Có hiệu lực từ ngày 1-1-2026 và thực hiện thí điểm tại sáu tỉnh, TP trên cả nước, Nghị quyết 205/2025/QH15 đã đánh dấu bước ngoặt lớn khi cho phép VKSND khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ người yếu thế, bảo vệ lợi ích công.
Chỉ sau một thời gian ngắn đi vào thực tiễn, cơ chế này đã trực tiếp bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng cho nhiều người dân.
Ông Lê Văn Đông, Viện trưởng VKSND TP.HCM (giữa) đại diện VKSND TP ký quy chế phối hợp với 6 Hội có chức năng bảo vệ người yếu thế, thực hiện thí điểm Nghị quyết 205/2025/QH15 của Quốc hội trên địa bàn TP.HCM. Ảnh: ĐẶNG DƯƠNG
Thí điểm ba năm tại sáu tỉnh, TP
Trước khi Nghị quyết 205 được ban hành, Bộ luật Tố tụng dân sự (Điều 187) đã có quy định về việc giao cho các cơ quan, tổ chức, cá nhân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người khác, lợi ích công cộng và lợi ích của Nhà nước. Tuy nhiên, theo đánh giá của VKSND Tối cao, điều này được thực hiện chưa đầy đủ hoặc chưa hiệu quả.
Thực tiễn công tác kiểm sát cho thấy VKS đã phát hiện nhiều trường hợp chủ thể vi phạm đã bị xử lý về trách nhiệm hình sự nhưng phần dân sự gây thiệt hại cho Nhà nước, cho nhóm dễ bị tổn thương vẫn chưa được khắc phục triệt để.
Nhìn ra thế giới, pháp luật tại các nước Trung Quốc, Nga, Cuba... đều ghi nhận bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ lợi ích công là chức năng, nhiệm vụ của cơ quan kiểm sát/công tố. Với vai trò đại diện quyền lực công, bên cạnh thực hiện quyền công tố, VKS còn có trách nhiệm bảo vệ lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân.
Để áp dụng yêu cầu thực tiễn đó, ngày 24-6-2025, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết 205, thí điểm thực hiện trong ba năm tại sáu tỉnh, TP gồm: Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, Cần Thơ, Quảng Ninh và Đắk Lắk.
Kiến nghị trước, khởi kiện sau
Để Nghị quyết 205 được thực thi hiệu quả, VKSND Tối cao, TAND Tối cao đã cùng 11 bộ, ngành ký kết Thông tư liên tịch 09/2025 (TTLT 09/2025). Thông tư này trao cho VKS nhiều “công cụ” pháp lý sắc bén như: Quyền ban hành quyết định yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp thông tin, tài liệu, chứng cứ; quyền quyết định trưng cầu giám định, định giá tài sản…
Đáng chú ý, Điều 18 TTLT 09/2025 thiết lập cơ chế “kiến nghị trước, khởi kiện sau” để tăng tính hiệu quả trên thực tế.
Cụ thể, sau khi tiếp nhận thông tin và thụ lý vụ việc dân sự công ích, VKS sẽ ban hành quyết định yêu cầu chủ thể có hành vi xâm phạm quyền dân sự chấm dứt vi phạm, áp dụng biện pháp để ngăn chặn, khắc phục hậu quả theo quy định.
Hết thời hạn luật định, nếu cơ quan, tổ chức, cá nhân được yêu cầu không có văn bản trả lời hoặc không chấp nhận thực hiện yêu cầu của VKS; thực hiện yêu cầu không đầy đủ, không hiệu quả mà không có lý do chính đáng, VKS xem xét thực hiện việc thông báo cho chủ thể có lợi ích bị xâm hại khởi kiện hoặc kiến nghị tổ chức có thẩm quyền khởi kiện. Trường hợp không có người khởi kiện sau kiến nghị thì VKS mới xem xét trực tiếp tiến hành khởi kiện.
Nhiều người được hỗ trợ cấp giấy khai sinh, căn cước
Dù mới ở giai đoạn đầu thí điểm, VKSND tại sáu địa phương đã thực thi nghị quyết một cách quyết liệt. Nhiều trường hợp người yếu thế được cấp giấy khai sinh, trẻ em khuyết tật được đến tận nhà cấp căn cước...
Điển hình tại TP.HCM, thông qua công các kiểm sát, VKSND hai cấp đã ban hành gần 50 kiến nghị cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền phòng ngừa, khắc phục, xử lý vi phạm pháp luật.
Trong quá trình kiểm sát điều tra vụ án ma túy, VKSND khu vực 9 - TP.HCM đã kiến nghị để UBND phường Bình Trị Đông cấp giấy khai sinh cho ba trẻ thuộc nhóm dễ bị tổn thương. Tương tự, VKSND khu vực 3 - TP.HCM đã kiến nghị chính quyền địa phương để cấp lại giấy khai sinh cho ông Nguyễn Thành Trận (66 tuổi), giúp ông có được giấy tờ tùy thân sau hơn 40 năm.
Phát huy hiệu quả cơ chế “kiến nghị trước, khởi kiện sau”
Nghị quyết 205 được xem là một trong những bước tiến quan trọng trong quá trình hoàn thiện thể chế của Nhà nước pháp quyền XHCN.
Một trong những “điểm sáng” của Nghị quyết 205 và Thông tư liên tịch 09 (hướng dẫn thi hành Nghị quyết 205) và thực tiễn triển khai vừa qua là áp dụng cơ chế “kiến nghị trước, khởi kiện sau”. Điều 2 của Nghị quyết 205 đã xác định rất rõ VKS chỉ khởi kiện khi đã thông báo, kiến nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện quyền, trách nhiệm khởi kiện theo quy định pháp luật nhưng không có người khởi kiện.
Nhờ các kiến nghị kịp thời từ VKS, các đối tượng yếu thế đã được bảo vệ quyền lợi từ sớm, không mất thời gian để phải tham gia các vụ án sau này.
Đây là minh chứng rõ nét để thể hiện được hướng đi đúng đắn của Nghị quyết 205 hướng đến chính là cơ chế phòng ngừa, khắc phục các sai phạm, bảo vệ quyền lợi người dân từ sớm.
Từ góc độ quản lý nhà nước, cơ chế “tiền kiến nghị, hậu khởi kiện” cũng góp phần nâng cao vai trò của chính quyền cơ sở, tạo sự tin tưởng của người dân. Đôi khi với khối lượng công việc nhiều và địa bàn quản lý lớn, có thể các cơ quan hành chính nhà nước chưa nắm hết được các trường hợp cần xử lý.
Việc có thêm một chủ thể thực hiện việc kiến nghị để chính quyền cơ sở rà soát quy trình, khắc phụ thiếu sót cũng là cách làm hay. Điều này thể hiện vai trò phối hợp giữa các cơ quan trong bộ máy nhà nước với hệ thống cơ quan kiểm sát.
ThS LÊ HOÀI NAM, Trường ĐH Kinh tế - Luật, ĐH Quốc gia TP.HCM
Tại VKSND khu vực 2 và khu vực 8 (TP.HCM), thông qua công tác phổ biến pháp luật và nắm bắt thực tế tại địa bàn, hai đơn vị đã kiến nghị cơ quan công an đến nhà cấp căn cước cho gần 40 trẻ em khuyết tật hiểm nghèo, hạn chế khả năng vận động.
Tại các tỉnh, TP khác, công tác triển khai thực hiện Nghị quyết 205 cũng được thực hiện quyết liệt từ khâu tập huấn cho cán bộ tới triển khai trên thực tế.
Ngay khi nhận được thông tin ông NVH (71 tuổi) gặp khó khăn trong việc làm căn cước sau khi chấp hành xong án phạt tù, VKSND khu vực 1 - Hà Nội đã nhanh chóng xác minh và tham gia giải quyết theo quy định, giúp ông H được cấp mã số định danh cá nhân và căn cước để tái hòa nhập cộng đồng.
Khi lợi ích công được bảo vệ
Không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ quyền dân sự cá nhân, việc bảo vệ lợi ích công cũng được VKS chú trọng.
Qua phản ánh của báo chí và người dân, VKSND khu vực 3 - Đà Nẵng đã kiểm tra di chỉ khảo cổ Chăm Phong Lệ. Tại đây, VKS ghi nhận tình trạng cỏ dại mọc um tùm, thiếu chỉnh trang và nhiều hạng mục xuống cấp, ảnh hưởng trực tiếp đến công tác bảo tồn.
Sau kiến nghị của VKS, UBND phường Cẩm Lệ đã tổ chức dọn dẹp, trả lại diện mạo thông thoáng cho khu di chỉ. Ngoài ra, chủ đầu tư cũng đã ban hành quyết định lựa chọn nhà thầu thi công để xây dựng, bảo tồn di chỉ này.
Trong khi đó, VKSND khu vực 5 - TP.HCM đã phối hợp với Ban Bồi thường giải phóng mặt bằng quận Bình Thạnh tổ chức buổi làm việc với một hộ dân, thuộc trường hợp phải hoàn lại tiền tạm ứng bồi thường, hỗ trợ khi thực hiện dự án BOT cầu Bình Triệu 2. Bằng việc phân tích rõ các quy định pháp luật VKS đã vận động thành công người dân tự nguyện hoàn trả 432 triệu đồng cho Nhà nước.
Có thể thấy dù mới ở giai đoạn đầu của lộ trình thí điểm ba năm, Nghị quyết 205 đã mang đến những tín hiệu hết sức tích cực trên thực tế. Việc VKS chủ động kiến nghị và có thể khởi kiện dân sự không chỉ kịp thời lấp đầy khoảng trống trong việc bảo vệ lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng mà còn trở thành điểm tựa vững chắc cho những mảnh đời yếu thế trong xã hội.
Những thành công bước đầu từ sáu địa phương thí điểm sẽ là tiền đề thực tiễn quan trọng để Quốc hội và các cơ quan tư pháp đánh giá, hoàn thiện cơ chế, hướng tới việc luật hóa và nhân rộng mô hình này, góp phần xây dựng một nền tư pháp kiến tạo, công bằng và vì dân.
VKSND TP.HCM nhanh chóng đưa Nghị quyết 205 vào thực tiễn
Nghị quyết 205 đang được VKSND hai cấp TP.HCM quyết liệt thực hiện. Đảng ủy VKSND TP xác định việc triển khai thực hiện Nghị quyết 205 là nhiệm vụ chính trị quan trọng, là sứ mệnh lịch sử của ngành kiểm sát nhân dân trong giai đoạn mới.
Những con số “biết nói”
Ngay từ những ngày đầu chuẩn bị thí điểm, VKSND TP.HCM đã tăng cường tuyên truyền sâu, chỉ đạo 19 VKSND khu vực tổ chức hội nghị quán triệt, triển khai nghị quyết; phối hợp với chính quyền địa phương phổ biến thông tin đến người dân.
Viện cũng đã tham mưu Ban Thường vụ Thành ủy ban hành Chỉ thị 06 ngày 28-1-2026 về việc về lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện Nghị quyết 205 trên địa bàn TP.HCM.
Bà Huỳnh Thị Ngọc Hoa, Phó Viện trưởng VKSND TP.HCM. Ảnh: SONG MAI
VKSND TP đã tham mưu Ban Thường vụ Thành ủy ban hành Chỉ thị 06 ngày 28-1-2026 về việc về lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện Nghị quyết 205 trên địa bàn TP.HCM.
Đặc biệt, để quá trình thực hiện diễn ra suôn sẻ, VKSND TP.HCM đã ký kết quy chế phối hợp với sáu hội có chức năng bảo vệ người dễ bị tổn thương; ban hành các văn bản hướng dẫn thực hiện. Cử thành viên trực tiếp tham gia đoàn công tác khảo sát thực tế tại một số địa phương của Trung Quốc về thực hiện nhiệm vụ tố tụng công ích. Lực lượng lãnh đạo và kiểm sát viên nòng cốt cũng nhanh chóng được phân công, sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ.
Với sự chủ động, quyết liệt đó, VKSND TP.HCM đã tiếp nhận 152 vụ việc, thông qua công tác kiểm sát, phản ánh của các tổ chức, cá nhân và thông tin từ báo chí, mạng xã hội… Đến nay, VKSND đã chính thức thụ lý 91 vụ việc. Trong số này, có 14 vụ việc nhằm bảo vệ người dễ bị tổn thương, tập trung vào nhóm trẻ em, người cao tuổi và người gặp khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi. Phần lớn số vụ việc còn lại là bảo vệ lợi ích công, với các lĩnh vực trọng điểm như đất đai, tài nguyên, tài sản công, đầu tư công, môi trường và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Quá trình xử lý, VKSND hai cấp TP đã ban hành 43 kiến nghị cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền phòng ngừa, khắc phục, xử lý vi phạm pháp luật. Trong đó, bảo vệ người dễ bị tổn thương 20 vụ việc; bảo vệ lợi ích công 23 vụ việc. Nhờ đó, 11 vụ việc đã nhanh chóng được chấp nhận khắc phục, trong khi 32 vụ khác đang trong thời hạn chờ phản hồi.
VKSND hai cấp TP cũng đã ban hành 20 quyết định yêu cầu chấm dứt vi phạm, áp dụng biện pháp ngăn chặn, khắc phục hậu quả, nhằm bảo vệ kịp thời quyền lợi hợp pháp của Nhà nước và nhân dân.
Tổng kết thực tiễn để hoàn thiện cơ sở pháp lý
Có thể nói giai đoạn đầu thí điểm đã đạt được những kết quả tích cực, nhờ sự phối hợp của các cơ quan, tổ chức liên quan, sự chủ động trong việc cung cấp thông tin, hỗ trợ VKS; đồng thời, đội ngũ cán bộ, công chức, kiểm sát viên cũng chủ động rà soát, tiếp nhận và quyết liệt trong việc xử lý thông tin vụ việc dân sự công ích.
Tuy nhiên, VKS hai cấp TP cũng gặp một số khó khăn. Một số vụ việc liên quan đến lợi ích công có tính chất phức tạp, cần có thời gian thu thập chứng cứ. Trong khi đó, khối lượng án phải giải quyết nhiều nên thời gian đầu tư cho việc nghiên cứu, xác minh chuyên sâu còn hạn chế. Cộng thêm nguồn kinh phí để triển khai, thực hiện Nghị quyết 205 còn hạn hẹp.
Để tháo gỡ khó khăn, VKSND TP.HCM hướng tới việc đầu tư nguồn lực về con người, kinh phí, cơ sở dữ liệu, trang thiết bị và ứng dụng công nghệ thông tin. Tăng cường mối quan hệ phối hợp giữa VKSND cấp trên với cấp dưới; giữa VKSND với các tổ chức, cá nhân liên quan. Các dạng vi phạm điển hình xâm phạm đến quyền dân sự cũng sẽ liên tục được Phòng Kiểm sát án dân sự đúc kết, chia sẻ để toàn ngành cùng nắm bắt, học hỏi.
Trong thời gian tới, trên cơ sở Chỉ thị 06 của Thành ủy TP.HCM, VKSND TP.HCM sẽ ký kết quy chế phối hợp với cơ quan công an, tòa án, thi hành án và các sở, ban ngành có chức năng, nhiệm vụ liên quan. Những kinh nghiệm từ thực tiễn và các dạng vi phạm xâm phạm đến quyền dân sự điển hình sẽ liên tục được tổng hợp, chia sẻ để toàn ngành cùng nắm bắt, học hỏi nhằm nhân rộng mô hình và hoàn thiện cơ sở pháp lý, thực tiễn cho hoạt động khởi kiện dân sự công ích trong ngành kiểm sát nhân dân.
Bà HUỲNH THỊ NGỌC HOA, Phó Viện trưởng VKSND TP.HCM
Ông NGUYỄN THANH LIÊM, Viện trưởng VKSND TP Cần Thơ:
VKSND TP Cần Thơ quyết liệt triển khai thí điểm
VKSND TP Cần Thơ là một trong sáu địa phương được lựa chọn thực hiện thí điểm Nghị quyết 205. Xác định đây là nhiệm vụ chính trị quan trọng, chúng tôi đã chủ động, quyết liệt triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, bảo đảm thực hiện có hiệu quả chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước.
Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng và triển khai quyết liệt, đến nay VKSND các khu vực trên địa bàn đã tiếp nhận 65 tin, qua xác minh đã thụ lý 57 tin. Sau khi thụ lý, VKSND các khu vực đã ban hành 12 kiến nghị yêu cầu khắc phục vi phạm liên quan đến trẻ em, môi trường, thuế, đất đai, tài sản công.
Quá trình thực hiện, VKSND hai cấp TP Cần Thơ cũng chú trọng công tác tuyên truyền bằng nhiều hình thức đa dạng, phong phú để người dân nắm bắt quy định.
Thời gian tới, VKSND TP Cần Thơ sẽ tiếp tục tăng cường phối hợp với các cơ quan, tổ chức hữu quan; chủ động rà soát, phát hiện các vụ việc có dấu hiệu xâm phạm quyền dân sự để thực hiện các quy trình khởi kiện vụ án dân sự công ích; đồng thời đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức pháp luật trong nhân dân.
***
Ông HỒ VĂN HÒA, Viện trưởng VKSND khu vực 3 - TP.HCM:
Tăng cường bảo vệ nhóm yếu thế
Nghị quyết 205 là cơ sở pháp lý quan trọng để VKS chủ động hơn trong việc bảo vệ nhóm yếu thế như người cao tuổi, trẻ em, người khuyết tật, phụ nữ mang thai và lợi ích công.
Thời gian qua, VKSND khu vực 3 - TP.HCM đã tổ chức hội nghị phổ biến Nghị quyết 205, phối hợp chặt chẽ với UBND các phường trên địa bàn để tuyên truyền, phổ biến nội dung nghị quyết đến người dân. Đồng thời, tích cực rà soát thực tế, khi phát hiện đối tượng người yếu thế, trường hợp lợi ích công bị xâm phạm để kịp thời kiến nghị, phối hợp với cơ quan chức năng giải quyết theo đúng quy định pháp luật.
Trong thời gian tới, chúng tôi sẽ cùng với chính quyền cơ sở tiếp tục chủ động rà soát các trường hợp người cao tuổi, trẻ em hoặc các đối tượng yếu thế chưa được đăng ký hộ tịch đầy đủ, trường hợp lợi ích công bị xâm phạm để kịp thời có biện pháp bảo vệ. Từ đó, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và bảo đảm an sinh xã hội tại địa phương.
***
Ông LÊ MINH TRÍ, Viện trưởng VKSND khu vực 9 - TP.HCM:
Đổi mới hoạt động, chú trọng bảo vệ quyền của trẻ em
Năm 2026, một trong những nhiệm vụ trọng tâm mà VKSND khu vực 9 - TP.HCM xác định là tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương thức hoạt động, lấy mục tiêu bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân làm trung tâm trong thực hiện chức năng, nhiệm vụ.
Ông Lê Minh Trí, Viện trưởng VKSND khu vực 9 - TP.HCM.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, chúng tôi tiếp tục tập trung triển khai hiệu quả Nghị quyết 205, tăng cường công tác kiểm sát, kịp thời phát hiện, kiến nghị xử lý các vi phạm pháp luật, nhất là trong lĩnh vực an toàn thực phẩm, môi trường, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng.
Bên cạnh đó, đơn vị tập trung thu thập thông tin về thực hiện Nghị quyết 218/2025 của Quốc hội và các văn bản liên quan về phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em 3-5 tuổi; kiến nghị UBND các phường xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện Nghị định 277/2025 về phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 3-5 tuổi.
Trong quá trình này, VKS đặc biệt lưu tâm giám sát chính sách hỗ trợ trẻ 3-5 tuổi thuộc hộ nghèo, cận nghèo và con em công nhân tại các khu công nghiệp, khu chế xuất. Mục tiêu là đảm bảo mọi trẻ em yếu thế đều được hưởng trọn vẹn quyền lợi giáo dục theo đúng tinh thần Nghị quyết 205 và Nghị quyết 218 của Quốc hội.
***
Ông NGUYỄN THANH NHÃ, Viện trưởng VKSND khu vực 10 - TP.HCM:
Chủ động phối hợp với chính quyền cơ sở để tăng hiệu quả
Nghị quyết 205 đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc bảo vệ quyền con người, quyền công dân và lợi ích công cộng, hướng tới một nền tư pháp hiện đại, công bằng và nhân văn. Nhận thức rõ tầm quan trọng này, VKSND khu vực 10
(TP.HCM) đã xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm và khẩn trương đưa nghị quyết vào thực tiễn ngay sau khi được ban hành.
Ông Nguyễn Thanh Nhã, Viện trưởng VKSND khu vực 10 - TP.HCM.
Nhằm thực hiện có hiệu quả chính sách, đơn vị đã tổ chức hội nghị quán triệt nội dung nghị quyết. Đồng thời, VKSND khu vực 10 chủ động dán thông báo tại trụ sở làm việc và UBND của 10 xã, phường trên địa bàn để người dân dễ dàng tiếp cận thông tin
Đặc biệt, để cụ thể hóa Điều 9 về việc thí điểm VKS khởi kiện vụ án dân sự công ích, đơn vị đã ký kết quy chế phối hợp chặt chẽ với lực lượng công an cấp xã và Ủy ban MTTQ Việt Nam địa phương. Sự gắn kết này giúp chúng tôi nắm bắt thông tin nhanh chóng, xác minh và thu thập chứng cứ chính xác. Qua đó, trách nhiệm của chính quyền cơ sở được nâng cao đáng kể, góp phần bảo vệ vững chắc quyền lợi của các nhóm yếu thế và lợi ích chung của toàn xã hội.
SONG MAI - NHẪN NAM ghi
