Dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) gồm 9 Chương và 62 điều quy định về quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp bưu chính, người sử dụng dịch vụ bưu chính; Bưu chính số và bảo đảm an toàn, an ninh trong hoạt động bưu chính; Thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm…
Vừa qua, góp ý dự thảo, Đại diện Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Việt Nam đề xuất nếu thiệt hại xảy ra do lỗi cố ý hoặc gian lận, ví dụ nhân viên cố tình chiếm đoạt, trộm cắp bưu gửi... người tiêu dùng phải được bồi thường 100% giá trị thiệt hại thực tế.
Thông tin trên nhận về nhiều sự quan tâm của bạn đọc.
Phù hợp thực tế giao nhận hiện nay
Chị Nguyễn Thị Hạnh (phường Tân Bình, TP.HCM) thường xuyên mua hàng online cho biết thực tế hiện nay, rất nhiều đơn hàng được giao nhanh, giao không tiếp xúc hoặc nhận qua tủ khóa, người nhận không có điều kiện kiểm tra kỹ ngay tại thời điểm nhận. Do đó, đề xuất cho phép người nhận có từ 24-48 giờ để phản hồi về tình trạng bưu gửi sau khi nhận hàng là cần thiết.
Đặc biệt, đối với hàng điện tử, mỹ phẩm, thực phẩm hoặc các sản phẩm dễ hư hỏng, nhiều lỗi chỉ được phát hiện khi mở kiện hàng và sử dụng. Nếu quy định theo hướng hàng đã phát thành công thì người nhận mất quyền khiếu nại sẽ khiến người tiêu dùng chịu nhiều rủi ro. Một khoảng thời gian hợp lý để phản hồi là cần thiết nhằm bảo đảm quyền lợi của khách hàng trong bối cảnh phương thức giao nhận ngày càng đa dạng.
Tương tự, anh Vũ Điền (phường Cầu Kiệu, TP.HCM) đánh giá cao đề xuất bổ sung quyền yêu cầu xóa hoặc ẩn dữ liệu cá nhân sau khi hoàn tất việc giao nhận. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở mức “người tiêu dùng có quyền yêu cầu” thì chưa thực sự giải quyết được vấn đề.
Thực tế, phần lớn khách hàng không biết dữ liệu của mình đang được lưu giữ bao lâu, được sử dụng vào mục đích gì và cũng không biết phải yêu cầu xóa bằng cách nào. Doanh nghiệp bưu chính cần có trách nhiệm chủ động che ẩn các thông tin nhạy cảm như số điện thoại, địa chỉ sau khi hết thời hạn khiếu nại hoặc thời hạn lưu trữ theo quy định. Bởi khi thông tin cá nhân bị lộ lọt, hậu quả không chỉ là những cuộc gọi quảng cáo mà còn có thể dẫn đến lừa đảo, mạo danh hoặc các hành vi xâm phạm quyền riêng tư. Trong thời đại dữ liệu trở thành tài sản có giá trị, bảo vệ thông tin khách hàng cần được coi trọng tương đương với việc bảo vệ chính bưu gửi.
Doanh nghiệp phải chủ động bảo vệ thông tin khách hàng
Liên quan đến đề xuất bảo vệ thông tin khách hàng, luật sư Đàm Văn Hùng, Đoàn Luật sư TP.HCM, cho biết Điều 3 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 quy định các nguyên tắc bảo vệ dữ liệu cá nhân gồm: Chỉ được thu thập, xử lý dữ liệu cá nhân đúng phạm vi, mục đích cụ thể, rõ ràng, bảo đảm tuân thủ quy định của pháp luật; bảo đảm tính chính xác của dữ liệu cá nhân và được chỉnh sửa, cập nhật, bổ sung khi cần thiết; được lưu trữ trong khoảng thời gian phù hợp với mục đích xử lý dữ liệu cá nhân, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Do đó, việc doanh nghiệp chủ động che ẩn thông tin sẽ góp phần hạn chế nguy cơ lộ lọt dữ liệu, ngăn chặn tình trạng thu thập trái phép thông tin khách hàng từ các bưu gửi đã được giao thành công.
Tuy nhiên, việc che ẩn không đồng nghĩa với xóa bỏ hoàn toàn dữ liệu. Doanh nghiệp vẫn cần lưu trữ một số thông tin trong thời hạn nhất định để phục vụ giải quyết khiếu nại, bồi thường thiệt hại, kiểm toán, nghĩa vụ thuế hoặc yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Vì vậy, cần phân biệt rõ giữa dữ liệu được hiển thị trên bưu gửi và dữ liệu được lưu trữ trong hệ thống quản lý nội bộ.
"Đối với quyền yêu cầu xóa hoặc ẩn vĩnh viễn dữ liệu cá nhân sau khi hết thời hạn khiếu nại, theo tôi, nên được ghi nhận trực tiếp trong Luật Bưu chính để đảm bảo sự minh bạch, xây dựng luật chặt chẽ và đề cao trách nhiệm bảo vệ dữ liệu cá nhân của chủ thể có liên quan. Việc luật hóa quyền này sẽ tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho người sử dụng dịch vụ, đồng thời buộc doanh nghiệp bưu chính phải xây dựng quy trình quản trị dữ liệu phù hợp với xu thế phát triển của xã hội" - luật sư Hưng nói
Theo luật sư Hưng, trong bối cảnh các hành vi lừa đảo công nghệ ngày càng tinh vi, trách nhiệm bảo mật thông tin của doanh nghiệp ngày càng trở nên quan trọng. Nó không chỉ là niềm tin của khách hàng đặt vào doanh nghiệp mà dần trở thành một nghĩa vụ pháp lý bắt buộc, được pháp luật điều chỉnh và bảo vệ. Nếu để xảy ra lộ dữ liệu, doanh nghiệp không chỉ đối mặt với nguy cơ mất uy tín, mất niềm tin từ khách hàng mà còn có thể phải gánh chịu các trách nhiệm pháp lý khác nhau tùy theo tính chất, mức độ vi phạm.
Do đó, các doanh nghiệp bưu chính cần chủ động xây dựng và hoàn thiện các giải pháp bảo vệ thông tin người sử dụng dịch vụ; áp dụng các biện pháp kỹ thuật phù hợp để mã hóa, che giấu hoặc hạn chế hiển thị các thông tin nhạy cảm như họ tên, số điện thoại, địa chỉ và thông tin về bưu gửi. Đi kèm với đó, doanh nghiệp cũng cần tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn khách hàng nhận diện các kênh liên lạc, nền tảng số chính thức của mình nhằm hạn chế nguy cơ bị các đối tượng xấu lợi dụng thông tin để thực hiện hành vi lừa đảo.
Minh bạch trách nhiệm ở từng khâu để bảo vệ khách hàng
Tôi đồng tình với đề xuất bồi thường 100% khi xác định có hành vi cố ý chiếm đoạt hoặc gian lận. Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận đúng đặc thù của ngành bưu chính. Một bưu gửi phải đi qua nhiều công đoạn từ tiếp nhận, phân loại, trung chuyển, lưu kho đến giao phát. Nếu xảy ra mất mát hoặc thất lạc thì hiện nay khách hàng vẫn được bồi thường theo quy định của pháp luật bưu chính và chính sách của doanh nghiệp.
Theo tôi, rủi ro đáng quan tâm nhất nằm ở khâu giao phát cuối cùng và thu hộ tiền hàng (COD), vốn phụ thuộc nhiều vào yếu tố con người. Thực tế có những trường hợp cá biệt lợi dụng những kẽ hở trong công tác quản lý để phát sinh sai phạm liên quan đến tiền thu hộ hoặc công nợ. Điều này cho thấy bên cạnh việc xử lý trách nhiệm cá nhân, doanh nghiệp và cơ quan quản lý cũng cần quan tâm hơn đến các biện pháp phòng ngừa, cảnh báo rủi ro và nâng cao trách nhiệm quản trị trong toàn ngành.
Tuy nhiên, không nên nhìn nhận đây hoàn toàn là lỗi của người lao động. Áp lực công việc lớn, thu nhập chưa tương xứng ở một số nơi, cùng với cơ chế kiểm soát nội bộ còn lỏng lẻo cũng là những yếu tố cần được xem xét. Vì vậy, bên cạnh việc tăng trách nhiệm bồi thường, doanh nghiệp cần đầu tư mạnh hơn vào hệ thống truy vết, quản lý dòng tiền thu hộ, camera giám sát và cơ chế kiểm tra ở từng khâu. Khi trách nhiệm được xác định rõ ràng và hệ thống vận hành minh bạch, quyền lợi của người tiêu dùng mới được bảo vệ một cách bền vững.
Ông TQT, Trưởng Bưu cục một công ty chuyển phát tại TP Đồng Nai
