóa dữ liệu hộ tịch, lĩnh vực công chứng cũng đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ với sự xuất hiện của công chứng điện tử.
Theo quy định của Luật Công chứng 2024 và Nghị định 104/2025, văn bản công chứng có thể được lập trên môi trường điện tử với chữ ký số và mã xác thực. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong quá trình hiện đại hóa hoạt động công chứng.
TP.HCM là một trong những địa phương đi đầu trong việc triển khai mô hình này. Hiện nay, cơ sở dữ liệu công chứng điện tử đã được triển khai tại toàn bộ các tổ chức hành nghề công chứng trên địa bàn TP.
Hệ thống này còn được kết nối với cơ sở dữ liệu địa chính, giúp việc xác minh thông tin liên quan đến nhà đất trở nên nhanh chóng và chính xác hơn. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các giao dịch bất động sản ngày càng nhiều và tiềm ẩn không ít rủi ro pháp lý.
Đối với người dân, công chứng điện tử giúp giảm bớt nhiều thủ tục giấy tờ, tiết kiệm thời gian và chi phí. Đồng thời, việc áp dụng chữ ký số và các công nghệ xác thực hiện đại cũng góp phần nâng cao tính bảo mật và hạn chế nguy cơ làm giả văn bản công chứng.
Năm 2025 được xem là giai đoạn có nhiều thay đổi khi cả nước triển khai chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, hiệu lực và hiệu quả.
Trong bối cảnh đó, ngành tư pháp TP.HCM vẫn bảo đảm thực hiện tốt các nhiệm vụ chuyên môn, đồng thời chủ động thích ứng với yêu cầu mới. Công tác cải cách hành chính, chuyển đổi số và giải quyết thủ tục cho người dân vẫn được duy trì ổn định, không để xảy ra tình trạng gián đoạn.
Kết quả này là minh chứng rõ nét cho tinh thần trách nhiệm và sự chủ động của đội ngũ công chức, người lao động Sở Tư pháp TP trong việc kiên trì mục tiêu: Lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.
Khơi thông thể chế và tháo gỡ các điểm nghẽn pháp lý
Chủ đề năm 2026 của TP.HCM là “Hoàn thiện, nâng cao chất lượng tổ chức bộ máy - Khai thông thể chế - Đột phá hạ tầng - Nâng cao hiệu quả phục vụ nhân dân”.
Trên cơ sở đó, ngành tư pháp TP xác định nhiệm vụ trọng tâm năm nay là khai thông thể chế và tháo gỡ các điểm nghẽn pháp lý cho sự phát triển của TP.
Sở Tư pháp TP.HCM sẽ tiếp tục triển khai hiệu quả Nghị quyết 66-NQ/TW của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật trong giai đoạn mới, đồng thời phát huy vai trò là cơ quan tham mưu nòng cốt của TP trong công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế.
Bên cạnh đó, Sở Tư pháp sẽ tăng cường công tác tham mưu, tư vấn pháp lý cho chính quyền TP; kịp thời nhận diện và xử lý những khó khăn, vướng mắc pháp lý phát sinh trong quá trình quản lý, điều hành cũng như trong quá trình triển khai các chương trình, dự án phát triển.
Việc rà soát, kiến nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách và xử lý các điểm nghẽn pháp lý từ thực tiễn sẽ góp phần cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, mở rộng không gian phát triển và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân và doanh nghiệp.
Song song đó, ngành tư pháp TP sẽ tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, đặc biệt là các thủ tục liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh theo hướng cắt giảm, đơn giản hóa quy trình và mở rộng cung cấp dịch vụ công trực tuyến.
TP cũng từng bước triển khai giải quyết thủ tục hành chính theo hướng phi địa giới hành chính, qua đó giúp người dân và doanh nghiệp tiếp cận dịch vụ công thuận tiện và nhanh chóng hơn.
Ngoài ra, chúng tôi cũng sẽ triển khai lộ trình chuyển đổi các phòng công chứng sang văn phòng công chứng theo định hướng xã hội hóa; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, kết nối và chia sẻ cơ sở dữ liệu công chứng nhằm nâng cao tính minh bạch và phòng ngừa rủi ro pháp lý trong các giao dịch dân sự, thương mại.
Với những định hướng và giải pháp này, ngành tư pháp TP.HCM hướng tới mục tiêu xây dựng nền tư pháp hiện đại, chuyên nghiệp, phục vụ và đồng hành cùng chính quyền, người dân và doanh nghiệp, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của TP.
Bà NGUYỄN THỊ HỒNG HẠNH, Giám đốc Sở Tư pháp TP.HCM
