Lời tòa soạn: Dưới ánh đèn rực rỡ của phố thị, đêm đêm vẫn có những đứa trẻ ngậm dầu trong miệng để thổi lên những quầng lửa để mưu sinh. Đằng sau những màn biểu diễn xiếc đầy nguy hiểm ở phố Tây Bùi Viện và các tuyến đường trung tâm TP.HCM là một thực tế nhói lòng về tuổi thơ bị đánh cắp, cùng những dấu hỏi lớn về tình trạng trục lợi từ sức lao động của trẻ em.
Tối ngày 28-5, những cơn mưa đầu mùa đổ xuống nhiều con đường. Chừng 18 giờ, phố Tây Bùi Viện (phường Bến Thành, TP.HCM) rực rỡ đèn và vang vang trong không gian đặc quánh tiếng nhạc từ các quán bar, pub. Trên đường, nhiều du khách lắc lư, nhiều vũ công đứng trên bục cao uốn éo để thu hút các ánh nhìn.
Đây cũng là lúc các em nhỏ mưu sinh bằng màn xiếc lửa trên đường.
Phía sau những cột lửa giữa phố thị
Khoảng 21 giờ, ở giữa tuyến đường Bùi Viện, một bé gái chừng 9 tuổi vai đeo ba lô, đi bàn chân trần, trên tay ôm một vỏ hộp sữa bò có một chai nhựa đựng dầu hỏa và hai que sắt phía trước có quấn vải.
Bé gái đi nhanh giữa dòng người trong tiếng nhạc chói tai và ánh đèn lấp lánh. Em dừng lại trước một quán bar, soạn đồ và đưa chai dầu hỏa lên miệng tu một ngụm rồi châm lửa vào hai que sắt có quấn vải.
Giữa không gian đông đúc của phố đêm, bé gái thực hiện màn thổi lửa ngay trên đường. Em nhìn trước nhìn sau rồi ngửa mặt lên trời, mặc cho những hạt mưa thấm đẫm trên mặt, phồng má, thổi hơi dầu lên không trung. Dầu gặp vải đã chuẩn bị sẵn bùng lên thành quầng lửa lớn. Sức nóng, ánh sáng và mùi dầu hỏa đặc trưng khiến một số người dạt ra, một số nữ du khách trẻ kêu ré lên. Nhiều người dùng điện thoại để ghi lại hình ảnh này.
Kế đó, bé gái tiếp tục phun dầu hai lần nữa. Quầng lửa ban đầu lớn nhưng rồi nhỏ dần. Khi ngụm dầu trong miệng đã hết, em phun phần dầu thừa và nước bọt ra đường rồi dùng que sắt có vải đang cháy đập đập vào nhau tạo ra tiếng động lách cách và cho cả hai que sắt đang cháy vào miệng. Nhiều du khách nước ngoài kêu lên thảng thốt rồi che mặt, quay đi.
Lúc này, một bé gái khác chừng bảy, tám tuổi bắt đầu liếc nhìn những du khách đang uống bia để tìm một ánh mắt thông cảm, còn em gái vừa biểu diễn xong thì quệt vội vệt dầu loang trên má rồi cùng “đồng nghiệp” bê đồ nghề tới từng bàn, cúi gập người liên tục để chờ khách cho tiền. Nhiều khách ngồi trên ghế xua tay từ chối, bé gái lại lầm lũi bước qua bàn khác. Dưới đường trời vẫn mưa, em bước vội trên vỉa hè nhầy nhụa nước.
Theo ghi nhận, trên phố Tây Bùi Viện từ khoảng 19 giờ tối đến một giờ sáng có khoảng 10 bé gái, bé trai cùng hành nghề xiếc lửa, xin tiền kiểu này. Những đứa trẻ này có độ tuổi chỉ từ 5 đến khoảng 14 tuổi. Một số em còn bồng theo trẻ em nhỏ hơn, chỉ chừng một đến hai tuổi. Ngoài thổi lửa, một số bé còn bán thêm hoa hồng. Nhiều em còn quá nhỏ so với độ tuổi đáng lẽ phải được nghỉ ngơi hoặc học tập vào thời điểm đêm muộn.
Tối ngày 27-5, trên tuyến phố này cũng xuất hiện những gương mặt quen thuộc ấy. Khoảng 22 giờ, một bé gái chừng 10 tuổi bồng theo một em nhỏ chừng một tuổi, vai mang ba lô, tay lỉnh kỉnh đồ nghề, hồn nhiên làm việc. Mỗi khi thổi lửa xong, bé gái cầm lon sữa bò nhún nhảy để thu hút sự chú ý. Trong khi đó, đứa trẻ chừng một tuổi được đặt ngồi giữa đường bẩn, nghịch một chiếc dép cũ…
Những giấc ngủ chập chờn trên tay người xin ăn
Không chỉ những đứa trẻ ngậm dầu hỏa thổi lửa mưu sinh, tại khu vực phố Tây Bùi Viện, PV còn ghi nhận tình trạng nhiều trẻ em xuất hiện, hành nghề ăn xin giữa đêm khuya.
Trong nhiều đêm theo chân các nhóm trẻ đường phố, chúng tôi bắt gặp không ít trường hợp các bé gái khoảng 7 đến 12 tuổi bế theo em nhỏ vài tuổi len lỏi giữa dòng người đông đúc để xin tiền du khách. Có những đêm trời lất phất mưa, mặt đường trơn trượt nhưng các em vẫn ngồi co ro trên vỉa hè hoặc đứng giữa tuyến phố đông nghịt người qua lại. Trên tay các em là những đứa trẻ đang ngủ gật, đầu tựa vào vai chị hoặc nằm vắt vẻo trên cánh tay người bế.
Khoảng 22 giờ một tối cuối tháng 5, một bé gái chừng 12 tuổi bồng theo em nhỏ đang ngủ say tiến đến các bàn ăn của du khách nước ngoài, cúi đầu xin tiền rồi lặng lẽ bước đi khi bị từ chối. Một số em nhỏ khác được đặt nằm ngay trên xe đẩy hoặc ngồi dưới nền gạch giữa khu vực ồn ào. Tiếng nhạc chát chúa từ các quán bar, tiếng hò reo của du khách và ánh đèn led nhấp nháy liên tục dường như không đủ để đánh thức những đứa trẻ đang chìm trong giấc ngủ mệt mỏi.
Theo ghi nhận, nhiều em nhỏ xuất hiện tại đây từ đầu buổi tối và kéo dài đến tận khuya. Có trường hợp quá nửa đêm vẫn còn được người lớn hoặc trẻ lớn hơn bế đi khắp các tuyến phố để xin tiền. Hình ảnh những đứa trẻ còn chưa đến tuổi đến trường ngủ gục trên tay người thân giữa phố đêm náo nhiệt khiến du khách và người dân không khỏi chạnh lòng. Nhiều người cho tiền vì thương cảm, song cũng bày tỏ lo ngại về tình trạng trẻ em phải lang thang trên đường phố và đối mặt với nhiều nguy cơ mất an toàn.
Phía sau những đứa trẻ thổi lửa mưu sinh là ai?
Những bé gái làm nghề xiếc lửa và bán hoa hồng tại phố Bùi Viện thực ra đều cùng một nhóm. Nhóm này hoạt động bao khắp khu vực, các nhóm khác hầu như không thể chen chân vào.
Tối ngày 28-5, chúng tôi ghi nhận sau khi miệt mài thổi lửa, một bé gái nhanh chóng lên chiếc xe máy của một nam thanh niên mặc áo xe ôm công nghệ chờ sẵn ở gần đó rồi rời đi. Trước đó, tối ngày 26-5, lúc 22 giờ, một bé gái khác sau khi thổi lửa xong liền điều khiển chiếc xe đạp điện chạy tới khu vực Công viên 23-9.
Tại đây, có nhiều bé gái và vài nam thanh niên thường xuyên xuất hiện để “giám sát” đang ngồi trò chuyện với nhau. Gần đó là một người phụ nữ dáng người đẫy đà cùng một số người khác đang bọc hoa hồng vào túi nilon để chuẩn bị cho các bé mang đi bán.
Không chỉ ở trung tâm, khoảng 23 giờ tối 23-5, trên đường Cách Mạng Tháng Tám (đoạn gần giao lộ Nguyễn Thị Minh Khai), một bé trai khoảng 8 tuổi cùng em nhỏ chừng 3 tuổi xuất hiện trước một quán nhậu để thổi lửa.
Sau màn biểu diễn ngắn ngủi, bé trai cầm chiếc lon nhỏ đi xin tiền thực khách rồi dắt em rời đi. Đáng chú ý, cách nơi hai bé hoạt động không xa, một người đàn ông đi xe điện đứng trong khu vực tối, liên tục nhìn theo mọi hoạt động của hai đứa trẻ. Sự xuất hiện của người này không khỏi khiến chúng tôi đặt câu hỏi về việc các em đang bị người lớn theo dõi, giám sát.
Tương tự, tối 25-5, hai bé gái bồng theo em nhỏ đi dọc phố Bùi Viện để thổi lửa luôn có một thiếu niên dáng mập mạp bám sát phía sau. Đến khuya, người này chạy xe máy tốc độ cao chở một bé gái rời đi. Trước đó, gần 0 giờ ngày 18-5, một bé gái bồng em nhỏ hành nghề thổi lửa cũng bị một nam thiếu niên xăm trổ vừa quan sát vừa đi theo áp tải.
Ngoài tuyến đường Bùi Viện, một số trẻ làm nghề thổi lửa, xiếc lửa còn xuất hiện ở các tuyến đường như Đề Thám, Trần Hưng Đạo, Cô Bắc…
Tối 18-6, một nhóm khoảng năm trẻ em từ 7 đến 10 tuổi đi theo một nam thiếu niên dáng người mập mạp làm xiếc lửa ở khu vực đường Đề Thám. Khi đến một quán nhậu gần giao lộ Cô Bắc, nam thiếu niên ngậm một ngụm dầu lớn rồi phun lên trời tạo ra quầng lửa lớn, các em nhỏ còn lại dạt ra các bàn xin tiền. Nhóm trẻ này thậm chí còn lấy đồ cúng của người dân dọc đường để ăn. Đến khoảng 23 giờ đêm, cả nhóm tụ về Công viên Nguyễn Thị Nghĩa (phường Bến Thành), trải bìa cát tông lên nền bê tông để ngủ lại qua đêm.
Nhiều đêm theo chân những đứa trẻ này, chúng tôi được các bảo vệ và người dân địa phương cho biết các em đều nằm dưới sự quản lý của một số người lớn. "Họ được cho là người thân của các bé nhưng bản chất thế nào thì chịu. Tôi chứng kiến những thanh thiếu niên chở các bé này chạy xe rất ẩu, lạng lách, không đội mũ bảo hiểm. Họ quậy lắm, không ai dám nói gì, đụng vào là có chuyện ngay", một người dân chia sẻ.
Tối ngày 28-5, khi chúng tôi tiếp cận một bé gái để cho tiền và xin chụp hình, em liền cảnh giác trả lại tiền rồi bỏ đi. Ngay sau đó, một nam thanh niên bám theo nhóm phóng viên đến tận cuối đường Bùi Viện với ánh nhìn đầy đe dọa. Một người chạy xe ôm ở khu vực lý giải: "Trước đây nơi này có khá nhiều trẻ em thổi lửa. Sau khi báo chí phản ánh, cơ quan chức năng có xử lý nhưng không thể triệt để vì có người lớn đứng ra bảo lãnh, nhận là người nhà. Giờ tụi nhỏ đề cao cảnh giác lắm, thấy ai không phải khách du lịch hỏi han, chụp hình là né ngay".
Dưới ánh đèn rực rỡ của phố Tây, những cột lửa vẫn liên tục bùng lên. Nhưng phía sau những màn biểu diễn ấy là những đứa trẻ đang lớn lên giữa khói dầu hóa chất, đối mặt với nguy cơ bỏng, ngộ độc và những rủi ro khó lường về tương lai.
