Sáng 9-4, Quốc hội thảo luận tại tổ về bốn dự án luật gồm: Luật Hộ tịch (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý và Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi).
Trao cơ hội cho cấp xã, phường
Đại biểu Nguyễn Ngọc Việt (đoàn TP Hà Nội) bày tỏ đồng tình với sự cần thiết sửa đổi các dự án luật, nhất là trong bối cảnh nhiều luật được ban hành từ năm 2014 đã bộc lộ hạn chế, không còn phù hợp với yêu cầu phát triển và xu hướng chuyển đổi số.
Theo đại biểu, việc xây dựng các cơ sở dữ liệu dùng chung, chuyển từ tư duy “quản lý” sang “phục vụ” là hướng đi đúng. Khi đó, người dân có thể chủ động thực hiện nhiều thủ tục hành chính như đăng ký khai sinh, khai tử trên môi trường số giúp giảm đáng kể thời gian, chi phí đi lại.
Tuy nhiên, ông cũng lưu ý một thách thức lớn là sự chênh lệch về hạ tầng công nghệ và khả năng tiếp cận giữa các vùng miền. Ở khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa, đồng bào dân tộc thiểu số, việc tiếp cận hồ sơ điện tử, khai thác dữ liệu số vẫn còn nhiều khó khăn.
“Nếu không có cơ chế hỗ trợ phù hợp, rất dễ dẫn đến tình trạng một bộ phận người dân bị đứng ngoài quá trình chuyển đổi số” - đại biểu nhấn mạnh.
Từ thực tế đó, ông đề nghị ban soạn thảo cần thiết kế các quy định mang tính “bảo hiểm chính sách”, bảo đảm khi luật có hiệu lực, người dân ở mọi khu vực đều được thụ hưởng quyền lợi như nhau, không bị thiệt thòi do khoảng cách số.
Đại biểu Nguyễn Ngọc Việt cũng đánh giá cao xu hướng phân cấp mạnh cho chính quyền cơ sở trong các dự án luật. "Ở đây thể hiện rất rõ quan điểm là cấp nào phục vụ nhân dân tốt hơn thì được giao cơ hội. Cụ thể như Luật Hộ tịch đã trao thẩm quyền đăng ký hộ tịch cho cấp xã, cấp gần với dân nhất là rất chính xác" - ông nói.
Theo ông, đây là hướng đi phù hợp trong bối cảnh nhiều địa phương, trong đó có Hà Nội, đang triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Việc cung cấp dịch vụ công theo hướng “phi địa giới” sẽ giúp người dân tiếp cận dịch vụ thuận tiện, chủ động hơn, không bị ràng buộc bởi nơi cư trú.
Dẫn thực tiễn tại Hà Nội, đại biểu cho biết nhiều mô hình phục vụ người dân đã được triển khai linh hoạt như đưa dịch vụ hành chính đến tận khu dân cư, giúp giảm đáng kể việc đi lại. Những cách làm hiệu quả này cần được luật hóa để có cơ sở nhân rộng trên phạm vi cả nước.
Tuy nhiên, theo đại biểu, đi cùng với phân cấp là yêu cầu bảo đảm nguồn lực thực thi, nhất là cần có chính sách phù hợp đối với đội ngũ cán bộ, công chức trực tiếp thực thi ở các trung tâm phục vụ hành chính công, nơi chịu áp lực công việc lớn.
Ông cũng chỉ ra thực tế, nhiều cơ quan đến nay vẫn chưa hoàn tất số hóa hồ sơ cán bộ, công chức. Vì vậy, khi thực hiện các thủ tục như quy hoạch, bổ nhiệm, vẫn phải nộp nhiều bản sao công chứng, gây lãng phí và phiền hà.
“Nếu dữ liệu được số hóa, liên thông hiệu quả, chúng ta sẽ giảm rất nhiều thủ tục, tiết kiệm chi phí xã hội. Tuy nhiên, điều quan trọng là phải có quy định rõ trách nhiệm của cơ quan nhà nước, không thể để người dân tự xoay xở” – ông nói.
Đề nghị thu hẹp diện công chứng bắt buộc
Góp ý vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, đại biểu Dương Đức Hải, Cục trưởng Cục Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy và Cứu nạn cứu hộ, tán thành với định hướng thu hẹp phạm vi các giao dịch bắt buộc phải công chứng.
Tuy nhiên, theo ông, nếu quy định cứng tất cả các loại giao dịch đều phải công chứng sẽ thiếu linh hoạt, khó thích ứng với thực tiễn luôn thay đổi. Do đó, chỉ nên bắt buộc công chứng đối với các giao dịch có giá trị lớn, tiềm ẩn rủi ro pháp lý cao và ảnh hưởng trực tiếp đến quyền tài sản của người dân.
Ngược lại, với các giao dịch nhỏ, giá trị thấp như mua bán xe máy cũ, có thể chuyển sang cơ chế xác nhận hành chính đơn giản để giảm chi phí, tránh gây phiền hà không cần thiết.
Đặc biệt, đối với lĩnh vực bất động sản, đại biểu nhấn mạnh việc duy trì công chứng bắt buộc là rất cần thiết. Theo ông, đây không chỉ là thủ tục hành chính mà còn là “lá chắn” quan trọng nhằm ngăn ngừa tranh chấp, bảo vệ người yếu thế và góp phần minh bạch hóa thị trường.
Đại biểu Dương Đức Hải đề xuất đẩy mạnh công chứng trực tuyến, giảm phụ thuộc vào giấy tờ thủ công. Việc này cần được thực hiện trên cơ sở kết nối, liên thông với các cơ sở dữ liệu quốc gia như đất đai, dân cư... nhằm bảo đảm tính xác thực và an toàn pháp lý.
Ông Hải cũng cho rằng khi hệ thống dữ liệu số đã hoàn thiện, việc ràng buộc công chứng theo địa giới như hiện nay không còn phù hợp. Thay vào đó nên cho phép công chứng “phi địa giới”, tạo thuận lợi tối đa cho người dân và doanh nghiệp khi thực hiện giao dịch.
Tuy vậy, để các chủ trương này đi vào thực tiễn, đại biểu đề nghị dự thảo luật cần quy định rõ lộ trình triển khai, tránh tình trạng quy định mang tính nguyên tắc nhưng thiếu hướng dẫn cụ thể, dẫn đến khó áp dụng.
