Đối với một nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam, giá dầu giảm sẽ giúp hạ nhiệt áp lực lạm phát chi phí đẩy, thu hẹp thâm hụt thương mại, giảm bớt áp lực lên tỉ giá và lãi suất, từ đó tạo nền tảng vững chắc và mở ra dư địa lớn để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong nước.
Cú hích cho tăng trưởng kinh tế
Giá dầu thô toàn cầu đã ghi nhận mức giảm mạnh xuống dưới mốc 80 USD/thùng. Đây là mức thấp nhất sau nhiều tháng Mỹ phát động cuộc tấn công Iran.
Theo giới phân tích, cú sụp giá dầu này đến từ các tín hiệu hạ nhiệt căng thẳng chính trị tại khu vực Trung Đông, đặc biệt là sau khi xuất hiện các thông tin về một thỏa thuận sơ bộ giữa Mỹ và Iran nhằm mở cửa trở lại eo biển Hormuz, một trong những mạch máu giao thương dầu khí quan trọng nhất thế giới.
Sự sụt giảm đột ngột này được thúc đẩy mạnh mẽ bởi các giao dịch trên thị trường tài chính, hay còn gọi là thị trường dầu thô trên giấy, nơi các nhà đầu tư phản ứng nhanh chóng với triển vọng nguồn cung được khơi thông.
Việc giá dầu thô giảm sẽ khiến người tiêu dùng chứng kiến giá xăng tại các trạm xăng ngay lập tức giảm giá. Tại kỳ điều chỉnh ngày 18-6, giá xăng E10 cũng đã giảm hơn 2.000 đồng/lít, đưa giá xăng xuống dưới mức 21.000 đồng/lít.
Các chuyên gia phân tích Diễn đàn Kinh tế Quốc tế (WEF) nhận định dầu cơ bản có trong mọi thứ, nên đó không phải là một tác động mang tính khối lượng đơn thuần, mà nó tác động đến giá của hầu hết mọi thứ.
Giá dầu tăng sẽ không chỉ được nhìn thấy ở các cây xăng, mà sẽ được cảm nhận ở hầu hết tất cả hàng hóa và dịch vụ mà chúng ta sử dụng. Bởi vì dầu là nguyên liệu đầu vào, là nguồn năng lượng và được sử dụng trong việc vận chuyển nhiều thứ. Giá dầu cao là một thách thức đối với các nước nhập khẩu, đồng thời lại mang lại lợi thế cho các nước xuất khẩu.
Một khi giá dầu giảm dưới 80 USD/thùng sẽ tạo ra một cú hích lớn cho nền kinh tế. Giá dầu thô thấp hơn sẽ giúp thu hẹp thâm hụt tài khoản vãng lai và cải thiện triển vọng kinh tế vĩ mô.
Tiến sĩ Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Dự án Nghiên cứu về kinh tế vĩ mô tại Trung tâm Chuyển đổi xanh thông minh, cho biết giá trị nhập khẩu dầu thô của Việt Nam thời gian qua tăng nhanh do giá xăng dầu nhập khẩu đồng loạt leo thang, từ đó khiến thâm hụt thương mại ở nhóm hàng này mở rộng.
Bên cạnh đó, thị trường cũng ghi nhận nhiều biến động đối với các mặt hàng chất dẻo, hóa chất và phân bón khi các nhóm hàng này chịu tác động trực tiếp từ đợt tăng giá mạnh do sự cố đóng cửa eo biển Hormuz. Do đó, việc giá dầu thô thế giới giảm mạnh ở thời điểm hiện tại sẽ mang lại tác động tích cực kép, vừa giúp thu hẹp đáng kể thâm hụt thương mại, vừa giảm bớt áp lực để hỗ trợ ổn định tỉ giá và lãi suất trong nước.
Cùng nhận định, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thành (Đại học Fulbright Việt Nam) cho biết bức tranh lãi suất và tỉ giá hoàn toàn có dư địa để hạ nhiệt nếu xuất hiện các yếu tố thuận lợi từ thị trường quốc tế, đặc biệt là khi giá dầu thế giới ổn định và giảm từ vùng 90 USD/thùng về mức 80 USD/thùng.
Các chuyên gia nhận định đối với các quốc gia nhập khẩu ròng dầu mỏ, việc giá dầu neo cao ở vùng 90-100 USD/thùng trước đó là nguyên nhân chính đẩy thâm hụt thương mại và thâm hụt tài khoản vãng lai. Do đó, khi giá dầu hạ về vùng 80 USD/thùng, lượng ngoại tệ phải chi ra để nhập khẩu năng lượng sẽ giảm mạnh, giữ lại dòng vốn ngoại trong nước.
Việc giảm thâm hụt tài khoản vãng lai giúp cải thiện trực tiếp cán cân thanh toán quốc gia. Nhờ đó, đồng nội tệ sẽ duy trì được sự ổn định vững chắc hơn so với đồng USD, giảm thiểu rủi ro biến động tỉ giá và ngăn chặn làn sóng rút vốn của các nhà đầu tư nước ngoài.
Khi chi phí xăng dầu giảm, người tiêu dùng sẽ có nhiều tiền hơn để chi tiêu hoặc tiết kiệm cho các việc khác, giúp gia tăng chi tiêu tiêu dùng, đóng góp vào tăng trưởng GDP.
Vẫn cần cẩn trọng
Ngân hàng Goldman Sachs đã giảm dự báo giá dầu sau tuyên bố về thỏa thuận của ông Trump, hạ dự báo giá dầu Brent xuống còn 75 USD/thùng trong thời gian tới. Dù vậy, trong ngắn hạn, giá dầu nhiều khả năng sẽ tiếp tục chịu áp lực giảm khi sự phục hồi của nguồn cung diễn ra mạnh mẽ hơn. Ước tính hiện tại cho thấy dòng chảy dầu từ vùng Vịnh đã tăng lên mức 11 triệu thùng mỗi ngày, ghi nhận sự gia tăng đồng thời ở cả lượng dầu qua eo biển Hormuz lẫn các tuyến đường vận chuyển thay thế.
Ông Phan Lê Thanh Long, Chủ tịch AFA Group, đánh giá giá dầu tăng cao trong thời gian qua đã tác động lớn đến Chỉ số Nhà quản trị mua hàng của Việt Nam (PMI). Trong tháng 3, chỉ số đạt 51,2 điểm, ghi nhận mức sụt giảm mạnh sau khi xung đột Trung Đông bùng nổ vào cuối tháng 2. Sự kiện này khiến giá dầu thế giới tăng vọt, kéo theo giá xăng dầu trong nước tăng mạnh. Điều này buộc các doanh nghiệp phải chủ động chuyển sang trạng thái phòng thủ và co hẹp tiêu dùng vì chi phí đầu vào tăng cao.
Tiếp đó, bước sang tháng 4, chỉ số tiếp tục giảm xuống còn 50,5 điểm, chạm đáy sâu nhất do hệ lụy kéo dài từ áp lực giá dầu cao trước đó, dù giá xăng dầu đã bắt đầu có xu hướng hạ nhiệt vào thời điểm cuối tháng.
Mặc dù chỉ số chung phục hồi, báo cáo của S&P Global cũng lưu ý rằng cả hai chỉ số phụ là PMI giá cả đầu vào và PMI giá cả đầu ra trong tháng 5 đều ghi nhận tốc độ tăng nhanh nhất kể từ tháng 5-2011 đến nay. Hệ quả này bắt nguồn sâu xa từ cuộc xung đột dai dẳng tại Trung Đông, đẩy giá dầu thế giới và giá xăng dầu, dầu diesel trong nước lên mức rất cao.
Dù vậy, giới phân tích nhận định các nút thắt có thể sớm được tháo gỡ. Những động thái chính sách mới từ Mỹ cùng tín hiệu các bên liên quan tại Trung Đông bắt đầu ngồi vào bàn đàm phán thay vì leo thang quân sự đang giúp hạ nhiệt thị trường năng lượng. Khi áp lực từ bão giá dầu mỏ qua đi, nền kinh tế được kỳ vọng sẽ giảm bớt gánh nặng chi phí, giúp chỉ số PMI giữ vững đà tăng trưởng ổn định và phản ánh tích cực hơn vào thị trường đầu tư trong thời gian tới.
Tuy nhiên, giới phân tích cũng cho rằng giá dầu ban đầu đã giảm xuống dưới mức 80 USD/thùng trước thông tin Mỹ và Iran đồng ý đạt được một thỏa thuận nhằm chấm dứt chiến tranh. Các nhà giao dịch kỳ vọng nguồn cung dầu mỏ, khí hóa lỏng (LNG) cùng các loại hàng hóa khác sẽ được khôi phục sau gần bốn tháng xung đột tạo ra một cuộc ùn tắc giao thông hàng hải đối với những con tàu không thể hoặc không muốn quá cảnh qua eo biển Hormuz. Việc khôi phục đủ nguồn cung vật chất cho thị trường để giữ giá ổn định ở mức dưới 80 USD có thể phải mất vài tuần, và trong một số trường hợp là vài tháng.
Ông Neil Crosby, Giám đốc phân tích dầu mỏ tại Sparta Commodities, vừa đưa ra lời cảnh báo đến các nhà giao dịch và giới hoạch định chính sách rằng không nên vội mừng trước đợt lao dốc của giá dầu sau tin tức ngừng bắn. Ông lập luận rằng cả tốc độ giảm giá lẫn các kỳ vọng về việc eo biển Hormuz sớm bình thường hóa trở lại đều đang quá lạc quan và bỏ xa thực tế.
Nhìn lại lịch sử, nguy cơ xung đột tái leo thang mới chính là vòng lặp chi phối thị trường kể từ tháng 2 đến nay. Cứ mỗi khi lệnh ngừng bắn được công bố, giá dầu lại lập tức sụt giảm, để rồi chỉ vài tuần sau đó, các cuộc không kích mới nổ ra lại kích hoạt một đợt bùng nổ giá tiếp theo. Kịch bản này đã diễn ra y hệt sau lệnh ngừng bắn hồi tháng 4 và đợt hạ nhiệt ngắn ngủi cuối tháng 5, trước khi các cuộc tấn công bất ngờ quay trở lại vào đầu tháng 6.
Vấn đề trên đã được nhà hoạch định chính sách Việt Nam hiểu rất rõ nên đã nhanh chóng đưa ra thị trường xăng E10. Theo ông Đào Duy Anh, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương), việc đẩy mạnh sử dụng nhiên liệu sinh học sẽ giúp giảm dần sự phụ thuộc vào nhiên liệu khoáng. Trong bối cảnh hiện nay, rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng nhiên liệu khoáng luôn hiện hữu do các xung đột chính trị và vũ trang trên thế giới. Chính vì vậy, nâng cao năng lực tự chủ nguồn cung trong nước thông qua các nguồn nhiên liệu mới không chỉ giúp giảm bớt sự lệ thuộc này, mà còn đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
