Sau nhiều năm đàm phán, Việt Nam đã ký Nghị định thư xuất khẩu chính ngạch bưởi và chanh sang Trung Quốc. Đây được xem là bước tiến quan trọng của ngành rau quả Việt Nam trong hành trình mở rộng thị trường cho nhóm trái cây có múi.
Trao đổi với Pháp Luật TP.HCM, ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cho rằng, với lợi thế về hương vị, khoảng cách địa lý và nhu cầu lớn từ thị trường Trung Quốc, hai mặt hàng này có thể đóng góp thêm khoảng 500-600 triệu USD kim ngạch xuất khẩu mỗi năm.
Việc mở cửa thị trường Trung Quốc không chỉ tạo thêm đầu ra cho doanh nghiệp mà còn mở ra cơ hội nâng cao giá trị sản xuất cho nhiều vùng trồng bưởi, chanh trên cả nước.
Kỳ vọng tăng mạnh kim ngạch xuất khẩu
. Phóng viên: Thưa ông, việc bưởi và chanh được xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc sẽ mở ra những cơ hội như thế nào cho ngành rau quả Việt Nam?
+ Ông Đặng Phúc Nguyên: Bưởi và chanh là hai mặt hàng Việt Nam trồng khá nhiều, đặc biệt là bưởi với diện tích trồng hiện nay có thể trên 100.000 ha. Trái bưởi của Việt Nam đã được xuất khẩu sang Mỹ, Australia, châu Âu và bây giờ có thêm Trung Quốc thì cơ hội sẽ rộng mở hơn rất nhiều.
Trung Quốc là thị trường tiêu thụ rất lớn đối với các loại trái cây có múi như cam, quýt, bưởi, chanh. Dù họ cũng có sản phẩm nội địa nhưng người tiêu dùng Trung Quốc ngày càng có xu hướng tìm kiếm những sản phẩm đa dạng về hương vị và chất lượng.
Theo tính toán, hai mặt hàng bưởi và chanh có thể đóng góp thêm khoảng 500-600 triệu USD kim ngạch xuất khẩu mỗi năm trong thời gian tới.
Năm ngoái, khi chưa có thị trường Trung Quốc, xuất khẩu bưởi và chanh của Việt Nam đạt gần 150 triệu USD. Năm nay mới ký xong Nghị định thư vào tháng 4 nên doanh nghiệp còn phải đăng ký mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, hoàn tất các thủ tục xuất khẩu. Vì vậy thời gian triển khai thực tế chỉ còn khoảng nửa năm.
Sang các năm tiếp theo, khi có thêm nhiều mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói được cấp thì dư địa tăng trưởng sẽ lớn hơn.
Trái bưởi Việt có lợi thế riêng tại thị trường Trung Quốc
. Theo ông, liệu bưởi và chanh có thể tạo ra cú bứt phá giống như sầu riêng hay không?
+ Tôi cho rằng không thể bùng nổ như sầu riêng được. Lý do là Trung Quốc cũng trồng được bưởi và chanh. Ngoài ra còn có hàng nhập khẩu từ nhiều nước khác. Vì vậy khả năng để hai mặt hàng này vượt mốc 1 tỉ USD là rất khó.
Tôi nghĩ bưởi và chanh có thể đạt khoảng 500-600 triệu USD, sau đó tăng dần lên mức 700-800 triệu USD.
Bài học của thanh long là ví dụ rất rõ. Trước đây khi Trung Quốc chưa trồng được thanh long thì Việt Nam xuất khẩu trên 1 tỉ USD. Nhưng khi họ mở rộng diện tích trồng trong nước thì kim ngạch của mình giảm mạnh, có năm chỉ còn khoảng 500-600 triệu USD.
Những mặt hàng mà Trung Quốc không trồng được, ví dụ như sầu riêng, thì mới có khả năng bùng nổ mạnh về kim ngạch.
. Ngoài thị trường nội địa, bưởi và chanh của Việt Nam sẽ phải cạnh tranh với những đối thủ nào tại thị trường Trung Quốc?
+ Đối thủ lớn nhất hiện nay là Thái Lan vì họ xuất khẩu rất nhiều bưởi sang Trung Quốc. Ngoài ra còn có bưởi từ Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ và một số nước Trung Đông. Tuy nhiên, Việt Nam có lợi thế lớn về logistics vì khoảng cách gần hơn, thời gian vận chuyển ngắn hơn nên chất lượng trái cây giữ được độ tươi ngon tốt hơn.
Quan trọng hơn là lợi thế về hương vị. Những giống bưởi đặc sản của Việt Nam như bưởi Da Xanh hay bưởi Năm Roi… có hương vị khá đặc trưng và có khả năng cạnh tranh tốt trên thị trường Trung Quốc. Đó là những yếu tố giúp chúng ta có thể mở rộng thêm thị phần tại Trung Quốc trong thời gian tới.
Bưởi và chanh là những sản phẩm nông nghiệp có lợi thế nổi bật của Việt Nam. Trong đó, diện tích cây bưởi, đạt khoảng 106 ngàn ha, thuộc nhóm các quốc gia có quy mô sản xuất bưởi lớn trên thế giới, với nhiều vùng sản xuất tập trung, quy mô lớn.
Ngoài các vùng trồng truyền thống, diện tích bưởi và chanh tiếp tục được mở rộng trong nhiều năm gần đây tại nhiều địa phương như Hà Nội, Phú thọ, Tuyên Quang, Vĩnh Long, Đồng Nai, Đồng Tháp…
Bên cạnh đó, việc đưa vào sản xuất các giống bưởi đặc sản như bưởi Diễn, bưởi Phúc Trạch, bưởi Đoan Hùng, bưởi Năm Roi, bưởi Da Xanh... có năng suất cao, chất lượng tốt và phù hợp thị trường đã góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế cho người sản xuất.
Chất lượng là chìa khóa giữ thị trường
. Nghị định thư yêu cầu rất nghiêm ngặt về quản lý dịch hại, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói… Theo ông, thách thức lớn nhất hiện nay của nông dân và doanh nghiệp Việt Nam là gì?
+ Hiện nay thách thức lớn nhất vẫn là kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và các chỉ tiêu an toàn thực phẩm. Ví dụ như các chỉ tiêu liên quan đến cadimi hoặc một số hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật. Đây là vấn đề mà thị trường nhập khẩu kiểm tra rất kỹ.
Còn về kỹ thuật canh tác thì nông dân Việt Nam hiện nay làm khá tốt rồi. Vấn đề quan trọng là phải sản xuất đồng đều và tuân thủ nghiêm các yêu cầu của nước nhập khẩu.
. Từ kinh nghiệm của các mặt hàng như sầu riêng hay thanh long…, ông có khuyến cáo gì với doanh nghiệp, nông dân để tránh rủi ro khi xuất khẩu sang Trung Quốc?
+ Xu hướng chung là Trung Quốc ngày càng siết chặt tiêu chuẩn nhập khẩu. Khi đời sống người dân tăng lên thì họ yêu cầu sản phẩm phải đảm bảo an toàn hơn cho sức khỏe. Vì vậy cứ mỗi vài năm họ lại điều chỉnh quy định theo hướng chặt hơn.
Ví dụ trước đây họ áp dụng Lệnh 248 và 249, còn hiện nay chuyển sang Lệnh 280. Các quy định mới tiếp tục siết chặt hơn về mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn chất lượng. Do đó doanh nghiệp Việt Nam muốn giữ được thị phần thì bắt buộc phải tuân thủ nghiêm các yêu cầu trong Nghị định thư cũng như quy định của nước nhập khẩu.
. Xin cảm ơn ông đã chia sẻ!
Động lực thúc đẩy tổ chức lại sản xuất theo hướng chuẩn hóa
Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, Trung Quốc được xác định là thị trường quan trọng, có tiềm năng lớn đối với các sản phẩm trái cây của Việt Nam, với quy mô tiêu thụ lớn và nhu cầu ngày càng gia tăng.
Việc ký kết Nghị định thư không chỉ mở ra cơ hội khai thác hiệu quả tiềm năng sản xuất của hai mặt hàng bưởi và chanh mà còn góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý cho xuất khẩu chính ngạch, nâng cao hiệu quả tiêu thụ, gia tăng thu nhập cho người sản xuất và nâng cao giá trị gia tăng của ngành hàng.
Đồng thời, đây là động lực thúc đẩy tổ chức lại sản xuất theo hướng chuẩn hóa, nâng cao chất lượng, kiểm soát chặt chẽ dịch hại và truy xuất nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thương mại nông sản quốc tế.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng cho hay, trong thời gian tới, sẽ tiếp tục phối hợp với các địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp và người sản xuất để triển khai hiệu quả Nghị định thư.
Các nhiệm vụ trọng tâm gồm tổ chức tập huấn, phổ biến quy định của Nghị định thư; xây dựng và chuẩn hóa vùng trồng đáp ứng yêu cầu kỹ thuật để gửi phía Trung Quốc phê duyệt; đồng thời hoàn thiện các cơ sở đóng gói đủ điều kiện xuất khẩu.
Bộ cũng sẽ tăng cường kiểm tra các vùng trồng và cơ sở đóng gói bưởi, chanh nhằm bảo đảm tuân thủ đầy đủ quy định của phía Trung Quốc, qua đó xây dựng thị trường xuất khẩu ổn định, lâu dài cho nông sản Việt Nam tại Trung Quốc. Đây cũng là cơ sở để tiếp tục mở rộng thị trường xuất khẩu đối với mặt hàng bưởi và chanh của Việt Nam.
