Làng Phù Việt nằm cách TP Hà Tĩnh chừng 10 km về phía bắc, giống như bao làng quê bình dị và yên ả khác nhưng có điểm khác là “đặc sản” về nghề nghiệp: nón lá Phù Việt nổi tiếng đẹp, nhẹ và bền.
Người dân tham gia tập huấn dự án làm nón lá du lịch.
Cả cuộc đời làm nón
Nghề làm nón đã ăn sâu vào trong tiềm thức, từ lúc sinh ra đến khi về già. Cụ Đặng Thị Ninh, năm nay đã hơn 70 tuổi, có thâm niên làm nghề đan nón không dưới 60 năm, cho biết: “Ngày xưa cha tui thường bảo: Có nón thì có gạo, bây chịu khó mà làm đi!”.
Cụ Nguyễn Thị Lân (82 tuổi), có thâm niên làm nghề đan nón đã hơn 70 năm, nhớ lại: “Lúc chưa tròn 10 tuổi, tui đã đan được nón giống như người lớn rồi. Hồi đó đói nên ai cũng phải cố mà làm, làm cả ngày, có lúc đến 2 giờ sáng để ngày mai có nón đem ra chợ bán lấy tiền đong gạo… Nghề làm nón đã trở thành công việc chính của tui gần hai phần ba thế kỷ rồi”.
Nghề làm nón ở Phù Việt trải qua biết bao thăng trầm. Ông Nguyễn Văn Cao, một vị trọng tuổi, cho biết: “Khó khăn lắm, để làm được một cái nón không những phải thức khuya dậy sớm mà nguyên liệu để làm ra nó cũng khó khăn. Người dân phải vào rừng lấy lá kè cách nhà mấy chục cây số và phải trèo đèo vượt suối mới lấy được”.
Sản phẩm sau khi làm ra được các lái buôn hoặc người dân trong vùng mua sỉ lại, đem ra chợ quê bán một phần, phần còn lại đem đi bỏ mối cho các địa phương khác.
Vận hội mới cho làng nghề
Chị Tuyết đang thực hiện công đoạn làm vành cho nón, một trong những công đoạn khó nhất.
Ở xã Thạch Việt bây giờ những người lớn tuổi vẫn đang là lực lượng chính làm nón, tập trung từ độ tuổi 40 đến 70. Đây cũng là vấn đề mà làng nón Phù Việt đang phải đối đầu: vì lợi nhuận kinh tế theo kiểu “tự cung tự cấp” nên không cao, nhiều hộ gia đình ở đây đang rục rịch đi tìm hướng làm ăn khác.
Ông Nguyễn Thuề Lâm - thôn trưởng thôn 3, xã Thạch Việt ưu tư: “Nguồn nguyên liệu ngày càng hạn hẹp, đầu ra không bảo đảm, việc làm nón không đủ trang trải đời sống…”. Cụ bà Lân nay không còn sức khỏe để làm nón, nhưng cụ ráng truyền đạt lại những kinh nghiệm để, như cụ nói, “nghề làm nón Phù Việt không bị mai một”.
UBND huyện Thạch Hà gần đây phối hợp với Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh Hà Tĩnh triển khai dự án IMPP (dự án cải thiện sự tham gia thị trường cho người nghèo). Khi tham gia dự án này, người dân được đi tham quan và tìm hiểu thực địa ở các làng nghề nổi tiếng trong nước mà cụ thể là nón lá Quảng Bình và Huế. Đặc biệt là kinh nghiệm tiếp thị, chế tác nón phục vụ du lịch.
Anh Nguyễn Đăng Thuần, cán bộ khuyến nông xã Thạch Việt, tỏ vẻ tin tưởng khi nói: “Sản phẩm nón Phù Việt khi làm ra sẽ có đối tác đến mua tại nhà, sau đó cung cấp cho các điểm du lịch trong tỉnh như Ngã ba Đồng Lộc, biển Thiên Cầm…, xa hơn nữa là xuất khẩu”.
Hy vọng với hướng đi mới, làng nón truyền thống Phù Việt sẽ bền bỉ sống cùng với dòng chảy thời gian.
VĂN THÔNG
