Lãnh án tử hình vắng mặt
Nouri Kamel al-Maliki sinh ngày 20-6-1950 tại Abu Gharaq, một thị trấn miền Trung Iraq. Ông là cháu của Muhammad Hasan Abi al-Mahasin, một nhà thơ kiêm Bộ trưởng Giáo dục Iraq dưới thời vua Fasal. Maliki lấy bằng thạc sĩ văn chương Ả Rập tại Đại học Baghdad, công tác trong ngành giáo dục.
Thủ tướng Maliki và Tổng thống Mỹ G.W. Bush
Khi còn là sinh viên, Maliki đã gia nhập đảng Hồi giáo Dawa vào cuối thập niên 1960. Vì những hoạt động chống Tổng thống Saddam Hussein, ông bị chính quyền đương thời xếp vào loại nguy hiểm cần phải loại trừ. Khi biết chính quyền Saddam Hussein định khép mình vào tội tử hình, ông đã ra nước ngoài vào năm 1979. Năm 1980, ông bị tuyên án tử hình vắng mặt.
Ông sống lưu vong tại nhiều nước láng giềng như Jordan, Syria, Iran rồi quay lại Damascus (Syria). Ông ở đó cho tới khi Tổng thống Saddam Hussein bị lật đổ năm 2003.
Ký lệnh hành quyết Saddam Hussein
Trong thời gian lưu vong, Maliki vẫn theo đuổi chí hướng lật đổ chế độ Saddam Hussein. Ông quan hệ mật thiết với tổ chức Hezbollah, một tổ chức chính trị và bán quân sự Hồi giáo Shiite tại Liban và Iran.
Thủ tướng Maliki và Tổng thống Iran Mahmoud Ahmadinejad
Ông làm chỉ huy quân du kích, chủ biên tờ báo Al- Mawqif của đảng Dawa và tham gia Ủy ban Hành động chung đặt cơ sở ở Damascus. Hoạt động của Ủy ban Hành động chung dẫn tới việc thành lập Hội nghị quốc gia Iraq tập họp một nhóm người lưu vong Iraq nhận tài trợ của Mỹ chống Saddam Hussein.
Khi chế độ Saddam Hussein sụp đổ, ông trở về nước và tham gia chính phủ lâm thời. Ông thanh lọc quan chức trong quân đội và chính quyền cũ là người đảng Baath của Saddam Hussein. Sau đó, Maliki được bầu vào Quốc hội, tham gia Ủy ban soạn thảo Hiến pháp.
Khi Thủ tướng Ibrahim al-Jaafari buộc phải rút lui, Quốc hội đồng ý cử Maliki lên làm thủ tướng mới. Ông tuyên thệ nhậm chức vào ngày 20-5-2006.
Là thủ tướng, Maliki đã ký lệnh hành quyết cựu Tổng thống Saddam Hussein - người lãnh đạo chế độ đã từng kêu án tử hình ông. Saddam Hussein bị thi hành án ngày 30-12-2006.
Năm 2007, Maliki được bầu làm Tổng Bí thư của đảng Dawa Hồi giáo.
Ổn định an ninh, chính trị
Chính phủ Iraq ưu tiên các vấn đề: cải thiện tình hình an ninh; giảm những cuộc tấn công khủng bố, xung đột giữa các lực lượng vũ trang thuộc các nhóm Hồi giáo cực đoan; giảm số người chết là thường dân và là lực lượng Mỹ triển khai tại Iraq. Thủ tướng Maliki thề “Sẽ dẹp những nhóm vũ trang có tổ chức, hành động bên ngoài quốc gia và bên ngoài luật pháp”.
Thủ tướng Iraq Maliki
Lúc ấy, khó ai tin rằng tình hình an ninh Iraq sẽ trở nên sáng sủa hơn. Tuy nhiên, một năm sau khi Maliki lên cầm quyền, Iraq đón nhận nhiều tin tốt lành về an ninh. Thủ lĩnh Al Qaeda ở Iraq là Abu Musab al-Zarqawi bị tiêu diệt năm 2006.
Al-Zarqawi là người thành lập và lãnh đạo tổ chức Hồi giáo Sunni cực đoan Jama'at al-Tawhid wal-Jihad. Nhóm này thực hiện nhiều vụ đánh bom liều chết nhắm vào lính Mỹ trên khắp Iraq, tấn công những khu vực tập trung các nhóm vũ trang thuộc Hồi giáo Shiite cũng như giết con tin.
Để tổ chức này ngưng tất cả các hoạt động quân sự, chính phủ phải ký hiệp ước hòa bình với quân đội Mahdi của thủ lĩnh Muqtada al-Sadr theo Hồi giáo Shiite. Quân đội Mahdi từng chiếm thành phố Amarah vào tháng 10-2006.
Tháng 7-2008, Mỹ công bố các con số thống kê quân sự. Kết quả cho thấy kể từ tháng 6-2007, các cuộc tấn công của Al Qaeda và các nhóm Hồi giáo cực đoan vũ trang hàng tuần ở Iraq giảm 80%. Riêng tại Baghdad, các cuộc tấn công giảm 83% so với năm 2007. Những cuộc đánh bom liều chết vẫn còn diễn ra tại Baghdad và nhiều nơi khác. Tuy nhiên, số thương vong đã giảm nhiều.
Quân đội Iraq đã tiếp nhận trách nhiệm gìn giữ an ninh tại nhiều tỉnh, thành thay cho quân đội Mỹ. Người dân trong nước yên tâm hơn, tập trung vào chuyện làm ăn sinh sống, phát triển kinh tế. Người Iraq di tản sang các nước láng giềng nay lục tục quay trở về. Các nhà đầu tư nước ngoài tìm thấy cơ hội đầu tư vào một đất nước tơi tả vì chiến tranh nhưng giàu tiềm năng dầu hỏa.
Nhờ an ninh tốt, Thủ tướng Makiki đã cân bằng quyền lực trong Quốc hội vốn bị xâu xé giữa các đảng phái chính trị theo hai phe Hồi giáo Shiite và Sunni. Đảng Dawa của Thủ tướng Maliki nằm trong Liên minh Iraq thống nhất. Đây là liên minh chính trị tập họp hơn 20 nhóm chính trị Hồi giáo Shiite. Trong liên minh, đảng Dawa thường bất hòa với nhóm Hội đồng Hồi giáo Iraq tối cao của Abdul Aziz al-Hakim và nhóm Quân đội Mahdi của giáo sĩ Moqtada al Sadr.
Liên minh Iraq thống nhất chiếm đa số trong Quốc hội nhưng chưa đủ 2/3 số ghế. Các đảng Hồi giáo Sunni trong Quốc hội chỉ trích chính phủ thiên vị Hồi giáo Shiite và “xử ép” Hồi giáo Sunni. Vậy là xảy ra việc các chính trị gia của Hồi giáo Shiite và Sunni tẩy chay Quốc hội.
Nhờ tình hình an ninh cải thiện, Chính phủ thương lượng có kết quả để chấm dứt các cuộc tẩy chay của các đại biểu Quốc hội thuộc Mặt trận Hòa hợp - khối tập hợp đông đại biểu Hồi giáo Sunni nhất tại Quốc hội và phe Hồi giáo Shiite trung thành với giáo sĩ Moqtada al Sadr vào năm 2007.
“Tôi không phải là người của Mỹ ở Iraq”
Trong giao tiếp với Mỹ, Thủ tướng Maliki đã có không ít lần bày tỏ qua lời nói và hành động rằng ông không lệ thuộc vào Mỹ, không phải là người để Mỹ sai khiến. Báo chí hay dẫn câu nói nổi tiếng của ông: “Tôi tự xem mình là một người bạn của Mỹ nhưng tôi không phải là người của Mỹ ở Iraq”.
Năm 2007, vài thượng nghị sĩ thuộc đảng Dân chủ của Mỹ, trong đó có bà Hillary Clinton, thúc giục Quốc hội Iraq lật đổ Thủ tướng Maliki. Họ cho rằng ông thiên vị phe Hồi giáo Shiite mà không quan tâm tới chuyện hòa giải dân tộc. Ông Maliki đã trả đũa bằng câu nói: “Các thượng nghị sĩ đảng Dân chủ hành động như thể Iraq là tài sản của họ”.
Dân chúng Iraq rất hài lòng trước phản ứng của Thủ tướng Maliki và chính phủ Iraq trong việc bảo vệ nhân dân. Ngày 16-9-2007, công ty tư nhân Blackwater - chuyên cung cấp dịch vụ an ninh lớn nhất nước Mỹ - đã sát hại thường dân Iraq tại khu vực có nhiều người Sunni sinh sống ở Tây Baghdad.
“Điều đã xảy ra là một tội ác. Nó để lại sự hận thù và tức giận sâu xa cả trong chính phủ lẫn dân chúng Iraq”, Thủ tướng Maliki lên tiếng chỉ trích. Bộ Nội vụ Iraq quyết định rút giấy phép hoạt động công ty Blackwater và đòi công ty này bồi thường cho những người bị giết hại.
Mỹ ủng hộ ông Maliki lên thay ông Ibrahim al-Jaafari làm thủ tướng vì cho rằng al-Jaafari thân với Iran hơn Maliki. Thế nhưng Maliki đã làm cho Mỹ “ngứa mắt” với những chuyến viếng thăm qua lại và bày tỏ sự thân thiện với Iran. Mỹ vẫn xem Iran là kẻ thù. Maliki khẳng định: “Một thỏa thuận đạt được với Mỹ sẽ không loại trừ quan hệ hữu hảo với các nước láng giềng như Iran”.
TÚY HOA
(Nguyệt san Pháp Luật TP.HCM)
