Công dân có quyền tự ứng cử chủ tịch xã

Hôm qua (26-9), Đoàn chủ tịch Ủy ban trung ương MTTQ VN đã tổ chức hội nghị góp ý đề án thí điểm không tổ chức HĐND huyện, quận, phường và bầu trực tiếp chủ tịch UBND xã. Theo Bộ trưởng Nội vụ Trần Văn Tuấn, không tổ chức HĐND huyện, quận, phường là những nội dung chưa được quy định trong Hiến pháp. Vì vậy cần thận trọng thí điểm, sau đó tổng kết thực tiễn từ cơ sở rồi mới trình Quốc hội sửa Hiến pháp để thực hiện trên toàn quốc.

Chủ tịch cấp trên bổ nhiệm chủ tịch cấp dưới

Ông Tuấn cũng nhấn mạnh, đề án đề cao vai trò cá nhân người đứng đầu và đặc biệt là phát huy dân chủ trực tiếp. Theo đó, đối với những nơi thí điểm không tổ chức HĐND ở huyện, quận, phường thì các chủ tịch quận, huyện, phường được chủ tịch cấp trên trực tiếp bổ nhiệm. Họ cũng được quyền chọn, giới thiệu các phó chủ tịch và ủy viên ủy ban trình chủ tịch UBND cấp trên trực tiếp phê chuẩn.

Giáo sư-viện sĩ Nguyễn Duy Quý cho rằng thực hiện chế độ cá nhân lãnh đạo, bỏ chế độ tập thể thì không nên gọi là chủ tịch UBND mà chỉ nên gọi là chủ tịch xã, chủ tịch quận, huyện thôi. Gọi như thế sẽ đúng và đồng bộ trong hệ thống chính quyền, giống như trước đây bỏ chế độ Hội đồng bộ trưởng thì có chức danh thủ tướng thay cho chủ tịch Hội đồng bộ trưởng. “Đã đổi mới tư duy về vai trò cá nhân lãnh đạo thì phải đổi mới triệt để, không nên để như bây giờ thủ tướng quyết định công nhận chủ tịch UBND tỉnh nhưng lại không có quyền cách chức ông này” - GS Quý kiến nghị.

Đồng tình, Phó Chủ tịch MTTQ VN Cư Hòa Vần bổ sung thêm: Phó chủ tịch chỉ là người giúp việc cho chủ tịch và chủ tịch chịu trách nhiệm cá nhân trước nhân dân. Văn phòng UBND xã cũng phải đổi thành văn phòng chủ tịch xã. “Quy định chức năng, nhiệm vụ của chủ tịch xã, phường, quận, huyện ở những nơi thí điểm theo luật hiện hành (Luật Tổ chức HĐND và UBND) sẽ không hợp lý” - ông Vần nói.

Quyền của chủ tịch xã sẽ to hơn

Đối với quy trình bầu trực tiếp chủ tịch xã, Bộ trưởng Tuấn cho biết: HĐND và UBND xã thống nhất giới thiệu một ứng cử viên, mỗi thôn được giới thiệu một ứng cử viên, các đoàn thể cũng có quyền giới thiệu người của mình ra ứng cử. Quyền tự ứng cử của công dân cũng được tôn trọng. Sau đó, MTTQ sẽ hiệp thương chọn ra hai người để bầu chủ tịch xã. Trước khi cử tri bỏ phiếu, hai ứng cử viên này phải trình bày chương trình hành động.

“Chủ tịch xã do dân bầu trực tiếp có quyền giới thiệu các phó chủ tịch và thành viên ủy ban để chủ tịch cấp trên phê chuẩn, có quyền kỷ luật cán bộ dưới quyền và quyết định ngân sách thuộc quyền quản lý của xã” - ông Tuấn cho hay. Băn khoăn về nội dung này, Phó Chủ tịch MTTQ VN Lê Truyền đặt vấn đề: HĐND xã đang còn mà chủ tịch UBND lại có quyền chọn cấp phó và các thành viên ủy ban cho chủ tịch cấp trên phê chuẩn là không ổn.

Bộ trưởng Tuấn cho biết có ý kiến đề nghị ứng viên chủ tịch xã phải là đảng viên nhưng cân nhắc thì thấy “cứng quá”, đề án soạn thảo theo hướng ai được nhân dân tín nhiệm thì làm chứ không nhất thiết phải là đảng viên. Ông Lê Truyền cũng cho rằng nếu quy định cứng phải là đảng viên thì sẽ hạn chế quyền dân chủ. Nguyên Phó Chủ tịch MTTQ VN Đỗ Duy Thường thì dẫn chứng Hồ Chủ tịch đã từng dùng ở cấp chính phủ nhiều người ngoài đảng rồi, cho nên đừng quá phân vân.

Nhìn từ thực tế cơ sở, chủ tịch MTTQ xã Tân Triều, Thanh Trì đề nghị không nên quy định mỗi thôn chỉ được giới thiệu một đại biểu vì quy mô dân số ở mỗi thôn là khác nhau, số lượng thôn ở các xã cũng khác nhau. “Quy định phải có 1/3 cử tri có văn bản đề nghị MTTQ thì mới bãi nhiệm chủ tịch xã là rất khó làm. Mà nếu đợi đủ 1/3 cử tri có văn bản yêu cầu thì tình hình ở những nơi đó đã “nát” lắm rồi” - vị này góp ý thêm.