Từ năm 2013 đến nay, mức giảm trừ gia cảnh đã được điều chỉnh 2 lần. Theo Luật Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) sửa đổi, từ 1-1-2026, mức giảm trừ đối với người nộp thuế là 15,5 triệu đồng/tháng, tức 186 triệu đồng/năm; mức giảm trừ đối với mỗi người phụ thuộc là 6,2 triệu đồng/tháng.
Trong khi đó, ngưỡng thu nhập xác định người phụ thuộc là 1 triệu đồng/tháng, được quy định từ năm 2013 đến nay vẫn không thay đổi, dù kinh tế - xã hội đã có nhiều biến động.
Theo nhiều ý kiến, quy định này đã quá lạc hậu và đang gây nhiều khó khăn, thiệt thòi cho người nộp thuế; đặc biệt chưa chạm tới cuộc sống thực chất của người dân.
Người dân sống thế nào với 1 triệu đồng?
Ông Miên, một cán bộ hưu trí về hưu sớm do mất sức, tiền lương hưu mỗi tháng chỉ được 3 triệu đồng. Ông Miên cho biết với 3 triệu/tháng, ông phải chi tiêu tiết kiệm.
Tuy nhiên, tiền lương hưu chỉ đủ cho chi phí ăn uống cơ bản, vẫn còn nhiều chi phí như thuốc men, khám chữa bệnh... cần chi trả nên phải để các con hỗ trợ thêm. Thế nhưng ông không được xem là người phụ thuộc của con, vì có tiền lương hưu hơn 1 triệu đồng/tháng.
Đã từng làm công ăn lương, ông Miên quan tâm và nắm khá kỹ về thuế TNCN. Ông so sánh luật hiện nay quy định người phụ thuộc được giảm trừ gia cảnh (GTGC) 6,2 triệu đồng/tháng mới đủ sống, vậy những người có thu nhập hơn 1 triệu đồng không được xem là người phụ thuộc là quá vô lý.
"Mức giảm trừ gia cảnh đã tăng nhưng điều kiện để được giảm trừ giữ nguyên, quá lạc hậu. Tôi tự hỏi một người chỉ có 1 triệu đồng thì sống thế nào trong thời buổi hiện nay? Tiền trợ cấp tuất hằng tháng cũng trên 1 triệu đồng, không lẽ họ cũng không được xem là người phụ thuộc?", ông Miên nói.
Tương tự, anh Trung Nghĩa (Từ Liêm, Hà Nội) lo lắng cho biết có con đang học đại học và đi làm thêm tại quán cà phê với thu nhập 19 nghìn đồng/giờ.
"Vì cháu vừa học vừa làm thêm nên mỗi tháng chỉ kiếm được khoảng 2,5-2,7 triệu đồng. Nếu vì con số này mà cháu không được tính người phụ thuộc, tôi đang suy nghĩ có nên để cháu tiếp tục đi làm hay không?", anh Nghĩa phân trần.
Theo anh Nghĩa, chi phí tối thiểu cho một sinh viên học tập và sinh sống ở Hà Nội không dưới 8 triệu đồng/tháng, gồm học phí khoảng 3 triệu đồng, ăn uống và đi lại khoảng 3 triệu đồng, tiêu vặt khoảng 2 triệu đồng...
"Quy định người phụ thuộc chỉ được có thu nhập tối đa 1 triệu đồng/tháng khiến người dân rất thiệt thòi, bởi thực tế không ai có thể sống nổi với mức thu nhập này. Con tôi đi làm thêm để tự lo tiền tiêu vặt hàng tháng mà không được tính là người phụ thuộc thì quá bất công. Dù hàng tháng tôi vẫn phải nuôi con ăn học", anh Nghĩa nói.
Lạc hậu so với chuẩn nghèo đất nước
Còn chị Phương Dung (Giảng Võ, Hà Nội) cho biết bố chị năm nay 70 tuổi, có nhiều bệnh nền như cao huyết áp, tim mạch... và đặc biệt là bị thoái hóa khớp nghiêm trọng, phải tiêm dịch nhờn khớp gối thường xuyên.
Chị Dung chia sẻ thêm tiền thuốc men, khám bệnh mỗi tháng đã lên tới vài triệu đồng chưa kể tiền ăn uống hoặc đôi khi là tiền viện phí nếu bố chị ốm đau phải nhập viện điều trị.
"Chi phí hàng tháng cho bố tôi có thể lên tới hơn chục triệu đồng nhưng tôi không thể tính giảm trừ gia cảnh vì ông có chế độ tử tuất hơn 1 triệu đồng/tháng. Tôi thấy điều kiện để xác định người phụ thuộc này áp dụng hơn 10 năm qua là quá lạc hậu.
Mười năm qua, giá cả hàng hóa cơ bản còn tăng chứ chưa nói đến giá vàng, giá xăng dầu... nhưng không hiểu sao luật vẫn giữ mức 1 triệu đồng này", chị Dung than thở.
Có thể thấy, quy định về điều kiện xác định người phụ thuộc đang gây khó khăn, bất cập cho người dân khi giảm trừ gia cảnh trước khi tính thuế. Đáng chú ý, mức 1 triệu đồng này còn thấp hơn cả mức lương tối thiểu.
Lương tối thiểu là mức lương thấp nhất được trả cho người lao động làm công việc giản đơn nhất trong điều kiện lao động bình thường nhằm bảo đảm mức sống tối thiểu của người lao động và gia đình họ. Theo Nghị định số 293/2025, lương tối thiểu được chia theo vùng với mức từ 3,7 - 5,31 triệu đồng/tháng.
Thậm chí, quy định thu nhập trên 1 triệu đồng còn lạc hậu so với chuẩn nghèo của đất nước. Bởi, theo Nghị định 351/2025 quy định chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2021 - 2025, hộ nghèo được xác định là hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ 2,2 triệu đồng trở xuống (với hộ ở nông thôn) và 2,8 triệu đồng trở xuống (với hộ ở đô thị).
Đề xuất nâng ngưỡng thu nhập xác định người phụ thuộc
Trao đổi về vấn đề này, TS Nguyễn Ngọc Tú - Giảng viên Trường ĐH Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội - nhấn mạnh quy định 1 triệu đồng/tháng được quy định từ năm 2013. Và đến nay đã 13 năm vẫn không thay đổi, gây ra nhiều bất cập.
"13 năm qua, tăng trưởng kinh tế cũng như thu nhập bình quân đầu người đều tăng 2,5 - 3 lần. Nếu tính cơ học, thu nhập để xác định người phụ thuộc phải tăng lên 3,5 triệu đồng/tháng. Thực ra, mức này cũng chưa thực tế, khó có thể đủ chi phí nuôi dưỡng", ông Tú nói.
Nói thêm, ông Tú cho rằng mức GTGC cho người phụ thuộc được xác định là mức chi phí cần thiết cho nhu cầu sống cơ bản của một người. Do đó, mức GTGC cho người phụ thuộc cũng nên lấy làm điều kiện để xác định người phụ thuộc.
"Năm 2026, mức GTGC cho người phụ thuộc 6,2 triệu đồng thì những người dưới mức này nên được xem là người phụ thuộc", ông Tú đề xuất.
Còn theo ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán thuế Keytas, từ năm 2009, ngưỡng thu nhập xác định người phụ thuộc là 500.000 đồng/tháng; đến năm 2013, ngưỡng này được nâng lên 1 triệu đồng/tháng. Đến nay, sau 13 năm, ngưỡng này vẫn giữ nguyên, gây thiệt thòi cho người lao động.
Ông Tuấn cho biết từ năm 2009 tới nay, ngưỡng thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc qua các giai đoạn chỉ tương đương mức thu nhập của chuẩn hộ nghèo tương ứng. Nhưng trong giai đoạn mới, cần thay đổi quan điểm khi xem xét nâng ngưỡng.
Nhấn mạnh chi phí sinh hoạt ngày càng trượt giá, đặc biệt là ở những đô thị lớn, ông Tuấn cho rằng người dân không thể sống với mức thu nhập 1 triệu đồng/tháng. Thậm chí, mức thu nhập trên 5 triệu đồng/tháng cũng chật vật.
Do đó, theo ông, ngưỡng thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc phải phù hợp với mức sống thực tế với các nhu cầu cơ bản của người phụ thuộc theo từng giai đoạn. Từ đó, ông Tuấn đề xuất mức lương tối thiểu vùng có thể là cơ sở phù hợp để xem xét.
"Bình quân lương tối thiểu vùng áp dụng từ 2026, tương ứng mức 4,5 triệu đồng/người/tháng có thể cân nhắc là ngưỡng thu nhập xác định người phụ thuộc cho giai đoạn mới", ông Tuấn kiến nghị.
Trước đó, Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM (HUBA) cũng đề xuất tăng mức khống chế thu nhập để xác định người phụ thuộc lên 2,5 triệu đồng/tháng. Theo HUBA, với chi phí sống và giá cả hàng hóa, dịch vụ như hiện nay thì mức tối thiểu để một người có thể sinh hoạt bình thường phải cao hơn mức lương cơ sở (2,34 triệu đồng/tháng).
Liên quan đến vấn đề này, Cục Quản lý, giám sát chính sách thuế, phí và lệ phí (Bộ Tài chính) cho biết: Hiện nay, Bộ Tài chính đang xây dựng dự thảo, sẽ ban hành theo thẩm quyền thông tư quy định chi tiết một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân và hướng dẫn thực hiện Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân.
"Trong đó, Bộ Tài chính sẽ rà soát, nghiên cứu để điều chỉnh mức thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc nhằm bảo đảm phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội và mức sống của người dân", Cục Quản lý, giám sát chính sách thuế, phí và lệ phí khẳng định.
