Sáng 26-3, báo Người lao động tổ chức Diễn đàn kinh tế Việt Nam 2026 lần thứ 1 với chủ đề: “Doanh nghiệp trước cú sốc địa chính trị toàn cầu: Ứng phó thế nào?".
Áp lực kép: Chi phí tăng, rủi ro toàn cầu đè nặng doanh nghiệp
Trước bối cảnh biến động kinh tế và địa chính trị toàn cầu, nhiều ngành xuất khẩu và dịch vụ tại Việt Nam đang chịu áp lực kép: chi phí đầu vào tăng, rào cản thương mại và logistics phức tạp. Các doanh nghiệp từ thủy sản, gỗ đến du lịch đều phải đối mặt với thách thức trong duy trì sản xuất, xuất khẩu và chi phí vận hành, đồng thời thích ứng với nhu cầu thị trường ngày càng thận trọng.
Bà Trần Thụy Quế Phương, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết hơn 70% kim ngạch của ngành thủy sản phục vụ cho xuất khẩu. Do đó, những biến động địa chính trị, kinh tế và đặc biệt là logistics đã tác động rất lớn đến ngành. Đặc thù của thủy sản là phụ thuộc nhiều vào chuỗi cung ứng lạnh, nên mức độ ảnh hưởng còn lớn hơn so với nhiều ngành khác. Việc thay đổi phương án vận chuyển cũng rất khó khăn.
Bên cạnh đó, trong thời gian qua, ngành thủy sản cũng đã đối mặt với nhiều khó khăn tại các thị trường lớn. Tại châu Âu, vấn đề “thẻ vàng” IUU vẫn chưa được gỡ bỏ. Tại Mỹ, ngành gặp nhiều thách thức từ các quy định mới, hạn chế xuất khẩu một số mặt hàng thủy sản. Ngoài ra, doanh nghiệp còn đối mặt với các rào cản như thuế chống bán phá giá, chống trợ cấp… tạo áp lực rất lớn.
Tương tự, ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP HCM (HAWA) cũng chỉ ra hàng loạt khó khăn mà doanh nghiệp đang gặp phải: "Hiện nay, tôi khẳng định ngành gỗ không rơi vào tình trạng khủng hoảng đơn hàng; thực tế, đơn hàng vẫn tăng trưởng nhẹ. Tuy nhiên, doanh nghiệp đang phải đối mặt với một cú sốc về chi phí. Những bất ổn tại Trung Đông đã đẩy giá vận chuyển (logistics) và các nguyên vật liệu phụ trợ như sơn, keo, bao bì tăng đột biến, gây áp lực rất lớn lên chi phí bán hàng".
Đồng quan điểm, ông Nguyễn Quốc Kỳ, Chủ tịch HĐQT Công ty Du lịch Vietravel cũng cho rằng nền kinh tế đang đối mặt với nhiều áp lực: lạm phát do chi phí đẩy; áp lực về tỉ giá và lãi suất; áp lực lên tăng trưởng GDP; áp lực lên ngân sách, tài chính; cùng với đó là sức mua suy giảm và tâm lý tiêu dùng thận trọng.
Đâu là giải pháp "cứu" doanh nghiệp giữa biến động?
Trước bối cảnh thị trường toàn cầu biến động khó lường, nhiều ngành kinh tế, đặc biệt là xuất khẩu và logistics, đang phải đối mặt với áp lực từ giá nguyên liệu, chuỗi cung ứng và chi phí vận hành tăng cao. Các doanh nghiệp và hiệp hội đã chủ động đề xuất nhiều giải pháp linh hoạt, từ chiến lược nội bộ, chuyển hướng phát triển bền vững, đến kiến nghị cơ chế hỗ trợ từ Chính phủ nhằm nâng cao sức chống chịu và khả năng thích ứng.
Bà Quế Phương cho biết: “Để ứng phó với thực trạng hiện nay, các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản đang xây dựng các phương án và chiến lược linh hoạt hơn, chuyển trọng tâm từ tăng trưởng sang phát triển bền vững. Doanh nghiệp chủ động hơn trong đàm phán với đối tác để chia sẻ rủi ro, đồng thời đa dạng hóa thị trường nhằm phân tán tác động từ các cú sốc bên ngoài.
Về phía Chính phủ, chúng tôi kiến nghị cần cập nhật kịp thời thông tin diễn biến thị trường và xây dựng bản đồ rủi ro để cảnh báo sớm, giúp doanh nghiệp chủ động ứng phó. Đồng thời, việc thiết lập quỹ bình ổn giá sẽ hỗ trợ doanh nghiệp trong giai đoạn khó khăn hiện nay".
Trong khi đó, ông Nguyễn Quốc Kỳ đề xuất Chính phủ xem xét điều chỉnh giảm thuế, phí nhiên liệu theo lộ trình rõ ràng, gắn với các kịch bản điều hành cụ thể cho ngắn, trung và dài hạn. Ông nhấn mạnh: “Điều này sẽ giúp doanh nghiệp, đặc biệt là khối vận tải, chủ động hơn trong theo dõi và ứng phó trước biến động. Quỹ bình ổn giá xăng dầu cần tiếp tục phát huy vai trò như một ‘van điều tiết’ quan trọng, song việc vận hành phải linh hoạt, đúng thời điểm và tránh lạm dụng để không làm rối tín hiệu thị trường. Đồng thời, cần duy trì thanh khoản hệ thống và ổn định mặt bằng lãi suất nhằm tạo dư địa hỗ trợ doanh nghiệp, nhất là những doanh nghiệp có nhu cầu vốn trong bối cảnh nhiều biến động".
Trước bối cảnh thương mại toàn cầu đầy biến động, ông Phạm Văn Xô, Chủ tịch Hiệp hội Xuất nhập khẩu TP.HCM, đề xuất 5 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao sức chống chịu và năng lực thích ứng cho doanh nghiệp.
Thứ nhất, tái cấu trúc chuỗi cung ứng và nguồn lực bằng cách đa dạng hóa nguồn hàng, mở rộng thị trường, ưu tiên các thị trường lân cận để tối ưu chi phí và thời gian giao nhận. Đồng thời, cải tổ nội bộ nhằm giảm chi phí, nâng cao năng suất qua đào tạo nhân lực đa nhiệm, kiểm soát dòng tiền và quản lý rủi ro tài chính hiệu quả.
Thứ hai, mở rộng thị trường, giảm phụ thuộc vào các thị trường truyền thống như Mỹ và châu Âu, đồng thời tập trung vào châu Á và thị trường nội địa hơn 100 triệu dân.
Thứ ba, đẩy mạnh đầu tư công nghệ, đặc biệt là AI, để tối ưu vận hành, giảm chi phí và nâng cấp vị thế sản xuất.
Thứ tư, chuyển sang phát triển bền vững, đáp ứng tiêu chuẩn ESG, truy xuất nguồn gốc và các yêu cầu “xanh” của thị trường.
Thứ năm, tăng nội địa hóa, chủ động nguồn nguyên liệu nhằm giảm lệ thuộc và nâng sức chống chịu trước biến động chuỗi cung ứng toàn cầu.
Ông Phùng Quốc Mẫn kỳ vọng Chính phủ và các cơ quan chức năng mở rộng tối đa các cơ chế hỗ trợ để doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn. Ông nhấn mạnh: “Đặc biệt, mặt bằng lãi suất hiện đang rất cao, từ mức 6–7% trước đây, lãi vay hiện đã tăng lên 11–13%, thậm chí 15% với lĩnh vực bất động sản, tạo áp lực lớn cho doanh nghiệp. Chúng tôi mong các tổ chức tài chính cân nhắc và tạo điều kiện thuận lợi về vốn để doanh nghiệp duy trì sản xuất và phát triển ổn định".
Theo góc nhìn của bà Lâm Thúy Ái, Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân Sài Gòn, doanh nghiệp đang có xu hướng chuyển từ mức giá cố định sang cơ chế linh hoạt, quản lý theo từng đơn hàng với sự tham gia trực tiếp của ban giám đốc. Trong bối cảnh giá đầu vào chưa tăng mạnh, doanh nghiệp ưu tiên tối ưu chi phí vận chuyển, đồng thời chủ động đa dạng hóa nguồn cung và khách hàng, không phân biệt đơn hàng lớn hay nhỏ, nhằm duy trì và tăng dòng tiền. Song song, doanh nghiệp xây dựng các kịch bản ứng phó theo từng điều kiện thị trường: nếu khủng hoảng kéo dài 3–6 tháng sẽ có phương án xử lý phù hợp, nếu kéo dài đến cuối 2026–2027 cần giải pháp căn cơ hơn.
