Theo bác sĩ Phan Thiệu Xuân Giang, khoa Tâm lý BV Nhi đồng 2, các rối loạn tâm lý thường có tỉ lệ phục hồi chậm, ảnh hưởng nhiều đến khả năng cư xử, học tập và hòa nhập cộng đồng của trẻ. Để cải thiện vấn đề này, cần có những thay đổi trong quan hệ giữa cha mẹ, thầy cô và trẻ theo cách thức nhẹ nhàng, ấm áp, không xâm lấn như thường xuyên chia sẻ, khen ngợi, động viên trẻ…
Nổi loạn từ giai đoạn bào thai
Đó là nhận định của bác sĩ tâm lý Phạm Ngọc Thanh, BV Nhi đồng 1. Theo bác sĩ Thanh, khi tiếp xúc với một đứa trẻ nổi loạn, bà thường phải xem xét lại từ khi đứa trẻ còn trong bụng mẹ đến thời điểm hiện tại như thế nào. Bởi hành vi bất thường thường biểu hiện bằng sự căng thẳng thần kinh, đứa bé cảm thấy không an toàn nhưng vì không có ngôn ngữ, đủ lời để nói, mô tả trạng thái của nó. Hoặc trẻ có đủ lời thì nó nói cũng không ai nghe, do vậy thay vì nói thì nó dùng hành động để nói lên rằng tôi đang khổ, muốn được cứu, muốn người lớn quan tâm. Có những trẻ khổ quá, nó không nổi loạn mà… tự vẫn, hoặc cứa tay chân, khắc tên người bạn thân, người yêu lên mình. Nếu nó không làm hại người khác thì cũng tự làm hại bản thân mình.
“Phải kiểm tra xem từ trong bụng mẹ đứa trẻ có được tiếp nhận, mong đợi hay không, hay là sự có mặt của nó là bất đắc dĩ. Ngay từ trong bụng mẹ mà đứa trẻ bị phá hủy, bị muốn bỏ và bé ra đời bất đắc dĩ thì hành vi bạo lực của nó đã hình thành từ trong bụng mẹ rồi. Do đó, khi đứa trẻ lớn lên, nó không được như đứa trẻ bình thường, điều đầu tiên dễ thấy nhất là trẻ khó bú, khó khăn, nếu cho bú mẹ thì càng khó hơn” - bác sĩ Thanh giải thích.
Những đứa trẻ này, về mặt tâm lý, thay vì cảm nhận sự ngọt ngào từ sữa mẹ thì nó lại cảm thấy đắng cay, nó cảm nhận được qua ánh mắt của mẹ, cách mẹ ẵm, vuốt ve. Có những bà mẹ cho con bú xong rồi vứt con như con búp bê.
Cha mẹ cần dành thời gian cùng vui chơi với con để được lắng nghe, tìm hiểu tâm lý của trẻ. Ảnh: HTD
Chấn thương tâm lý ba năm đầu đời
Bác sĩ Phan Thiệu Xuân Giang cho biết rối loạn thách thức, chống đối có thể xuất hiện từ khi trẻ 2-3 tuổi. Sự gia tăng những hành vi chống đối ở trẻ như những cơn nổi nóng, tranh cãi, thách thức, gây phiền cho người khác một cách cố ý, đổ lỗi cho người khác, dễ tự ái, giận dữ, thù hằn. Nguyên nhân dẫn đến những rối loạn tâm lý ở trẻ chủ yếu ảnh hưởng từ gia đình và nhà trường, như những xung đột gia đình; cha mẹ, thầy cô thường hay phê bình, đe dọa, đánh đập hoặc có những đòi hỏi vượt quá khả năng của trẻ làm trẻ có tâm lý sợ hãi, ức chế, phát triển tâm lý không bình thường như rối loạn thách thức, lo âu, trầm cảm… Đây là cách cư xử chống đối có thể là dấu hiệu báo trước về tội phạm ở tuổi thanh thiếu niên và trưởng thành.
“Ba năm đầu đời là giai đoạn rất quan trọng cho sự phát triển của một con người. Những đứa trẻ vì lý do cha mẹ làm ăn xa không được cha mẹ chăm sóc, cho hơi ấm tình người, khi lớn lên trẻ kể mình thiếu tình thương. Ngoài ra, khi lớn lên, trẻ vào trường thì bị cô giáo ép ăn, đánh, về nhà thì bị cha mẹ ép học. Trẻ mới 3-4 tuổi nói tiếng Việt chưa rành mà ép học tiếng Anh. Có những đứa cũng ráng học hết cấp một nhưng đến lớp 6 là lại quậy để khỏi đi học vì lúc này não của trẻ đã bão hòa, cũng như chiếc xe máy ngừng chạy vì hết xăng dầu” - bác sĩ Thanh nói.
DUY TÍNH
| Cứng đầu, hay cãi, lầm lì... Hùng được cha mẹ đưa đến đơn vị tâm lý BV Nhi đồng 1 khám vì lý do: Cha mẹ nói không nghe, đánh bạn, đôi co với cô giáo, mặc dù học rất thông minh nhưng không chịu đi học. Bác sĩ tâm lý truy lại tuổi thơ, Hùng kể ba mẹ bỏ em lại quê sống với ông bà để lên thành phố làm việc. Khi đi nhà trẻ, em bị cô giáo bắt ăn lại thức ăn do em ói ra. Từ đó, dấu ấn này theo em mãi đến giờ khiến em cảm thấy bất mãn và khó hòa nhập được với xã hội. Tác nhân gây tổn thương tâm lý của Hùng khá rõ nhưng có những trường hợp khác hầu như không tìm thấy tác nhân cụ thể. Huy, bảy tuổi (quận Bình Thạnh, TP.HCM), đến khoa Tâm lý BV Nhi đồng 2 khám tâm lý vì em cãi tay đôi với ba và không chịu đi học. Khi bác sĩ tâm lý hỏi vì sao không đi học, Huy nói vì sợ cô giáo đánh. Vì sao cãi tay đôi với ba? Em nói vì ba lúc nào cũng chỉ nói học và học. Sau đó Huy hứa đi học lại nhưng một, hai, ba ngày… em cũng không chịu đi học, em bảo mình chưa sẵn sàng. Thanh Anh (quận 1) là con ngoài giá thú, tuy được cha thừa nhận nhưng mỗi năm Anh chỉ được gặp ba vài lần, hoặc ba vào thăm hoặc mẹ con em phải đi thăm ba… Mẹ buôn bán suốt ngày, Anh sống với ông bà ngoại và được ông bà nuông chiều hết mực. Anh đòi gì cũng được mẹ mua cho. Nhưng khi đi học, Anh là đứa trẻ ngỗ nghịch, đánh bạn, bán đồ đạc mình có để đi chơi. Hậu quả là Anh ở lại lớp liên tục. Cho đến bây giờ, Anh cứ sống lầm lì, ai nói gì cũng mặc kệ… Phải đặt mình vào hoàn cảnh của con Tạo không khí đoàn tụ. Một câu hỏi được đặt ra với một số em là: Các em giải quyết những rắc rối của bản thân như thế nào? Trong đó, 70% em trả lời tự giải quyết, 16% nhờ thầy cô giúp đỡ, chỉ 14% muốn nói cha mẹ. Con số thống kê này cho thấy con cái luôn xem cha mẹ là uy nghiêm, sợ sệt, có chuyện gì trẻ không dám nói với cha mẹ. Chính cha mẹ phải giúp con mình xóa bỏ ranh giới, mặc cảm này và sẵn sàng lắng nghe con nói và một khi trẻ thấy mình được tôn trọng, tin tưởng, càng bộc lộ, không khí gia đình càng cởi mở, chan hòa. Bữa cơm tối, gia đình đoàn tụ quanh mâm cơm là cơ hội tốt nhất để cả nhà tâm tình với nhau nhưng ngày nay trẻ thường không thích cùng ăn cơm với cha mẹ, vì vậy cha mẹ phải tạo điều kiện để cùng con cái ăn cơm, để tâm nghe con nói. Xem con như là người bạn. Muốn hiểu con tuổi mới lớn, có khi cha mẹ phải hạ mình xuống, đặt mình vào hoàn cảnh của con. Nếu muốn trao đổi với con một cách thẳng thắn và mong được sự cảm thông của con, có lẽ không cách nào hay hơn là chúng ta phải trở nên như một người bạn của con. Thể hiện tình thương khi con cái vâng lời hay làm theo ý mình, hoặc làm cho mình hãnh diện thì cha mẹ bày tỏ tình thương yêu ra mặt. Mỗi khi thấy con có hành động khác thường như trên thì đó chính là lúc các em cần cha mẹ vỗ về, đáp ứng bằng tình thương và sự thông cảm. Để có thể hóa giải, hàn gắn hay thu ngắn khoảng cách giữa hai thế hệ, thiết nghĩ cả cha mẹ lẫn con cái không những chấp nhận, cảm thông ở mỗi vai trò của nhau mà còn phải cố gắng, kiên nhẫn tìm hiểu để ngày càng thích ứng, chan hòa, hạnh phúc hơn. Chuyên viên tâm lý KIỀU THANH HÀ, BV Nhi đồng 2 Một số địa chỉ hỗ trợ phụ huynh kỹ năng nuôi dạy con: - Tổ chức phi lợi nhuận Bạn của bé, Phòng 606, Khu B - Indochina Park Tower (4 Nguyễn Đình Chiểu, quận 1). - Trung tâm Đào tạo và Ứng dụng khoa học tâm lý Hồn Việt (55 Hoa Sứ, phường 7, quận Phú Nhuận). - Công ty Ý Tưởng Việt (225/11 Nguyễn Đình Chiểu, quận 3). |
