Ngày 8-6, Ban Chỉ đạo quốc gia tổ chức hội thảo về xác minh, kết luận thông tin mộ liệt sĩ tập thể được an táng tại Nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán (nay thuộc khu vực Công viên Lê Thị Riêng, TP.HCM).
Hội thảo tiếp tục khẳng định sự quan tâm, chỉ đạo quyết liệt của lãnh đạo Đảng, Nhà nước trong đẩy nhanh tiến độ, nâng cao hiệu quả thu thập, xác minh thông tin phục vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Đây là kết quả bước đầu quan trọng, thể hiện tinh thần “cao điểm của cao điểm” trong Chiến dịch 500 ngày đêm.
Hội thảo do bà Phạm Thị Thanh Trà, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 quốc gia, chủ trì.
Tham gia điều hành phối hợp có Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo 515 quốc gia; ông Nguyễn Văn Được, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch UBND TP.HCM.
Từng bước xác định nơi yên nghỉ của các liệt sĩ Mậu Thân 1968
Phát biểu khai mạc hội thảo, bà Phạm Thị Thanh Trà, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Trưởng Ban Chỉ đạo 515 quốc gia, nhấn mạnh cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 là bản anh hùng ca bất tử của dân tộc.
Tại Sài Gòn - Gia Định, các lực lượng cách mạng đã tiến công nhiều mục tiêu trọng yếu; nhiều cán bộ, chiến sĩ anh dũng hy sinh và được chôn cất tập thể sau các trận giao tranh.
Sau năm 1975, Nghĩa trang Đô Thành (Chí Hòa) được giải tỏa để xây dựng Công viên Lê Thị Riêng. Trong quá trình này, một số hài cốt liệt sĩ được phát hiện, tuy nhiên, do địa hình thay đổi cùng hạn chế về phương tiện, thông tin, công tác tìm kiếm, quy tập trước đây chưa đạt kết quả như mong muốn.
Theo Phó Thủ tướng, thời gian gần đây, nhiều tài liệu, hình ảnh được giải mật cùng thông tin từ nhân chứng và sự phối hợp của các lực lượng đã góp phần củng cố hồ sơ, bổ sung những cơ sở quan trọng phục vụ công tác tìm kiếm.
Quá trình nghiên cứu nhận được sự hỗ trợ tích cực từ các nhân chứng lịch sử, trong đó có cựu binh Mỹ Robert Ambrose Connor và nhiều cựu chiến binh Mỹ khác, sự phối hợp của nhóm tình nguyện nghiên cứu hỗn hợp Việt Nam - Hoa Kỳ, Bộ Tư lệnh TP.HCM cùng các cơ quan, đơn vị chức năng thuộc Bộ Quốc phòng. Các nguồn thông tin này góp phần bổ sung những cơ sở thực tiễn quan trọng phục vụ công tác xác minh.
Nhấn mạnh ý nghĩa của “Chiến dịch 500 ngày đêm”, Phó Thủ tướng cho rằng mỗi dữ liệu, mỗi ký ức được xác minh đều góp phần đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với đất mẹ.
Phó Thủ tướng đề nghị hội thảo tập trung rà soát, xác minh độ tin cậy của các nguồn tư liệu; làm rõ quy mô, phạm vi khu mộ, thống nhất phương án thăm dò, khai quật bằng cả phương pháp truyền thống và công nghệ hiện đại, đồng thời xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng để triển khai hiệu quả trên thực địa.
Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà yêu cầu phải trả lời rõ với toàn bộ dữ liệu, thông tin, chứng cứ lịch sử hiện có đã đủ độ tin cậy và cơ sở thực tiễn để khẳng định các điểm được xác định trong khu vực Công viên Lê Thị Riêng là nơi chôn cất tập thể các anh hùng liệt sĩ trong Chiến dịch Xuân Mậu Thân 1968 hay chưa.
Bà lưu ý cần phát huy tối đa hiệu quả các công nghệ hiện đại như radar xuyên đất, quét ngầm, kết hợp hệ thống định vị, không ảnh, bản đồ lịch sử và thông tin từ nhân chứng, nhằm bảo đảm công tác tìm kiếm đạt độ chính xác cao nhất.
“Chúng ta có đủ cơ sở và niềm tin để tiến hành khai quật, tìm kiếm, sớm đưa các anh hùng liệt sĩ tại khu mộ tập thể này trở về với quê hương, đất nước và đồng đội” - Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh.
Kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng, đại diện nhóm nghiên cứu hỗn hợp Việt Nam - Hoa Kỳ, cho biết việc xác định vị trí ban đầu của khu mộ đã giải quyết khoảng 70% khối lượng công việc. Tuy nhiên, trong phạm vi rộng như Công viên Lê Thị Riêng, việc tiếp tục nghiên cứu để xác định chính xác từng hố chôn tập thể vẫn là yêu cầu cần thiết.
Theo ông Thắng, bước đột phá là khi nhóm tìm được bức ảnh màu quý hiếm chụp ngày 12-2-1968, ghi lại cảnh chôn cất với ba hố chôn, mỗi hố khoảng 300 người, tổng cộng khoảng 900 người. Một chi tiết đáng chú ý là tại hố chôn thứ ba có lẫn thi thể hai người Hàn Quốc, sau đó đã được đưa ra, phù hợp với các nguồn tư liệu khác.
Trên cơ sở đối chiếu nhiều nguồn thông tin và áp dụng phương pháp kỹ thuật, nhóm nghiên cứu đã xác định vị trí hố chôn trong công viên hiện nay với sai số rất nhỏ. Nhóm đã chuyển giao kết quả cho cơ quan chức năng để triển khai các bước tiếp theo.
Định vị ba hố chôn tập thể Tết Mậu Thân 1968 bằng công nghệ phân tích ảnh
Đại tá Bùi Yên Tĩnh, Phó Cục trưởng Cục Tác chiến (Bộ Tổng Tham mưu, Quân đội Nhân dân Việt Nam), cho biết cơ quan chức năng đã tiếp nhận hồ sơ nghiên cứu định vị các hố chôn tập thể tại khu vực Chợ Lớn, được xây dựng trên cơ sở tổng hợp nhiều nguồn tư liệu.
Nhóm nghiên cứu sử dụng hệ thống dữ liệu đa dạng, trọng tâm là ảnh hiện trường, không ảnh và bản đồ qua nhiều thời kỳ, gồm các bản đồ đô thành Sài Gòn trước năm 1975 (1958, 1961, 1963, 1966), bản đồ sau năm 1975 như bản đồ du lịch TP.HCM (1990), bản đồ UTM do Việt Nam và Hoa Kỳ xuất bản.
Nhóm tích hợp thông tin về thu gom, chôn cất liệt sĩ trong Tết Mậu Thân 1968 tại khu vực Sài Gòn - Chợ Lớn, quá trình giải tỏa Nghĩa trang Chí Hòa để xây dựng Công viên Lê Thị Riêng, cùng dữ liệu từ cộng đồng và khảo sát thực địa.
Kết quả cho thấy các chi tiết trùng khớp với không ảnh năm 1972 tại khu vực cư xá Bắc Hải, qua đó xác định địa điểm chụp là khu vực Nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán trước đây (nay là Công viên Lê Thị Riêng).
Theo Đại tá Bùi Yên Tĩnh, nhóm mất khoảng bốn năm thu thập, đối chiếu và loại trừ các khả năng để xác định chính xác địa điểm. Việc đối chiếu ảnh hiện trường do hãng tin AP công bố với tài liệu lịch sử cũng cho thấy sự kiện diễn ra vào sáng 12-2-1968, trong khoảng 8 đến 10 giờ.
Sau khi làm rõ không gian và thời gian, nhóm định vị các khu mộ tập thể qua hai bước: Đối khớp ảnh hiện trường với không ảnh năm 1972 để khoanh vùng nghi vấn, sau đó phân tích không ảnh năm 1969, so sánh chéo tư liệu và chuyển các điểm nghi vấn lên bản đồ Sài Gòn tỉ lệ 1/10.000 (năm 1968).
Từ các nguồn dữ liệu đã tổng hợp, nhóm ước tính có ba hố chôn tập thể với khoảng 900 liệt sĩ.
Do đó, ông kiến nghị Ban Chỉ đạo 515 quốc gia và TP.HCM bổ sung thông tin về lịch sử tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng sau năm 1975. Đồng thời, làm rõ quá trình di dời Nghĩa trang Chí Hòa - Chợ Quán và lịch sử xây dựng, cải tạo công viên, nghiên cứu, ứng dụng công nghệ như radar xuyên đất để phục vụ khảo sát thực địa.
Ban Chỉ đạo 515 quốc gia và TP.HCM cũng cần tăng cường khai thác các nguồn thông tin trong và ngoài nước, đặc biệt từ các trung tâm lưu trữ dữ liệu. Song song đó, xây dựng ngân hàng dữ liệu về mộ liệt sĩ tập thể gắn với từng trận đánh, sự kiện, đẩy mạnh chia sẻ thông tin, truyền thông có trọng tâm để làm giàu dữ liệu.
Đối với các quân khu và địa phương, cần chủ động thu thập, cập nhật, chia sẻ thông tin, tổ chức bộ phận chuyên trách tiếp nhận, xử lý, phân tích và kết nối dữ liệu giúp nâng cao hiệu quả công tác tìm kiếm, quy tập trong thời gian tới.
