Những câu hỏi được đặt ra tại tọa đàm “Cầm tay chỉ việc hộ kinh doanh tuân thủ pháp luật về thuế” hôm 10-4 vừa qua cho thấy một thực tế rất rõ: Với nhiều hộ kinh doanh, câu chuyện thuế không phải là điều gì quá xa vời, mà là những nỗi lo hiện hữu mỗi ngày, gắn liền với từng giao dịch, từng đồng tiền thu chi.
Không phải những vấn đề vĩ mô hay phức tạp trên giấy tờ, các thắc mắc đều rất cụ thể, rất đời. Một chủ cơ sở dịch vụ băn khoăn: Tiền tip của khách, vốn được cho lại toàn bộ cho nhân viên, có nên tính vào doanh thu hay không?
Một tình huống khác cũng quen thuộc không kém: Vào giờ cao điểm, khách ra vào liên tục, việc xin đầy đủ thông tin từng người để ghi sổ gần như không khả thi.
Những vấn đề như vậy không hề cá biệt. Trái lại, chúng xuất hiện thường xuyên, phản ánh đúng tâm lý chung của một bộ phận lớn hộ kinh doanh (HKD): Lo sai, sợ phạt nhưng lại không biết phải làm đúng như thế nào.
Theo ghi nhận, phần lớn các thắc mắc tập trung ở nhóm HKD có doanh thu từ 500 triệu đến 3 tỉ đồng. Đây là nhóm đông nhất, đồng thời cũng là nhóm chịu tác động trực tiếp và rõ rệt nhất từ sự thay đổi chính sách. Ông Nguyễn Văn Thành, Phó Trưởng Thuế TP.HCM, cho biết số lượng HKD thuộc nhóm này chiếm tỉ lệ rất lớn. Vì vậy, rất cần có cách hỗ trợ phù hợp.
Thời gian qua, ngành thuế TP.HCM đã triển khai chiến dịch “60 ngày đồng hành cùng HKD chuyển đổi phương pháp tính thuế”, với cách làm khá khác trước. Thay vì chỉ hướng dẫn chung, cán bộ thuế đến tận nơi, từng chợ, từng khu buôn bán, từng hộ kinh doanh để giải thích, hướng dẫn cụ thể.
Không chỉ có cơ quan thuế, nhiều thành phần khác cũng tham gia vào quá trình này. Các ngân hàng hỗ trợ mở tài khoản, quản lý dòng tiền; doanh nghiệp công nghệ cung cấp phần mềm bán hàng, xuất hóa đơn điện tử; đại lý thuế tư vấn, rà soát sổ sách. Một hệ sinh thái hỗ trợ đang dần hình thành, giúp HKD có thêm công cụ để thực hiện nghĩa vụ thuế. Đáng chú ý, cách tiếp cận của cơ quan chức năng cũng có sự thay đổi. Thay vì đặt nặng xử phạt, việc kiểm tra được xác định là để hướng dẫn, giúp HKD làm đúng. Đây là một tín hiệu tích cực, góp phần giảm áp lực tâm lý cho người dân trong giai đoạn chuyển đổi.
Tuy nhiên, thuế vẫn là lĩnh vực không dễ tiếp cận, nhất là với những người quen làm ăn theo kinh nghiệm, ít tiếp xúc với sổ sách hay công nghệ. Những vấn đề tưởng chừng đơn giản như xác định doanh thu, phân biệt khoản nào tính thuế, khoản nào không; hay xử lý hóa đơn đầu vào - đầu ra… lại trở thành bài toán khó. Không còn là chuyện “tiền trao - cháo múc”, việc kê khai đòi hỏi sự chính xác, có căn cứ và tuân thủ quy định.
Bên cạnh đó, rào cản về công nghệ cũng là một thực tế không thể bỏ qua. Nhiều HKD thừa nhận họ không quen sử dụng điện thoại thông minh, phần mềm hoặc e ngại chi phí phát sinh khi phải đầu tư thiết bị, dịch vụ mới. Những câu nói như “mắt kém, tay run”, hay “công nghệ tốn kém quá” không phải hiếm.
Chính những điều này khiến không ít người dù muốn làm đúng vẫn còn lúng túng, thậm chí chùn bước. Vì vậy, câu chuyện không chỉ dừng ở việc ban hành quy định hay tổ chức vài đợt hỗ trợ ngắn hạn. Điều cần thiết là một quá trình đồng hành lâu dài, kiên trì và đủ sâu. Các chiến dịch “60 ngày đồng hành” rõ ràng mang lại hiệu quả bước đầu nhưng nếu muốn thay đổi thói quen và tạo sự yên tâm cho HKD, cần nhiều hơn thế. Cần sự lặp lại, nhắc lại, hướng dẫn lại cho đến khi người dân thật sự hiểu và làm được.
Quan trọng hơn, cách làm phải gần gũi, dễ hiểu, không quá nặng về thuật ngữ. Với nhiều HKD, một lời giải thích cụ thể, một thao tác được hướng dẫn trực tiếp đôi khi giá trị hơn rất nhiều so với các văn bản dài dòng. Về lâu dài, mục tiêu không chỉ là để HKD kê khai đúng, nộp thuế đủ, mà là hình thành một thói quen, một nhận thức mới. Khi người dân hiểu rằng việc tuân thủ thuế cũng chính là cách bảo vệ hoạt động kinh doanh của mình thì tâm lý “ngại thuế” sẽ dần thay đổi.
Kinh nghiệm từ nhiều quốc gia cho thấy khi có sự phối hợp hiệu quả giữa cơ quan thuế, doanh nghiệp tư vấn, đơn vị công nghệ và ngân hàng, việc thực hiện nghĩa vụ thuế sẽ trở nên nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Người kinh doanh không còn phải tự xoay xở một mình, mà có cả một hệ thống hỗ trợ phía sau. Khi đó, “văn hóa thuế” sẽ dần hình thành. Thuế không còn là áp lực hay nỗi lo, mà trở thành một phần tất yếu trong hoạt động kinh doanh, giống như việc nhập hàng, bán hàng hay trả lương cho nhân viên.
Để đi đến được điều đó, chắc chắn cần thời gian. Nhưng nếu cách làm tiếp tục theo hướng “cầm tay chỉ việc”, kiên trì, thực chất và đặt người dân ở trung tâm thì khoảng cách giữa chính sách và thực tế sẽ dần được thu hẹp. Và khi ấy, câu chuyện thuế sẽ không còn là điều khiến HKD phải e ngại mỗi ngày.
