Nghị quyết 09-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TP.HCM trong kỷ nguyên mới đã khẳng định mạnh mẽ vai trò đầu tàu, cực tăng trưởng trọng điểm của TP.HCM.
PGS-TS Đỗ Phú Trần Tình, Viện trưởng Viện Phát triển chính sách ĐHQG-HCM, Trường ĐH Kinh tế - Luật, nhìn nhận Nghị quyết 09 không chỉ đặt ra tầm nhìn dài hạn đến năm 2075 mà còn là định hướng cốt lõi để vận hành một siêu đô thị mang tính lịch sử, sẵn sàng gỡ những điểm nghẽn về hạ tầng, thể chế.
Tầm nhìn thế kỷ
. Phóng viên: Việc Bộ Chính trị ban hành nghị quyết mới cho TP.HCM vào thời điểm này mang thông điệp chính trị như thế nào trong việc khẳng định lại vai trò, vị trí đầu tàu, cực tăng trưởng trọng điểm của TP, thưa ông?
+ PGS-TS Đỗ Phú Trần Tình: Nghị quyết 09-NQ/TW ra đời mang ý nghĩa chiến lược đặc biệt sâu sắc, khẳng định mạnh mẽ vai trò đầu tàu, cực tăng trưởng trọng điểm và vị thế không thể thay thế của TP.HCM trong chiến lược phát triển quốc gia thời kỳ mới.
Trong bối cảnh mới, Nghị quyết 09 cho thấy Trung ương tiếp tục đặt kỳ vọng rất lớn vào TP.HCM với vai trò “đi trước, mở đường”, tiên phong thử nghiệm các mô hình quản trị hiện đại, cải cách thể chế và kiến tạo động lực tăng trưởng mới cho cả nước.
Ý nghĩa của nghị quyết càng trở nên đặc biệt khi gắn với quá trình tái cấu trúc không gian phát triển quốc gia theo Nghị quyết 202/2025 của Quốc hội. Việc hợp nhất TP.HCM với Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu tạo ra bước chuyển mang tính lịch sử, mở rộng không gian phát triển cho siêu đô thị tích hợp. Đồng thời giúp TP hội tụ sức mạnh của trung tâm tài chính - dịch vụ lớn nhất nước, hệ sinh thái công nghiệp công nghệ cao hàng đầu và cửa ngõ hàng hải quốc tế với cụm cảng nước sâu chiến lược.
Nghị quyết 09 chính là kim chỉ nam chiến lược nhằm định hướng vận hành và phát huy tối đa tiềm năng của siêu đô thị mới, hiện thực hóa phương châm “TP.HCM vì cả nước, cả nước vì TP.HCM”, đưa TP vươn lên trở thành biểu tượng phát triển năng động, hiện đại và có sức cạnh tranh mang tầm vóc khu vực, quốc tế trong thế kỷ 21.
. Điểm nhấn chiến lược của nghị quyết là đặt ra tầm nhìn 100 năm. Ông nghĩ sao?
+ Trong lịch sử phát triển các đô thị lớn trên thế giới, những TP có thể vươn lên trở thành trung tâm kinh tế và tài chính toàn cầu đều được định hình bởi các chiến lược mang tầm nhìn thế kỷ. Nghị quyết 09 lần đầu tiên đặt TP.HCM trong tầm nhìn phát triển đến năm 2075, thể hiện rõ tư duy kiến tạo tương lai và kỳ vọng đưa TP trở thành siêu đô thị hiện đại, trung tâm kinh tế, tài chính và đổi mới sáng tạo có sức cạnh tranh toàn cầu.
Nếu trước đây nhiều cơ chế đặc thù được ban hành chủ yếu giải quyết những yêu cầu cấp bách trước mắt thì nay TP.HCM phải xây dựng chiến lược phát triển tổng thể với tầm nhìn hàng chục năm, theo mô hình đa cực, đa trung tâm, bảo đảm kết nối hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, phát triển văn hóa, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sống của người dân.
Quy hoạch TP.HCM trong giai đoạn mới sẽ không giới hạn ở không gian mặt đất mà phải tích hợp đồng bộ không gian ngầm, xanh, sông nước, biển cùng hệ thống giao thông công cộng hiện đại, qua đó hình thành cấu trúc đô thị thông minh và mở rộng dư địa phát triển kinh tế.
Quan trọng hơn là sự thay đổi tư duy thể chế. TP.HCM từng bước chuyển từ mô hình cơ chế đặc thù, thí điểm sang thể chế vượt trội ổn định và lâu dài thông qua Luật Đô thị đặc biệt, chuyển từ cơ chế “xin-cho” sang trao quyền, chịu trách nhiệm. Qua đó, tạo ra không gian thể chế đủ lớn để TP chủ động đổi mới, phát huy tối đa nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh với các siêu đô thị lớn trong khu vực và trên thế giới.
Chuyển đổi căn bản mô hình tăng trưởng
. Nghị quyết 09 đặt ra những chỉ tiêu kinh tế rất cao cho từng giai đoạn, đặc biệt là mục tiêu tăng trưởng kinh tế chung và GRDP bình quân đầu người?
+ Có thể nói, hệ thống chỉ tiêu kinh tế mà Nghị quyết 09 đặt ra cho TP.HCM là rất cao và mang tính thách thức chưa từng có nhưng cũng thể hiện rõ khát vọng đưa TP bứt phá mạnh mẽ.
Theo đó, TP.HCM được yêu cầu duy trì tốc độ tăng trưởng GRDP tối thiểu khoảng 10% mỗi năm trong nhiều giai đoạn liên tiếp; GRDP bình quân đầu người đạt khoảng 14.000 USD vào năm 2030, 25.000 USD vào năm 2035 và hướng tới mốc 100.000 USD vào năm 2075.
Nếu nhìn từ thực trạng những năm gần đây, khi đà tăng trưởng có dấu hiệu chững lại do hạ tầng quá tải, điểm nghẽn thể chế kéo dài, chi phí logistics gia tăng và mô hình tăng trưởng truyền thống dần đã tới hạn thì đây rõ ràng là áp lực tái cơ cấu kinh tế vô cùng lớn. Tuy nhiên, tính khả thi của các mục tiêu này đã được củng cố đáng kể nhờ mở rộng không gian phát triển thông qua việc hợp nhất.
Siêu đô thị mới đang sở hữu hệ sinh thái công nghiệp - logistics - tài chính quy mô và năng lực cạnh tranh hàng đầu cả nước, với 61 khu công nghiệp, khu chế xuất rộng khoảng 24.800 ha cùng cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải mang tầm quốc tế. Sự cộng hưởng này tạo điều kiện để TP.HCM chuyển đổi mô hình tăng trưởng sang công nghiệp công nghệ cao, logistics quốc tế, tài chính và kinh tế số.
Dù vậy, để hiện thực hóa các mục tiêu đầy tham vọng đó, TP buộc phải tái cơ cấu toàn diện từ thể chế, hạ tầng, nguồn nhân lực cho đến mô hình quản trị công; đồng thời nâng cao năng suất lao động, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và xây dựng môi trường đầu tư đủ sức cạnh tranh với các trung tâm kinh tế lớn trên thế giới.
. Vậy để hiện thực hóa các chỉ tiêu nêu trên, chìa khóa quyết định nằm ở đâu, thưa ông?
+ Từ góc nhìn cá nhân, tôi cho rằng chìa khóa quyết định nằm ở việc chuyển đổi căn bản mô hình tăng trưởng của TP.HCM từ phát triển theo chiều rộng sang phát triển dựa trên kinh tế tri thức, kinh tế số và đổi mới sáng tạo.
Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, TP không thể tiếp tục dựa vào lợi thế lao động giá rẻ mà phải tập trung hình thành các ngành kinh tế có giá trị gia tăng cao và năng lực dẫn dắt công nghệ.
Nghị quyết 09 đã xác định rõ bốn lĩnh vực công nghệ lõi cần ưu tiên gồm AI, vi mạch bán dẫn, công nghệ sinh học và năng lượng sạch, đây đều là những lĩnh vực nền tảng của nền kinh tế tương lai.
Việc hình thành các định chế tài chính và thương mại mang tầm quốc tế cũng giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Khu thương mại tự do gắn với cụm cảng và hệ thống sân bay hàng hóa sẽ tạo ra dòng chảy tự do về vốn, hàng hóa và dịch vụ, giúp TP.HCM trở thành trung tâm logistics và thương mại quốc tế của khu vực.
Bên cạnh đó, Trung tâm tài chính quốc tế thế hệ mới tại khu vực trung tâm Sài Gòn sẽ tạo điều kiện để TP tham gia sâu vào mạng lưới tài chính toàn cầu, thu hút các dòng vốn chất lượng cao và các tập đoàn đa quốc gia.
Xây dựng thể chế đột phá, vượt trội
. Trong tám nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu để TP.HCM hiện thực hóa các mục tiêu, chỉ tiêu, theo ông, đâu là điểm mấu chốt?
+ Hệ thống nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu được Nghị quyết 09 xác lập không chỉ tập trung vào tăng trưởng kinh tế mà còn trải rộng trên nhiều trụ cột quan trọng. Gồm hoàn thiện thể chế, quy hoạch đô thị, phát triển hạ tầng, thúc đẩy kinh tế số, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển văn hóa - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh và xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh.
Điều đặc biệt là nghị quyết đặt mục tiêu xây dựng TP.HCM trở thành một đô thị toàn cầu phát triển bền vững, hiện đại, văn minh và nghĩa tình. Trong đó chất lượng sống của người dân, chỉ số phát triển con người (HDI), công bằng xã hội và bảo vệ môi trường được đặt ngang tầm với các chỉ tiêu kinh tế.
Tôi cho rằng nhiệm vụ mang tính mấu chốt và có ý nghĩa quyết định nhất chính là xây dựng thể chế đột phá, vượt trội. Bởi trong nhiều năm qua, điểm nghẽn lớn nhất của TP.HCM không nằm ở thiếu tiềm năng hay nguồn lực phát triển, mà chủ yếu xuất phát từ giới hạn của cơ chế quản lý và mức độ phân quyền còn chưa tương xứng với vai trò đầu tàu của TP.
Luật Đô thị đặc biệt được Quốc hội thông qua sẽ tạo ra bước chuyển rất lớn khi trao gần 300 thẩm quyền cho chính quyền TP.HCM. Khi “chiếc áo thể chế” được tháo gỡ, sức sáng tạo của người dân, doanh nghiệp và cả bộ máy quản trị sẽ được giải phóng mạnh mẽ, tạo động lực để TP.HCM bứt phá và phát huy vai trò dẫn dắt phát triển của cả nước.
. Có ý kiến cho rằng từ nay đến năm 2030 là giai đoạn bản lề để tạo đà cho các mục tiêu dài hạn của kỷ nguyên mới?
+ Để tinh thần của Nghị quyết 09 nhanh chóng chuyển hóa thành những kết quả tăng trưởng thực chất, TP.HCM cần ưu tiên tập trung tháo gỡ ba nhóm nút thắt cốt lõi về kinh tế - xã hội trong giai đoạn từ nay đến năm 2030.
Trước hết, nút thắt lớn nhất hiện nay là hạ tầng giao thông và kết nối liên vùng. TP.HCM cần đẩy nhanh tiến độ xây dựng hệ thống đường sắt đô thị, các tuyến vành đai, cao tốc và mạng lưới giao thông kết nối giữa lõi đô thị trung tâm với Bình Dương, Bà Rịa-Vũng Tàu cũng như toàn vùng động lực phía Nam nhằm mở rộng không gian phát triển và giảm áp lực quá tải hạ tầng hiện hữu.
TP cũng phải giải quyết đồng bộ các vấn đề hạ tầng đô thị để nâng cao chất lượng sống của người dân và cải thiện diện mạo đô thị hiện đại, văn minh. Bên cạnh hạ tầng, cơ chế huy động vốn và khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai cũng cần được quan tâm, nhất là trong bối cảnh nhu cầu vốn cho các siêu dự án hạ tầng là vô cùng lớn.
TP.HCM không thể chỉ phụ thuộc vào ngân sách nhà nước mà cần chủ động đa dạng hóa nguồn lực thông qua phát hành trái phiếu đô thị, mở rộng mô hình hợp tác công tư (PPP), đấu giá quỹ đất theo mô hình TOD và thúc đẩy xã hội hóa đầu tư.
. Xin cảm ơn ông.
Cơ hội lịch sử để tạo ra sức bật mới
PGS-TS Đỗ Phú Trần Tình cho rằng TP.HCM đang đứng trước một cơ hội lịch sử đặc biệt lớn để tạo ra một sức bật mới mang tính bước ngoặt, từng bước vươn lên xác lập vị thế cạnh tranh với các siêu đô thị hàng đầu châu Á.
Theo ông, điểm khác biệt lớn nhất của giai đoạn phát triển lần này là TP.HCM lần đầu tiên sở hữu một cấu trúc kinh tế tích hợp có quy mô và tiềm năng rất mạnh, khi kết hợp được trung tâm tài chính - dịch vụ lớn nhất cả nước của Sài Gòn, năng lực sản xuất công nghệ cao và công nghiệp hiện đại của Bình Dương, cùng hệ thống cảng biển nước sâu mang tầm quốc tế của Bà Rịa - Vũng Tàu trong cùng một siêu đô thị thống nhất.
“Sự cộng hưởng này tạo điều kiện hình thành một chuỗi giá trị hoàn chỉnh từ nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, sản xuất công nghệ cao cho đến logistics và xuất khẩu toàn cầu, điều mà không nhiều đô thị trong khu vực có được” – vị chuyên gia nói và nhìn nhận nếu tận dụng tốt thời cơ, phát huy hiệu quả các mục tiêu mà Nghị quyết 09 đã mở ra, TP.HCM hoàn toàn có khả năng vươn lên cạnh tranh với các trung tâm kinh tế lớn của châu Á như Singapore, Thượng Hải hay Tokyo.
Đặc biệt, PGS-TS Đỗ Phú Trần Tình nhấn mạnh khi Luật Đô thị đặc biệt được ban hành, TP sẽ có không gian thể chế đủ lớn để phát huy tối đa sức sáng tạo của người dân và doanh nghiệp, chủ động hơn trong quản trị, huy động nguồn lực và thu hút đầu tư quốc tế.
Kết hợp với các động lực tăng trưởng mới như Trung tâm Tài chính Quốc tế, Khu thương mại tự do, hệ thống metro liên vùng và quá trình chuyển đổi số toàn diện, TP.HCM có thể trở thành một trung tâm kinh tế, tài chính và đổi mới sáng tạo hàng đầu của châu Á trong tương lai.
Tuy nhiên, ông cũng khẳng định thành công của một siêu đô thị hiện đại là nằm ở chất lượng sống của người dân, mức độ công bằng xã hội, chất lượng môi trường và khả năng phát triển bền vững. Đó mới thực sự là hình mẫu của một đô thị toàn cầu văn minh, hiện đại và đáng sống trong thế kỷ 21.
*****
Ý KIẾN:
Ông CAO THANH BÌNH, Trưởng ban Văn hóa - Xã hội, HĐND TP.HCM:
Tăng tính tự quyết, tự chủ, tự chịu trách nhiệm
Nghị quyết 09 tạo sự chuyển đổi mạnh mẽ về tư duy khi Trung ương thiết kế một hệ thống thể chế vượt trội cho TP. Trong đó, chủ trương xây dựng Luật Đô thị đặc biệt được định vị là khâu đột phá, tạo khung pháp lý vượt trội để khơi thông mọi nguồn lực. TP.HCM sẽ chủ động thực hiện một số nhiệm vụ tại địa phương, chủ động ban hành các cơ chế, chính sách phù hợp và giải quyết tốt các vấn đề còn vướng, khó mà không phải chờ xin ý kiến của các bộ, ngành.
Những điểm nghẽn kéo dài của TP.HCM sẽ được tháo gỡ thông qua phân cấp, phân quyền triệt để. Tính tự quyết, tự chủ, tự chịu trách nhiệm tăng lên sẽ giúp TP thuận lợi hơn trong điều hành kinh tế - xã hội, khắc phục những rào cản về mặt pháp lý.
Hơn nữa, Nghị quyết 09 cũng cho phép TP.HCM có cơ chế, chính sách để thu hút, đào tạo nhân tài. Đây là những nội dung quan trọng mà TP đang rất cần để tạo đột phá trong mọi lĩnh vực.
................
Ông DANNY VÕ, Phó Chủ tịch Hội Liên lạc với người Việt Nam ở nước ngoài TP.HCM:
Ba định hướng quan trọng tạo thêm nguồn lực
Tôi đặc biệt hoan nghênh ba định hướng của Nghị quyết 09 về phát triển nhân lực chất lượng cao, phát huy kiều hối và giữ chân doanh nghiệp FDI tái đầu tư tại chỗ.
Về phát triển nhân lực chất lượng cao, TP.HCM hiện đang cạnh tranh nhân tài với các quốc gia trong khu vực như Singapore, Bangkok, Kuala Lumpur. Vấn đề không chỉ là lương, mà là hệ sinh thái môi trường làm việc chuyên nghiệp, cơ chế bổ nhiệm minh bạch, đặc biệt là sự công nhận bằng cấp, kinh nghiệm quốc tế.
Tôi cho rằng TP cần cụ thể hóa việc xây dựng cơ chế công nhận kép. Theo đó, bằng cấp và kinh nghiệm quốc tế được quy đổi tương đương trong tuyển dụng khu vực công lẫn tư. Song song đó, TP cần lập quỹ học bổng đào tạo tài năng trẻ tại các trường quốc tế hàng đầu kèm cam kết quay về phục vụ trong 3-5 năm. TP cũng phải tạo vị trí cố vấn chính sách chuyên gia kiều bào trong các sở, ban ngành với vai trò có thực quyền tham vấn.
Ngoài ra, TP.HCM cần chú trọng phát triển trái phiếu kiều hối có mục đích, cho phép kiều bào đầu tư trực tiếp vào hạ tầng, y tế, giáo dục với lãi suất ưu đãi và bảo lãnh nhà nước. Tạo quỹ đối ứng kiều hối đầu tư, đơn giản hóa thủ tục để kiều bào đầu tư trực tiếp vào startup, quỹ đầu tư mạo hiểm mà không phải qua nhiều tầng trung gian pháp lý.
Mặt khác, để giữ chân doanh nghiệp FDI, TP.HCM cần có cơ chế giảm thuế lũy tiến cho phần lợi nhuận tái đầu tư tại chỗ, càng tái đầu tư nhiều, mức ưu đãi càng cao. Đặc biệt, chính quyền TP phải đảm bảo tính nhất quán và minh bạch của chính sách theo cam kết nhiều năm - đây là yếu tố nhà đầu tư nước ngoài đặt lên hàng đầu khi cân nhắc tái đầu tư.
Cả ba định hướng nêu trên chỉ thực sự phát huy sức mạnh khi được cụ thể hóa bằng công cụ tài chính rõ ràng, cơ chế thực chất chứ không chỉ là lời kêu gọi.
................
Cử tri TRẦN VIỆT TRUNG, ngụ phường Bình Trưng, TP.HCM:
Nghị quyết “mở đường” để TP.HCM xây trường lớp, nhà ở
Tôi mong rằng những cơ chế, chính sách vượt trội trong Nghị quyết 09 sẽ giúp TP giải quyết triệt để các vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân. Trên hết, nghị quyết cũng có tính “mở đường” về mặt cơ chế khi TP đang trong quá trình xây dựng và hoàn thiện dự thảo Luật Đô thị đặc biệt.
Từ tinh thần của Nghị quyết 09, tôi mong TP sẽ phát huy tinh thần sáng tạo, không ngại khó, khổ, linh hoạt tìm giải pháp giải quyết tốt các vấn đề nội tại của TP. Đó là xây thêm trường lớp để con em có nơi học tập tốt, môi trường giáo dục tiên tiến, hội nhập; xây thêm bệnh viện, đầu tư mạnh cho hạ tầng y tế để người dân được chăm sóc sức khỏe tốt nhất; xây dựng nhà ở xã hội…
Để làm được điều này, TP rất cần đội ngũ cán bộ có tâm, có tầm. Hy vọng rằng đội ngũ cán bộ TP sẽ dành hết tâm sức, nhiệt huyết và trách nhiệm để triển khai hiệu quả tinh thần Nghị quyết 09 để người dân được sống trong một TP đáng sống.
THANH TUYỀN ghi
