Ngày 29-5, báo Pháp Luật TP.HCM tổ chức Tọa đàm “Góp ý sửa đổi Luật An toàn thực phẩm: Chặn thực phẩm bẩn từ gốc”. Tọa đàm nhằm góp thêm tiếng nói thực tiễn cho quá trình sửa đổi Luật An toàn thực phẩm, hướng đến xây dựng một hành lang pháp lý hiệu quả hơn, khả thi hơn và theo kịp những biến chuyển của đời sống kinh tế - xã hội.

Cần quản lý thực phẩm theo chuỗi thống nhất

Bà Phạm Khánh Phong Lan, đại biểu Quốc hội, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, cho biết dự thảo sửa đổi Luật An toàn thực phẩm đang tập trung vào bốn nhóm chính sách lớn gồm: Hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước; quản lý an toàn thực phẩm theo chuỗi giá trị; phòng ngừa việc lạm dụng hóa chất, phụ gia; và ưu đãi đầu tư phát triển chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn.

Theo bà Lan, đáng chú ý nhất là định hướng thống nhất đầu mối quản lý an toàn thực phẩm. Thực tiễn tại TP.HCM cho thấy việc thành lập Sở An toàn thực phẩm trên cơ sở hợp nhất lực lượng từ ngành y tế, nông nghiệp và công thương đã giúp nâng cao hiệu quả điều phối, kiểm tra và xử lý vi phạm. “Một cơ quan chuyên trách chỉ tập trung vào an toàn thực phẩm sẽ chủ động hơn nhiều so với mô hình phân tán trước đây” - bà Lan nói.

Về quản lý theo chuỗi giá trị, bà Lan cho rằng việc kiểm soát phải bắt đầu từ khâu sản xuất, chăn nuôi, trồng trọt đến giết mổ, chế biến và phân phối.

Tuy nhiên, khó khăn lớn hiện nay là thị trường vẫn tồn tại song song giữa mô hình hiện đại và sản xuất nhỏ lẻ. Tại siêu thị, việc truy xuất nguồn gốc khá thuận lợi nhờ sản phẩm được đóng gói, dán nhãn đầy đủ nhưng ở chợ truyền thống, sau khi pha lốc nhỏ lẻ thì gần như không thể truy xuất. Khúc giữa làm rất tốt nhưng khúc đầu và khúc cuối của chuỗi vẫn còn nhiều lỗ hổng.

“Nguy cơ đáng lo ngại nhất hiện nay là việc sử dụng hóa chất, phụ gia sai mục đích trong sản xuất thực phẩm. Điều nguy hiểm không chỉ là ngộ độc cấp tính mà còn là nguy cơ tích tụ lâu dài trong cơ thể người tiêu dùng” - bà Lan nhận định.

Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM cũng cho rằng khoảng trống lớn của luật hiện nay nằm ở hệ thống quản lý còn phân tán, nặng về tiền kiểm, giấy tờ trong khi hậu kiểm chưa đủ mạnh. Bên cạnh đó, nhận thức tiêu dùng cũng là thách thức khi nhiều người vẫn ưu tiên thực phẩm giá rẻ thay vì sản phẩm an toàn, có nguồn gốc rõ ràng.

Quản lý theo chuỗi “từ trang trại đến bàn ăn”

Ông Trần Phú Cường, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP.HCM, cho biết công tác quản lý an toàn thực phẩm đối với sản phẩm động vật vẫn còn nhiều khó khăn, nhất là ở khâu chăn nuôi nhỏ lẻ, giết mổ thủ công và truy xuất nguồn gốc.

Theo ông Cường, việc theo dõi, ghi chép trong chăn nuôi; quản lý thức ăn chăn nuôi, thuốc thú y tại nhiều trang trại, nông hộ hiện chưa đồng bộ. Dù TP.HCM đã có một vùng và 285 cơ sở chăn nuôi được công nhận an toàn dịch bệnh động vật trên cạn, nguy cơ mất an toàn thực phẩm vẫn hiện hữu nếu không kiểm soát chặt toàn chuỗi.

Từ đầu năm 2026, Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP.HCM đã tham mưu nhiều giải pháp tăng cường quản lý vệ sinh thú y, an toàn thực phẩm và kiểm soát giết mổ. Đồng thời, đơn vị đang đề xuất TP quy hoạch hệ thống giết mổ đến năm 2030 theo hướng giảm dần cơ sở nhỏ lẻ, phát triển cơ sở giết mổ tập trung đạt chuẩn.

Theo ông Cường, ngành thú y giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong kiểm soát thực phẩm từ gốc thông qua kiểm dịch động vật trước vận chuyển, kiểm soát giết mổ, giám sát dịch bệnh và cảnh báo sớm nguy cơ mất an toàn thực phẩm.

“Tuy nhiên, nhiều điểm giết mổ nhỏ lẻ hiện chưa lưu trữ thông tin động vật đầu vào, chưa có hệ thống nhận diện và truy xuất nguồn gốc. Dữ liệu giữa các khâu chăn nuôi, vận chuyển, giết mổ và phân phối cũng chưa được kết nối đồng bộ, gây khó khăn khi truy xuất và xử lý sự cố” - ông Cường nói.

Ông cũng cho rằng công tác quản lý hiện còn chồng chéo giữa nhiều cơ quan chuyên ngành; chế tài xử phạt đối với giết mổ trái phép, sử dụng chất cấm chưa đủ sức răn đe. Đặc biệt, việc kinh doanh thực phẩm qua mạng xã hội, livestream, sàn thương mại điện tử ngày càng phổ biến nhưng kiểm tra, xác minh nguồn gốc vẫn còn nhiều bất cập.

Từ thực tế trên, ông Cường kiến nghị Luật An toàn thực phẩm sửa đổi cần siết quản lý theo chuỗi “từ trang trại đến bàn ăn”, bắt buộc truy xuất nguồn gốc điện tử với thịt và sản phẩm động vật; từng bước xóa bỏ cơ sở giết mổ không đạt chuẩn, đồng thời tăng phân cấp và nâng mức xử phạt để tăng tính răn đe.

Cần quản lý bằng dữ liệu số

Bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực - Thực phẩm TP.HCM, cho biết cộng đồng doanh nghiệp và các hiệp hội ngành hàng đã đồng hành cùng cơ quan quản lý suốt hơn một năm qua để góp ý hoàn thiện dự thảo Luật An toàn thực phẩm. Yêu cầu cấp thiết hiện nay là xây dựng mô hình quản lý hiện đại dựa trên dữ liệu và quản trị rủi ro.

Bà Chi nhận định thị trường thực phẩm đang thay đổi nhanh, đặc biệt với sự phát triển của thương mại điện tử và chuỗi cung ứng đa nền tảng. Tuy nhiên, dữ liệu quản lý hiện còn phân tán, truy xuất nguồn gốc hạn chế, công tác hậu kiểm và phối hợp liên ngành chưa đồng bộ, khiến việc kiểm soát nguy cơ mất an toàn thực phẩm gặp nhiều khó khăn.

Theo bà Chi, cần sớm xây dựng hệ thống dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia để các bộ, ngành phối hợp hiệu quả, tránh chồng chéo và giảm thời gian xử lý cho doanh nghiệp. Đồng thời, bà Chi đề xuất tiếp tục duy trì mô hình quản lý liên ngành với sự tham gia của nhiều bộ, ngành nhưng phải phân định rõ trách nhiệm và tăng phối hợp thực chất.

Liên quan phương thức quản lý, bà Chi cho rằng không nên quay lại cơ chế “tiền kiểm” toàn diện vì dễ gây ách tắc hàng hóa. Thay vào đó, cần chuyển mạnh sang mô hình quản lý rủi ro và hậu kiểm hiện đại: Doanh nghiệp tuân thủ tốt được tạo thuận lợi, còn trường hợp vi phạm phải kiểm soát nghiêm và xử lý mạnh tay.

Bà Chi cũng kiến nghị giữ ổn định cơ chế tự công bố sản phẩm đối với doanh nghiệp uy tín, đồng thời đơn giản hóa thủ tục hành chính để giảm chi phí tuân thủ.•

Chuyển sang tư duy chủ động phòng ngừa rủi ro

BS CKII Vũ Quỳnh Hoa (ảnh), Phó Trưởng phòng Nghiệp vụ y Sở Y tế TP.HCM, cho rằng sửa đổi Luật An toàn thực phẩm cần chuyển mạnh từ tư duy xử lý hậu quả sang chủ động phòng ngừa rủi ro ngay từ gốc.

Theo BS Hoa, thời gian qua liên tiếp xảy ra nhiều vụ ngộ độc thực phẩm tại trường học, bếp ăn tập thể khiến nhiều học sinh, người dân nhập viện cấp cứu, tạo áp lực lớn cho ngành y tế.

Ở góc độ chuyên môn, BS Hoa đặc biệt lưu ý khâu bảo quản thực phẩm sau chế biến. Trong điều kiện khí hậu nhiệt đới, vi khuẩn có thể phát triển mạnh chỉ sau khoảng 2 giờ nếu thực phẩm không được bảo quản đúng cách.

“Vì vậy, bếp ăn trường học và suất ăn công nghiệp cần kiểm soát chặt quy trình chế biến, vận chuyển và dụng cụ chứa đựng thực phẩm để hạn chế nguy cơ ngộ độc” - BS Hoa chia sẻ.

Ngoài ngộ độc cấp tính, BS Hoa cũng đề nghị luật sửa đổi quan tâm hơn đến các nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe lâu dài như thực phẩm chứa quá nhiều đường, muối - nguyên nhân dẫn đến đái tháo đường, tăng huyết áp và nhiều bệnh mạn tính.

Đồng quan điểm, BS Mai Thị Hồng Lan (ảnh), khoa Dinh dưỡng BV Quân y 175, cho rằng mất an toàn thực phẩm còn để lại hệ lụy âm thầm như béo phì, rối loạn chuyển hóa ở trẻ em. Theo bà, tỉ lệ thừa cân, béo phì ở học sinh TP.HCM hiện đã vượt 50%.

BS Lan nhấn mạnh trẻ em hiện nay ăn nhiều bữa tại trường nên cần kiểm soát chặt chất lượng dinh dưỡng và an toàn thực phẩm trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Đồng thời, bà đề xuất siết quản lý bếp ăn BV và tăng tiền kiểm, hậu kiểm đối với thực phẩm chức năng, sản phẩm dinh dưỡng bán online để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Ông TRƯƠNG HẢI HƯNG, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Việt Nam Kỹ nghệ Súc sản (Vissan):

Truy xuất để chặn thịt bẩn

Lĩnh vực chế biến thực phẩm từ thịt, đặc biệt là thịt heo, luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro về an toàn thực phẩm do đây là nguồn thực phẩm được hơn 60% người Việt sử dụng hằng ngày. Vì vậy, điều kiện tiên quyết để chặn thực phẩm bẩn từ gốc là phải kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng và bảo đảm truy xuất nguồn gốc xuyên suốt.

Việc truy xuất nguồn gốc cần được thực hiện đồng bộ từ trang trại, giết mổ, chế biến đến phân phối. Muốn làm được điều này cần đẩy mạnh số hóa chuỗi cung ứng để minh bạch thông tin, hỗ trợ kiểm soát chất lượng và hạn chế gian lận thương mại.

Luật An toàn thực phẩm sửa đổi cần siết chặt quản lý các điểm giết mổ nhỏ lẻ, nguyên liệu không rõ nguồn gốc; đồng thời tăng chế tài xử phạt đủ sức răn đe để tạo môi trường cạnh tranh công bằng cho các doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc, đầu tư bài bản cho an toàn thực phẩm.

Ông ĐỖ QUANG TIẾN, Phó Giám đốc Phòng Quản lý chất lượng Saigon Co.op:

Gỡ chồng chéo để dễ truy xuất thực phẩm

Doanh nghiệp hiện gặp nhiều khó khăn do các quy định pháp luật về an toàn thực phẩm còn chồng chéo, thiếu đồng bộ. Một hoạt động kinh doanh thực phẩm nhưng phải đồng thời tuân thủ nhiều quy định từ Luật An toàn thực phẩm, Luật Chất lượng sản phẩm hàng hóa, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cùng các quy định chuyên ngành khác. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp nhỏ lúng túng trong quá trình thực hiện.

Quy định về truy xuất nguồn gốc và ghi nhãn hàng hóa hiện cũng chưa thống nhất giữa các nghị định, khiến doanh nghiệp phải liên tục điều chỉnh hồ sơ, bao bì, làm tăng chi phí vận hành. Ngoài ra, năng lực truy xuất nguồn gốc giữa các địa phương và doanh nghiệp còn không đồng đều; dữ liệu giữa các khâu sản xuất, vận chuyển, phân phối và bán lẻ chưa được liên thông.

Từ thực tế đó, Saigon Co.op kiến nghị Luật An toàn thực phẩm sửa đổi cần chuẩn hóa các quy định về truy xuất nguồn gốc, ghi nhãn và xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông toàn chuỗi nhằm tăng hiệu quả kiểm soát chất lượng, giảm chi phí cho doanh nghiệp và nâng cao tính minh bạch của thị trường.

Bà TRẦN ÁI HUYỀN, Trưởng phòng Quản lý chất lượng CPV Food Bình Phước, Công ty Cổ phần Chăn nuôi C.P. Việt Nam:

Truy xuất nguồn gốc là yêu cầu tất yếu

Truy xuất nguồn gốc đang trở thành yêu cầu thiết yếu trong xu hướng tiêu dùng thực phẩm sạch, thực phẩm xanh.

Doanh nghiệp đang áp dụng hai hình thức truy xuất nguồn gốc chính. Thứ nhất là hệ thống truy xuất nội bộ, kết hợp giữa hồ sơ kiểm soát chất lượng thực tế với dữ liệu quản lý từ cơ quan thú y, kiểm dịch và cơ quan chức năng. Hình thức thứ hai là truy xuất nguồn gốc bằng QR code.

Chỉ với vài giây quét mã trên bao bì bằng điện thoại thông minh, người tiêu dùng có thể tiếp cận đầy đủ thông tin về sản phẩm như thời gian sản xuất, tên sản phẩm, địa chỉ nhà máy, quy trình sản xuất và toàn bộ chuỗi Feed - Farm - Food.

Đặc biệt, dữ liệu truy xuất có thể chi tiết đến từng trại, từng chuồng nuôi, thời điểm giết mổ, đơn vị chế biến và cả nguồn thức ăn chăn nuôi.

Ông PHAN ANH DŨNG, Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất - Thương mại và Dịch vụ Phan Anh Dũng:

Muốn thực phẩm sạch, phải giữ từ gốc

Thực tế cho thấy khó khăn lớn hiện nay là kiểm soát chất lượng ngay từ vùng trồng. Muốn có sản phẩm sạch, doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh phải đồng hành trực tiếp cùng nông dân để kiểm soát việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, phân bón và quy trình canh tác.

Ví dụ trong trồng trọt khoai lang, nhiều người tưởng củ khoai là sạch 100% nhưng vì lợi nhuận, một số nông dân có thể sử dụng thuốc kích thích tăng trưởng để khoai phát triển nhanh, dù thông thường phải mất 4-5 tháng mới đạt đủ độ ngon và hàm lượng tinh bột. Thậm chí có trường hợp chỉ sau khoảng ba tháng trồng đã thu hoạch đưa ra thị trường.

Vì vậy, luật sửa đổi cần chú trọng siết quản lý từ gốc, tăng kiểm soát tại vùng sản xuất và xây dựng cơ chế liên kết chặt giữa doanh nghiệp với nông dân nhằm bảo đảm thực phẩm an toàn cho người tiêu dùng.