Cuối năm học, mạng xã hội lại ngập tràn hình ảnh giấy khen, bảng điểm... của học sinh. Nhiều phụ huynh hào hứng chia sẻ thành tích của con để lưu giữ kỷ niệm và bày tỏ niềm tự hào.
Tuy nhiên, phía sau những bài đăng tưởng chừng vô hại ấy là nguy cơ lộ lọt thông tin cá nhân của trẻ em; thậm chí có thể dẫn tới những cạm bẫy khó lường.
Niềm vui nhỏ, rủi ro lớn
Chỉ từ một tấm giấy khen hoặc bảng điểm được đăng công khai, người khác có thể biết tên đầy đủ, trường học, lớp học, năm sinh, mã học sinh, thậm chí cả hình ảnh và lịch sinh hoạt của trẻ.
Chị Đỗ Thị Thắm (phường Hiệp Bình, TP.HCM) cho biết năm ngoái sau khi chị đăng ảnh giấy khen, bảng điểm của con lên Facebook vì tự hào khi con đạt học sinh xuất sắc thì chị liên tục nhận điện thoại từ các trung tâm tiếng Anh, kỹ năng sống, luyện thi. Ban đầu chị tưởng trùng hợp, nhưng sau mới biết khả năng cao là họ lấy các thông tin của con chị từ bài đăng của chị trên mang xã hội.
Tương tự, chị Trần Thị Hạnh, phụ huynh một học sinh THCS tại phường Cầu Kiệu, TP.HCM, cho biết từng nhận cuộc gọi từ người xưng là giáo viên của trường con đang theo học. Người này thông báo nhà trường đang thu gấp tiền tham gia hoạt động ngoại khóa, yêu cầu chuyển khoản ngay để “kịp danh sách”.
“Các thông tin về con đều đúng nên lúc đầu tôi cũng tin. Tuy nhiên, thấy số tài khoản lạ, tôi chủ động gọi giáo viên chủ nhiệm xác minh thì mới vỡ lẽ. Sau sự việc, tôi giật mình vì trước đó thường xuyên "khoe con" lên mạng xã hội. Từ đó tôi hạn chế hẳn việc đăng thông tin học tập của bé lên mạng” - chị nói.
Trong khi đó, anh Nguyễn Văn Sang (phường Tân Bình, TP.HCM) cho rằng việc “khoe con” quá nhiều còn dễ tạo áp lực cho trẻ. “Trẻ con mỗi giai đoạn sẽ khác nhau. Năm nay học tốt không có nghĩa năm sau cũng giữ được phong độ. Nếu cha mẹ khoe quá nhiều, chính con sẽ tự tạo áp lực cho mình” - anh Sang chia sẻ. Theo anh, điều quan trọng hơn thành tích là tâm lý và sự phát triển bình thường của trẻ.
Nguy cơ lừa đảo
Mới đây, fanpage Công an xã Kim Đông (tỉnh Ninh Bình) đăng tải bài viết cảnh báo về nguy cơ lộ lọt thông tin cá nhân trẻ em từ việc phụ huynh chia sẻ giấy khen, bảng điểm lên mạng xã hội.
Theo Công an xã Kim Đông, việc đăng ảnh giấy khen, bảng điểm của con em lên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Zalo, TikTok có thể vô tình cung cấp “chìa khóa” cho tội phạm công nghệ cao xâm nhập, đe dọa đến sự an toàn của trẻ em và gia đình. Các đối tượng xấu có thể dễ dàng thu thập hàng loạt thông tin cá nhân quan trọng của trẻ như họ tên đầy đủ, trường học, lớp học, địa điểm nơi theo học, năm học, độ tuổi, năm sinh, hình ảnh khuôn mặt của trẻ và cả thông tin tài khoản mạng xã hội của cha mẹ.
Từ các dữ liệu này, tội phạm có thể thực hiện nhiều hành vi vi phạm pháp luật; trong đó có thủ đoạn gọi điện lừa đảo với kịch bản “con đang cấp cứu”, rồi yêu cầu phụ huynh chuyển tiền gấp...
Ngoài ra, các đối tượng xấu còn có thể tiếp cận trẻ tại cổng trường bằng cách gọi đúng tên, lớp học rồi tự xưng là người quen của bố mẹ để dụ dỗ trẻ đi theo. Hình ảnh của trẻ cũng có nguy cơ bị tải về, cắt ghép bằng công nghệ AI deepfake (ghép khuôn mặt của một người vào cơ thể của người khác, hoặc thay đổi giọng nói, cử chỉ của họ một cách cực kỳ tinh vi, khiến người xem tin rằng nhân vật trong clip thực sự đã nói hoặc làm những điều đó) nhằm tạo tài khoản giả mạo phục vụ mục đích lừa đảo, vay tiền trực tuyến hoặc bôi nhọ danh dự.
Để bảo vệ an toàn cho trẻ trên môi trường mạng cũng như ngoài đời thực, Công an xã Kim Đông khuyến cáo trường hợp muốn chia sẻ niềm vui, phụ huynh cần che mờ hoặc dùng sticker che các thông tin nhạy cảm như họ tên, tên trường, lớp học, con dấu, chữ ký của ban giám hiệu; hạn chế đăng ảnh con gắn với định vị trường học hoặc đồng phục có logo trường quá rõ ràng...
Liên quan đến nguy cơ lộ lọt dữ liệu cá nhân khi phụ huynh đăng ảnh giấy khen, bảng điểm của con lên mạng xã hội, Công an tỉnh Cà Mau cũng đưa ra nhiều khuyến cáo nhằm bảo vệ trẻ em trên không gian mạng.
Theo đó, phụ huynh cần giáo dục, hướng dẫn trẻ kỹ năng bảo vệ thông tin cá nhân trên môi trường mạng; cảnh giác với người lạ và không chia sẻ thông tin riêng tư, kể cả với người xưng là bạn bè hoặc người thân qua mạng xã hội.
Bên cạnh đó, phụ huynh cần chủ động cập nhật kiến thức về các thủ đoạn lừa đảo mới, nhất là những hành vi lợi dụng thông tin cá nhân để chiếm đoạt tài sản hoặc xâm phạm sự an toàn của trẻ em.
Khoe con cần khoe đúng cách
Đằng sau một tấm giấy khen hay một bảng điểm đẹp thường không chỉ là nỗ lực của riêng đứa trẻ, mà còn là cả một quá trình đồng hành rất dài từ phía gia đình. Tuy nhiên, việc thể hiện niềm tự hào cần được đặt trong sự tinh tế và thấu hiểu.
Nếu quá chú trọng việc khoe thành tích trên mạng xã hội, có thể vô tình khiến trẻ cảm thấy áp lực khi luôn phải đạt điểm cao để làm hài lòng cha mẹ hoặc duy trì hình ảnh “con ngoan, trò giỏi” để xã hội ngợi ca. Điều này dễ làm trẻ hình thành tâm lý sợ thất bại, sợ bị so sánh khi kết quả học tập không còn như kỳ vọng. Bên cạnh đó, việc công khai quá nhiều thông tin học tập, trường lớp, hình ảnh giấy khen của con cũng tiềm ẩn rủi ro về quyền riêng tư và an toàn dữ liệu cá nhân của trẻ.
Phụ huynh nên dành sự ghi nhận trực tiếp cho con bằng những cách gần gũi và có giá trị lâu dài hơn. Một lời khen đúng lúc, một buổi ăn nhỏ cùng gia đình, một chuyến đi chơi cuối tuần hay đơn giản là sự lắng nghe, động viên cũng đủ để trẻ cảm nhận được rằng công sức của mình được trân trọng. Cha mẹ cần khen sự cố gắng, tinh thần vượt khó và sự tiến bộ của con từng ngày, thay vì chỉ tập trung vào điểm số hay thứ hạng.
Ngoài ra, phụ huynh cũng cần hiểu rằng mỗi đứa trẻ có năng lực, tính cách và tốc độ phát triển khác nhau. Điều quan trọng nhất của cha mẹ là sự đồng hành chân thành, cùng trẻ phát triển đúng khả năng, giúp trẻ giữ được sự tự tin và trạng thái hạnh phúc trên hành trình trưởng thành của chính trẻ.
ThS NGUYỄN THÀNH ĐẠT, giảng viên Trường Đại học Văn Hiến
