Sáng 10-4, Quốc hội tiếp tục thảo luận tại tổ về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và một số nội dung quan trọng khác, trong đó có vấn đề an ninh năng lượng và dự trữ xăng dầu quốc gia.
“Khoảng trống” chiến lược trong dự trữ xăng dầu
Đại biểu Đặng Ngọc Huy, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu, thẳng thắn chỉ ra một “khoảng trống” chiến lược có thể đe dọa trực tiếp đến thành quả tăng trưởng, đó là sự mong manh của hệ thống dự trữ xăng dầu quốc gia.
Theo Nghị quyết 70 của Bộ Chính trị, mục tiêu đặt ra là đến năm 2030, dự trữ xăng dầu phải đạt khoảng 90 ngày nhập khẩu ròng. Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy mức dự trữ quốc gia chỉ đáp ứng khoảng 7-10 ngày sử dụng, nếu tính cả dự trữ thương mại cũng chỉ đạt tối đa 30 ngày.
“Chúng ta không thể vận hành một nền kinh tế năng động với quy mô khoảng 514 tỉ USD, đứng thứ 32 thế giới, bằng một chiếc bình nhiên liệu trong tình trạng như vậy” - ông Huy nhấn mạnh.
Theo ông Huy, khoảng cách từ 30 ngày lên 90 ngày không đơn thuần là bài toán kho bãi mà là vấn đề năng lực tự chủ chiến lược của quốc gia. Từ đó, ông đặt vấn đề: "Vì sao đến nay vẫn chưa có hệ thống kho dự trữ xăng dầu quốc gia độc lập?".
Hiện nay, xăng dầu dự trữ quốc gia đang được lưu trữ chung với hệ thống bồn bể của các doanh nghiệp đầu mối. Điều này, theo ông Huy, đi ngược lại nguyên tắc của Luật Dự trữ quốc gia khi yêu cầu phải quản lý độc lập cả về số lượng lẫn chất lượng.
Phản biện quan điểm cho rằng việc xây dựng kho dự trữ riêng là tốn kém, ông Huy cho rằng “cái giá của việc thiếu dự trữ còn đắt hơn gấp nhiều lần”.
Trong bối cảnh thế giới đang có nhiều bất ổn, chỉ cần một sự cố tại các eo biển hoặc tuyến hàng hải trọng yếu cũng có thể khiến nguồn cung gián đoạn, giá xăng dầu tăng đột biến. “Chúng ta không thể chờ đến khi ‘khát’ mới bắt đầu đào giếng” - ông nói và ví việc xây dựng kho dự trữ chiến lược giống như mua bảo hiểm cho nền kinh tế.
Cần lộ trình rõ ràng, cơ chế đủ mạnh
Đồng tình với định hướng bảo đảm an ninh năng lượng trong báo cáo của Chính phủ, trong đó có mục tiêu xây dựng hệ thống kho dự trữ dầu thô quy mô lớn, bảo đảm nguồn cung tối thiểu 90 ngày, vị Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu đề xuất ba giải pháp đột phá.
Thứ nhất, cần quyết liệt bố trí nguồn lực ngân sách, đồng thời xây dựng cơ chế đặc thù để khởi công ngay hệ thống kho dự trữ quốc gia độc lập, tách bạch hoàn toàn với kho thương mại.
Thứ hai, phải có lộ trình cụ thể là đến năm 2028 đạt mức dự trữ tương đương 60 ngày và đến năm 2030 đạt 90 ngày, đúng theo mục tiêu đã đề ra.
Thứ ba, khẩn trương sửa đổi Luật Dự trữ quốc gia và các nghị định liên quan, tạo hành lang pháp lý để huy động nguồn lực xã hội hóa đầu tư vào hạ tầng kho bãi, nhưng quyền kiểm soát hàng hóa phải thuộc tuyệt đối về Nhà nước.
Dẫn bài học từ nhiều quốc gia, ông Đặng Ngọc Huy cho rằng không ít trường hợp khủng hoảng xảy ra không phải do thiếu nguồn lực tài chính, mà do thiếu sự chuẩn bị từ sớm. Vì vậy, đầu tư cho dự trữ xăng dầu hôm nay chính là đầu tư cho sự ổn định và chủ quyền kinh tế trong tương lai.
Thị trường nhiên liệu cực kỳ bất định
Cùng quan tâm đến vấn đề giá xăng dầu, đại biểu Lê Hồng Hà (đoàn Hà Nội), thành viên Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc Tổng công ty Hàng không Việt Nam, cho rằng giá nhiên liệu hiện phụ thuộc rất lớn vào tình hình địa chính trị, đặc biệt là các xung đột và căng thẳng tại khu vực Trung Đông.
“Thị trường cực kỳ bất định và khó đoán định” – đại biểu Hà nhận định.
Trong bối cảnh đó, ông Hà đánh giá việc Quốc hội ban hành các nghị quyết liên quan đến thuế xăng dầu và nhiên liệu bay là rất cần thiết, góp phần tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp và ổn định kinh tế vĩ mô.
Tuy nhiên, ông cũng đề xuất cần có cơ chế ủy quyền hợp lý để Chính phủ chủ động hơn trong việc tổ chức thực hiện chính sách. Cụ thể, Chính phủ cần được trao quyền linh hoạt trong việc kéo dài hiệu lực các nghị quyết về thuế, tùy theo diễn biến thực tế của thị trường và tình hình khu vực.
Bên cạnh đó, đại biểu lưu ý thuế chỉ là một trong những công cụ điều tiết. Quan trọng hơn, Chính phủ cần có các giải pháp thực chất và hiệu quả hơn trong điều hành giá, bảo đảm nguồn cung và ổn định thị trường nhiên liệu trong dài hạn.
