Tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu đã thảo luận tại tổ về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) vào chiều 8-4. Dự án này được đưa ra sau hai năm kể từ khi Luật Thủ đô được thông qua tại Kỳ họp thứ 7, Quốc hội khóa XV.
Tại đoàn TP.HCM, nêu ý kiến góp ý, đại biểu Đỗ Đức Hiển, Ủy viên Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, nhìn nhận dự thảo Luật Thủ đô sửa đổi đã thể hiện rõ quan điểm Luật trao quyền mạnh hơn, phân cấp, phân quyền toàn diện hơn của TP. Đồng thời, việc trao quyền cũng gắn với giao trách nhiệm cho chính quyền TP Hà Nội quyết định các biện pháp để tổ chức thực hiện bảo đảm phát huy kết quả cao nhất phục vụ mục tiêu thúc đẩy Thủ đô phát triển nhanh, bền vững.
Góp ý cụ thể vào Điều 5 về việc áp dụng Luật Thủ đô, ông Hiển tán thành chủ trương cần dành cho Thủ đô những cơ chế, chính sách tốt nhất, với tinh thần tạo đột phá về thể chế. Tuy nhiên, ông cho rằng thiết kế tại Điều này còn chưa ổn, nhất là sự thiếu thống nhất giữa khoản 1 và khoản 3.
Cụ thể, khoản 1 quy định ưu tiên áp dụng Luật Thủ đô khi có sự khác biệt với luật, nghị quyết khác của Quốc hội về cùng một vấn đề. Trong khi đó, khoản 3 lại quy định trường hợp văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước ở trung ương có cơ chế, chính sách ưu đãi, thuận lợi hơn thì HĐND TP quyết định việc áp dụng.
Đại biểu đoàn TP.HCM cho rằng cách quy định này sẽ gây khó khăn trong trường hợp cùng một vấn đề nhưng luật, nghị quyết khác của Quốc hội có quy định thuận lợi hơn, vậy sẽ áp dụng quy định nào?
Do đó, ông đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc theo hướng gộp hai quy định này thành một khoản và khoản 3 là ngoại lệ của khoản 1. “Trường hợp cơ quan soạn thảo vẫn giữ hai khoản cần bổ sung nội dung loại trừ quy định tại khoản 3 nhằm đảm bảo logic” – ông Đỗ Đức Hiển đề xuất.
Về Điều 7 liên quan đến nhiệm vụ, quyền hạn tổ chức bộ máy và chế độ công vụ, đại biểu đoàn TP.HCM đánh giá cao việc phân quyền cho Hà Nội chủ động về biên chế; chính sách thu nhập; quy định số lượng, chức danh, tiêu chuẩn chức danh, chế độ, chính sách... đối với đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố. “Đây là các quy định rất cần thiết và phù hợp với những đô thị đặc biệt như Hà Nội và cả TP.HCM” – ông nói.
Tuy nhiên, ông cũng chỉ ra rằng dự thảo Luật không có quy định riêng, đặc thù đối với đội ngũ cán bộ không chuyên trách cấp xã. Như vậy, nội dung này sẽ tiếp tục thực hiện theo hướng dẫn chung của Chính phủ.
Đây cũng là vấn đề mà các địa phương trong đó có cả Hà Nội và TP.HCM đang gấp rút thực hiện với thời hạn hoàn tất trước 31-5-2026. “Dù vậy, theo phản ánh của một số nơi, việc sắp xếp người hoạt động không chuyên trách cấp xã còn gặp khó khăn, thiếu nhân lực triển khai nhiệm vụ ở cơ sở…” – đại biểu Hiển nói.
Một điểm đáng chú ý, Luật Thủ đô sửa đổi dự kiến có hiệu lực thi hành từ ngày 1-7-2026 và cho phép Hà Nội có cơ chế đặc thù như đã nêu ở trên đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố. Trong khi đó, việc sắp xếp lại thôn, tổ dân phố cũng phải hoàn thành trước 31-5-2026.
Đại biểu Đỗ Đức Hiển phân tích, việc “chênh lệch” thời gian này dẫn đến khả năng Hà Nội phải thực hiện sắp xếp theo quy định chung, sau đó một tháng thì mới được áp dụng theo quy định riêng. "Như vậy, có khả năng phải thực hiện sắp xếp, điều chỉnh hai lần. Tình trạng này cũng có thể xảy ra với TP.HCM nếu sau này có Luật đô thị đặc biệt" - ông nói và đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu để có hướng xử lý phù hợp.
Trong trường hợp cần thiết, ông đề nghị giao Chính phủ, Bộ Nội vụ có hướng dẫn để bảo đảm quá trình sắp xếp người hoạt động không chuyên trách được thuận lợi, hiệu quả.
Sửa Luật Thủ đô là tiền đề để TP.HCM xây dựng Luật Đô thị đặc biệt
Phát biểu trước đó trong buổi thảo luận tổ, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng cho biết năm 2025, Quốc hội ban hành 89 luật, trong số đó có nhiều luật có quy định cơ chế, chính sách vượt trội so với Luật Thủ đô. Bây giờ Luật Thủ đô đã lạc hậu, không theo kịp các luật đã sửa. Các lĩnh vực kinh tế - xã hội đều phát sinh nhiều vấn đề, nên cần phải sửa.
Chủ tịch Quốc hội nêu trường hợp tương tự là TP.HCM, trước đây Quốc hội có Nghị quyết 54, sau đó sửa đổi bằng Nghị quyết 98 và mới đây ban hành thêm Nghị quyết 260 nhưng TP.HCM vẫn thấy chưa đủ cơ chế để phát triển.
Vì vậy, theo Chủ tịch Quốc hội, việc sửa đổi Luật Thủ đô cũng là tiền đề để xây dựng Luật Đô thị đặc biệt. Tổng Bí thư cũng đã cho ý kiến để TP.HCM tiến hành các thủ tục cần thiết, phối hợp với các bộ, ngành, Chính phủ và các ủy ban của Quốc hội để xây dựng luật này.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho hay tinh thần lần này là phải phân cấp, phân quyền toàn diện, tối đa cho chính quyền TP Hà Nội theo nguyên tắc Hà Nội quyết, Hà Nội làm, Hà Nội chịu trách nhiệm. Trong đó có việc tăng thẩm quyền tổ chức bộ máy cho HĐND TP Hà Nội; tăng mức xử phạt vi phạm hành chính; cụ thể hóa việc ngừng cung cấp điện, nước để xử lý vi phạm; tăng trách nhiệm giải trình và công khai.
