Năm 2025, việc cải cách thủ tục hành chính (TTHC) và chuyển đổi số tiếp tục được đẩy mạnh, tác động tích cực đến hàng triệu người dân và doanh nghiệp.
Những quyết sách mang tính đột phá lần lượt được triển khai, nổi bật là quy định cấm tuyệt đối việc yêu cầu phiếu lý lịch tư pháp (LLTP) số 2 trong các TTHC, cắt giảm gần 800 TTHC theo Nghị quyết 66.7/2025/NQ-CP, cùng hàng loạt tiện ích mới như không còn phải xuất trình giấy khai sinh, giấy chứng nhận kết hôn, khai tử…
Những thay đổi này không chỉ tiết kiệm thời gian, chi phí cho người dân mà còn đánh dấu một năm chuyển động mạnh mẽ của bộ máy hành chính, nơi công nghệ đang dần thay thế con dấu, dữ liệu thay thế hồ sơ giấy cồng kềnh.
Cấm yêu cầu cá nhân cung cấp phiếu lý lịch tư pháp số 2
Theo Luật LLTP sửa đổi 2025, từ ngày 1-7-2026, cơ quan, tổ chức, cá nhân không được yêu cầu cá nhân cung cấp thông tin LLTP hoặc phiếu LLTP số 2 nhằm khắc phục tình trạng lạm dụng và phù hợp với quy định pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Cơ quan, tổ chức, cá nhân cũng không được yêu cầu cá nhân cung cấp thông tin LLTP hoặc phiếu LLTP số 1; chỉ được thực hiện trong trường hợp luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội hoặc nghị định, nghị quyết của Chính phủ quy định cần sử dụng thông tin LLTP.
Luật LLTP sửa đổi cũng đã rút ngắn thời hạn cấp phiếu LLTP. Cụ thể, thời hạn cấp phiếu LLTP không quá năm ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ; trường hợp cần tra cứu, xác minh thêm thì không quá 15 ngày.
Cắt giảm, đơn giản hóa 800 thủ tục hành chính
Vừa qua, Chính phủ ban hành Nghị quyết 66.7/2025/NQ-CP quy định cắt giảm, đơn giản hóa TTHC dựa trên dữ liệu, có hiệu lực thi hành từ ngày 1-1-2026.
Nghị quyết đã điều chỉnh các văn bản quy phạm pháp luật do Trung ương ban hành để thay thế, cắt giảm các thành phần hồ sơ trong gần 800 TTHC đối với nhiều loại giấy tờ được cắt giảm, thay thế bằng khai thác hoặc sử dụng thông tin tương ứng từ các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành.
Việc thay thế hoặc cắt giảm thành phần hồ sơ trong các TTHC được thực hiện theo mức độ đáp ứng việc khai thác, sử dụng của các cơ sở dữ liệu; không yêu cầu cung cấp thành phần hồ sơ giải quyết TTHC mà các thông tin trong thành phần hồ sơ đã có dữ liệu trong các cơ sở dữ liệu được cơ quan chủ quản cơ sở dữ liệu công bố.
Không cần xuất trình nhiều giấy tờ khi làm thủ tục hành chính
Bộ Tư pháp đã ban hành Quyết định 3458/QĐ-BTP về việc công bố dữ liệu hộ tịch và hướng dẫn kết nối, khai thác sử dụng dữ liệu hộ tịch thay thế giấy tờ trong giải quyết TTHC. Quyết định này có hiệu lực từ ngày 10-12-2025.
Người dân hài lòng
Anh Hoàng Nam (phường Thủ Đức, TP.HCM) từng làm việc tại Nhật Bản gần bảy năm, nay về nước khởi nghiệp trong lĩnh vực công nghệ tại TP.HCM, cho biết khi quay về Việt Nam, một trong những điều khiến anh chật vật là yêu cầu nộp phiếu LLTP số 2 trong nhiều bộ hồ sơ.
Theo anh Nam, trong bối cảnh ngày càng nhiều người Việt ở nước ngoài muốn quay về làm việc, đầu tư, sinh sống thì việc cởi bỏ những thủ tục mang tính rào cản như phiếu LLTP số 2 là cần thiết.
Chị Trần Thị Mỹ Linh (phường Chợ Lớn, TP.HCM) cho biết trước đây mỗi lần làm TTHC cho con hoặc giải quyết giấy tờ gia đình, điều khiến chị mệt mỏi là phải lục tìm giấy khai sinh, giấy chứng nhận kết hôn, phôtô, công chứng rồi nộp đi nộp lại nhiều nơi.
“Có những lúc chỉ vì thiếu một bản sao giấy khai sinh mà phải xin nghỉ làm nửa ngày. Nay các thông tin này đã có trong cơ sở dữ liệu hộ tịch, không cần mang theo cả tập giấy tờ nữa, tôi thấy nhẹ hẳn” - chị Linh chia sẻ.
Theo quyết định, các dữ liệu trong cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử (CSDLHTĐT) đủ điều kiện khai thác, sử dụng thay thế giấy tờ trong thành phần hồ sơ TTHC gồm: Giấy khai sinh/bản sao giấy khai sinh, trích lục khai sinh; giấy chứng nhận kết hôn/bản sao trích lục kết hôn, giấy xác nhận tình trạng hôn nhân; trích lục khai tử/giấy chứng tử/bản sao trích lục khai tử.
Các giấy tờ hộ tịch khác: Trích lục đăng ký thay đổi, cải chính, bổ sung hộ tịch, xác định lại dân tộc; trích lục đăng ký nhận cha, mẹ, con; giấy chứng nhận đăng ký nhận nuôi con nuôi; trích lục đăng ký giám hộ, trích lục đăng ký chấm dứt giám hộ, trích lục đăng ký giám sát giám hộ, trích ghi vào sổ hộ tịch việc khai sinh, trích lục ghi chú kết hôn, trích lục ghi chú ly hôn, trích lục ghi vào sổ việc hộ tịch khác.
Mục tiêu là thay thế hoặc cắt giảm thành phần hồ sơ trong các TTHC bằng việc khai thác hoặc sử dụng dữ liệu tương ứng có trong CSDLHTĐT. Khi khai thác cần bảo mật thông tin, tuân thủ về quyền sở hữu trí tuệ liên quan đến dữ liệu, bí mật đời tư.
Nhiều tiện ích trên VNeID
Đồng nhất số định danh cá nhân và mã số BHXH: Từ ngày 1-8-2025, BHXH Việt Nam triển khai đồng nhất số định danh cá nhân/CCCD với mã số BHXH trên toàn hệ thống. Việc triển khai được thực hiện hoàn toàn tự động, người tham gia BHXH, BHYT, BHTN không phải khai báo hay thực hiện thêm bất kỳ thủ tục nào.
Với người đã có mã số BHXH, hệ thống sẽ tự động đồng bộ khi phát sinh giao dịch; người tham gia lần đầu sử dụng số định danh cá nhân để hệ thống cấp mã số BHXH thống nhất, liên thông VssID và VNeID. Việc đồng nhất này giúp người dân không phải nhớ nhiều mã số, dễ dàng tra cứu thông tin và thực hiện thủ tục trực tuyến.
Khách đi máy bay không gửi hành lý sẽ làm thủ tục bằng VNeID: Theo Chỉ thị 24/2025 của Thủ tướng, từ ngày 1-12-2025, các quầy làm thủ tục chỉ phục vụ hành khách có hành lý ký gửi và khách đặc biệt. Khách không thuộc diện này sẽ làm thủ tục, kiểm tra an ninh, lên máy bay thông qua ứng dụng công nghệ sinh trắc học gắn với định danh và xác thực điện tử VNeID hoặc tại hệ thống ki-ốt tự phục vụ.
Các loại giấy tờ được tích hợp trên VNeID, cho phép sử dụng thay thế bản cứng như CCCD, giấy phép lái xe, giấy đăng ký xe…
Nhiều thủ tục hành chính liên quan doanh nghiệp được bãi bỏ
Bộ trưởng Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định 4166/QĐ-BTC năm 2025, bãi bỏ các TTHC trong lĩnh vực thành lập và hoạt động của doanh nghiệp thuộc phạm vi chức năng quản lý của Bộ Tài chính, bao gồm:
Đăng ký thay đổi người đại diện theo pháp luật của công ty TNHH, công ty cổ phần; đăng ký thay đổi chủ sở hữu công ty TNHH một thành viên; đăng ký thay đổi chủ doanh nghiệp tư nhân trong trường hợp bán, tặng cho doanh nghiệp, chủ doanh nghiệp chết.
Thông báo thay đổi ngành nghề kinh doanh (đối với doanh nghiệp tư nhân, công ty TNHH, công ty cổ phần, công ty hợp danh); đăng ký thay đổi vốn đầu tư của chủ doanh nghiệp tư nhân; thông báo thay đổi nội dung đăng ký thuế; thông báo lập chi nhánh, văn phòng đại diện ở nước ngoài (đối với doanh nghiệp tư nhân, công ty TNHH, công ty cổ phần, công ty hợp danh); đăng ký doanh nghiệp đối với các công ty được thành lập trên cơ sở tách công ty; hợp nhất doanh nghiệp (đối với công ty TNHH, công ty cổ phần và công ty hợp danh); thông báo thay đổi nội dung cam kết thực hiện mục tiêu xã hội, môi trường của doanh nghiệp xã hội; thông báo hủy bỏ nghị quyết, quyết định giải thể doanh nghiệp.
Quyết định có hiệu lực thi hành từ ngày 15-12-2025.
Quy trình được số hóa, minh bạch, nhũng nhiễu, “xin-cho” từng bước bị loại bỏ
Thời gian qua, đời sống hành chính của người dân bước sang một giai đoạn mới với hàng loạt cải cách mạnh mẽ: Rút ngắn thời gian cấp phiếu lý lịch tư pháp (LLTP); cắt giảm gần 800 thủ tục hành chính (TTHC) theo Nghị quyết 66.7/2025 của Chính phủ; không còn phải xuất trình giấy khai sinh, giấy chứng nhận kết hôn… khi làm thủ tục; trợ cấp thất nghiệp thực hiện trực tuyến… Đây được xem là những thay đổi mang tính bước ngoặt, trực tiếp làm “nhẹ gánh” cho người dân trong tiếp cận dịch vụ công.
Điểm thay đổi đầu tiên mà người dân dễ nhận thấy nhất là tiết kiệm thời gian và chi phí, giảm đáng kể số lần đi lại, chờ đợi, sao y, phôtô… vốn là “đặc sản” của TTHC.
Quan trọng hơn, cách tiếp cận của Nhà nước đã thay đổi căn bản. Nếu trước đây người dân phải mang theo đủ loại giấy tờ để chứng minh nhân thân, tình trạng hôn nhân, quan hệ gia đình thì nay với tinh thần của Nghị quyết 66, dữ liệu được đặt vào trung tâm. Thông tin đã có trong hệ thống thì người dân không còn phải “chạy lòng vòng” để xin xác nhận. Dữ liệu chạy thay con người, thủ tục vì thế trở nên gọn gàng, logic và thuận tiện hơn rất nhiều.
Một điểm cải cách có ý nghĩa đặc biệt là quy định cấm tuyệt đối việc yêu cầu phiếu LLTP số 2; phiếu LLTP số 1 chỉ được yêu cầu khi luật có quy định. Thực tế trước đây cho thấy không ít nơi lạm dụng việc này.
Điều này không chỉ xâm phạm quyền riêng tư mà còn vô hình trung tạo rào cản cho người từng vấp ngã (có án tích) trên con đường tái hòa nhập. Quy định mới vì vậy không chỉ là cải cách thủ tục, mà còn là bước tiến quan trọng trong bảo vệ danh dự, nhân phẩm và cơ hội làm lại cuộc đời của mỗi công dân.
Cùng với đó, việc chuẩn hóa thủ tục giúp chấm dứt tình trạng mỗi nơi làm một kiểu, mỗi cơ quan đòi một loại giấy tờ khác nhau. Khi quy trình được số hóa, minh bạch, các yếu tố tùy tiện, nhũng nhiễu, “xin-cho” từng bước bị loại bỏ.
Ở tầm quản trị, những cải cách này đánh dấu sự chuyển dịch rõ rệt từ nền hành chính quản lý sang nền hành chính phục vụ. Người dân không còn là đối tượng bị quản lý, mà trở thành trung tâm của dịch vụ công. Việc phục vụ người dân trở thành nghĩa vụ của bộ máy công quyền, không phải là sự “ban phát”. Sự thuận tiện, hài lòng của người dân chính là thước đo hiệu quả của cải cách.
Để những chính sách mới thực sự đi vào đời sống, mỗi người dân cần chủ động rà soát, cập nhật, chuẩn hóa thông tin cá nhân trên hệ thống định danh điện tử; đồng thời nâng cao kỹ năng số để không bị bỏ lại phía sau trong quá trình chuyển đổi.
Về phía cơ quan quản lý, ngoài việc hoàn thiện hạ tầng công nghệ và bảo đảm an toàn dữ liệu, cần có cơ chế hỗ trợ riêng cho người cao tuổi, người yếu thế khi tiếp cận dịch vụ công trực tuyến, cũng như chú trọng đào tạo đội ngũ cán bộ cơ sở để thực thi đúng tinh thần cải cách.
Cải cách TTHC lần này không chỉ đơn thuần là thay đổi cách làm giấy tờ, mà là sự thay đổi trong tư duy quản trị: Lấy người dân làm trung tâm, lấy dữ liệu làm nền tảng, lấy sự hài lòng của xã hội làm mục tiêu. Đây chính là nền tảng để xây dựng một nền hành chính hiện đại, minh bạch và phục vụ.
ThS LIÊN ĐĂNG PHƯỚC HẢI,
giảng viên Trường ĐH Kinh tế - Luật, ĐHQG TP.HCM
