Hoàng thành Thăng Long - Di sản văn hóa thế giới

6 giờ 30 ngày 1-8, khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long-Hà Nội đã được công nhận là di sản văn hóa thế giới sau hơn một năm rưỡi đệ trình UNESCO. Tin vui trên đã được thông báo ngay sau khi Ủy ban Di sản thế giới của UNESCO thông qua nghị quyết này tại kỳ họp thứ 34 ở Brasilia, thủ đô của Brazil.

Được phát lộ từ tháng 12-2002, đến nay Hoàng thành Thăng Long đã được khai quật hơn 19.000 m². Đây là quy mô khai quật khảo cổ học lớn nhất Đông Nam Á. Di tích có bề dày lịch sử từ thế kỷ VII đến thế kỷ XIX (từ tiền Thăng Long đến thời Thăng Long và Hà Nội). Các di tích và tầng văn hóa chồng xếp lên nhau qua nhiều thời kỳ lịch sử.

Việc Hoàng thành Thăng Long được công nhận là di tích văn hóa thế giới được coi là chiến thắng lớn của quyết tâm và sự kiên trì của chính phủ Việt Nam. Trước đó, tại vòng hai, hồ sơ đề cử của Việt Nam đã bị ICOMOS (tổ chức chuyên môn độc lập xem xét các hồ sơ ứng cử di sản văn hóa của UNESCO) đề nghị hoãn xem xét công nhận. Chính phủ Việt Nam đã cam kết sẽ bảo vệ di sản và nghiêm túc thực hiện các khuyến nghị của ICOMOS. Các nhà khoa học Việt Nam quyết tâm bền bỉ phản biện với những nhận định chưa chính xác của ICOMOS. Các thành viên đoàn Việt Nam có mặt tại Brasilia đã nỗ lực thuyết phục được 18 trong số 21 quốc gia thành viên Ủy ban Di sản thế giới.

Bắc Môn, một trong những cổng thành còn lại của Hoàng thành Thăng Long. Ảnh: TTXVN

“Cái khó nhất hiện nay không phải là khu di tích Hoàng thành Thăng Long có được UNESCO công nhận hay không mà quan trọng hơn là làm sao bảo tồn và phát huy giá trị của di tích” - trong niềm vui tràn ngập, Giáo sư sử học Phan Huy Lê vẫn không giấu được lo lắng.

. Theo giáo sư có nên mở cửa Hoàng thành cho khách tham quan?

+ Việc được công nhận di sản thế giới đã khẳng định giá trị của khu di tích, là niềm vui rất lớn không chỉ của riêng Hà Nội mà của cả đất nước. Tuy nhiên dù chưa mở cửa, từ khi phát lộ khu di tích đã thay đổi từng ngày từng giờ và ngày càng xuống cấp rõ rệt. Cho nên việc bảo tồn khu di tích là vấn đề cực kỳ nan giải nhưng đây là việc phải làm. Tôi nghĩ chúng ta nên mở cửa khu di tích cho nhân dân và khách thập phương tham quan chứ không nên đóng cửa như hiện nay.

. Theo ông, với một quần thể rộng lớn, nhiều tầng lớp như Hoàng thành Thăng Long thì đâu là phương án bảo tồn tốt nhất?

+ Theo tôi, một mặt vẫn tiếp tục nghiên cứu tất cả các phần phát lộ, một mặt phải tính đến chuyện bảo tồn, dĩ nhiên không thể bảo tồn toàn bộ mà có những chỗ phải bảo tồn trong cát để rồi có thể khai quật dần dần phục vụ nghiên cứu. Cũng có thể bảo tồn nguyên dạng nhưng rất khó, bởi phải có mái che tốt trong điều kiện môi trường phù hợp. Ngoài ra cần một hệ thống hành lang bằng kim loại bên trên để cho khách tham quan vào thăm và cả việc trưng bày để công chúng hiểu được giá trị của di tích.

Tuy nhiên, đây là một quần thể di tích phức hợp, bao gồm cả di tích khảo cổ học trong lòng đất và một số di tích trên mặt đất, đặc biệt di tích khảo cổ học cần tiếp tục nghiên cứu. Hà Nội cũng cần có kế hoạch quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị của di sản.

. Nếu không bảo tồn tốt thì danh hiệu này có bị thu hồi không, thưa ông?

+ Viện Xã hội học Việt Nam hiện có hai dự án đang được thực hiện là: tổ chức trưng bày tại khu thành cổ và tổ chức bảo tồn, mở cửa khu di tích khảo cổ học trước đại lễ.

Nhưng quan trọng hơn, phải làm quy hoạch tổng thể khu di tích; có kế hoạch bảo tồn kết hợp với nghiên cứu lâu dài. Ngoài ra, phải thực hiện những cam kết với UNESCO. Đó là tất cả cơ quan, hộ dân trong phạm vi khu di sản phải di chuyển ra bên ngoài, đẩy mạnh nghiên cứu, trong đó có vấn đề khảo cổ học, bảo vệ an toàn cho khu di sản... Tất cả di sản được công nhận bao giờ cũng chịu sự giám sát của UNESCO. Nếu không quản lý, bảo tồn tốt, để di sản bị xâm hại nghiêm trọng, UNESCO sẽ rút lại danh hiệu.

YÊN THẢO