Thanh Hóa chi 1.160 tỉ đồng an cư cho người dân sống dưới chân núi đổi màu

UBND tỉnh Thanh Hóa vừa phê duyệt “Đề án bố trí, sắp xếp ổn định dân cư giai đoạn 2026–2030” với tổng kinh phí gần 1.160 tỉ đồng. Đề án nhấn mạnh mục tiêu không chỉ di dời người dân ra khỏi vùng nguy hiểm mà còn giúp bà con thực sự an cư, ổn định sinh kế và phát triển kinh tế tại các xã biên giới, vùng cao.

Đề án thay đổi nhiều phận người

Thanh Hóa là một trong những địa phương chịu tác động khốc liệt của thiên tai với 21/22 loại hình. Giai đoạn 2016–2024, thiên tai làm 87 người chết, 24 người mất tích, gây thiệt hại khoảng 12.190 tỉ đồng. Riêng năm 2025, 39 trận thiên tai khiến 15 người thiệt mạng, hơn 3.400 nhà dân hư hỏng, thiệt hại ước tính 4.090 tỉ đồng.

Không chỉ là con số, đó còn là nỗi đau kéo dài, nhất là ở miền núi – nơi mạng sống người dân luôn bị đe dọa dưới những chân núi “đổi màu”. Trong bối cảnh ấy Thanh Hóa đang triển khai nhiều chính sách an cư, an dân nhằm bảo vệ người dân, hướng tới ổn định đời sống và sinh kế bền vững.

UBND tỉnh Thanh Hóa ban hành đề án tái định cư trong giai đoạn 2026–2030 nhằm sắp xếp, ổn định chỗ ở cho 2.758 hộ dân tại 47 xã miền núi, theo ba hình thức, phù hợp với điều kiện từng địa bàn và nhu cầu thực tế của người dân ở mỗi địa phương của tỉnh Thanh Hóa.

Đề án nêu rõ có ba loại hình tái định cư, trong đó đối với tái định cư tại chỗ có 493 hộ, các hộ này tiếp tục sinh sống tại nơi ở cũ nhưng được hỗ trợ gia cố, nâng cấp nhà ở; đồng thời lồng ghép các chính sách đầu tư hạ tầng, hỗ trợ sản xuất nhằm bảo đảm an toàn trước thiên tai và thuận lợi cho sinh kế lâu dài.

Hai là, tái định cư xen ghép đối với 269 hộ, được bố trí về 79 điểm dân cư hiện có tại 25 xã. Người dân được hỗ trợ trực tiếp theo chính sách hiện hành, di chuyển xen ghép vào các bản, thôn đã có cộng đồng dân cư ổn định, nhằm hạn chế xáo trộn đời sống và giữ gìn mối quan hệ dòng họ, làng bản. Hình thức này tập trung chủ yếu tại các xã vùng cao, biên giới như Mường Lát, Quan Sơn, Tam Lư, Linh Sơn, Pù Luông, Cổ Lũng, Yên Khương, Như Thanh…

Ba là, tái định cư tập trung là phương án chủ đạo, với 1.996 hộ dân di chuyển đến 64 điểm tái định cư tập trung, hình thành các điểm dân cư mới. Người dân được bố trí đất ở, hỗ trợ theo quy định, đồng thời được đầu tư đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội.

Đề án nhấn mạnh, các khu tái định cư tập trung phân bố tại nhiều địa bàn chịu ảnh hưởng nặng của lũ quét, sạt lở như Mường Lát, Quan Sơn, Trung Lý, Trung Thành, Sơn Điện, Mường Lý, Bát Mọt, Yên Nhân, Linh Sơn, Cẩm Thạch…

Như vậy với việc, phân chia linh hoạt ba hình thức sắp xếp dân cư cho thấy định hướng của đề án không chỉ là di dời người dân ra khỏi vùng nguy hiểm, mà còn tính đến điều kiện sinh sống, tập quán, khả năng sản xuất và sự gắn bó cộng đồng, nhằm bảo đảm người dân có thể an cư lâu dài.

Ưu tiên hạ tầng đồng bộ, tháo gỡ điểm “nghẽn”

Việc UBND tỉnh Thanh Hóa phê duyệt Đề án bố trí, sắp xếp ổn định dân cư khu vực có nguy cơ cao xảy ra lũ quét, sạt lở đất giai đoạn 2026–2030 được xem là bước đi thể hiện rõ sự vào cuộc của chính quyền sau những cảnh báo từ thực tiễn đời sống.

Điểm đáng chú ý là đề án không đặt trọng tâm vào việc “di dời cho xong”, mà nhấn mạnh mục tiêu ổn định đời sống lâu dài, lấy chất lượng cuộc sống sau tái định cư làm thước đo hiệu quả, nâng cao đời sống của người dân miền Tây xứ Thanh.

Đề án được ban hành nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho đầu tư phát triển hạ tầng, tổ chức lại sản xuất và phát triển kinh tế – xã hội tại các địa bàn khó khăn; qua đó giảm thiểu thiệt hại do thiên tai, nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống người dân, góp phần giảm nghèo bền vững, đồng thời tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước, giữ vững an ninh – quốc phòng và thúc đẩy xây dựng nông thôn mới vùng miền núi.

Trong tổng kinh phí gần 1.160 tỉ đồng, có tới hơn 1.025 tỉ đồng dành cho đầu tư xây dựng hạ tầng các khu tái định cư tập trung; phần hỗ trợ trực tiếp cho người dân là 127,7 tỉ đồng. Cách phân bổ này cho thấy sự thay đổi tư duy rõ rệt là hạ tầng phải đi trước một bước, nếu không thì người dân khó có thể an cư.

Đặc biệt, điện, đường, nước sinh hoạt, trường học, nhà văn hóa… được xác định là điều kiện tối thiểu để người dân gắn bó với nơi ở mới – những “lỗ hổng” từng khiến nhiều khu tái định cư trước đây không phát huy hiệu quả.

Đề án kết hợp tái định cư tập trung và tái định cư xen ghép, phù hợp điều kiện từng địa bàn. Ở những nơi có quỹ đất và hạ tầng thuận lợi, các khu tái định cư tập trung sẽ được đầu tư đồng bộ. Ngược lại, tại các xã miền núi, biên giới, nơi người dân gắn bó chặt chẽ với dòng họ, bản làng, phương án xen ghép được ưu tiên nhằm hạn chế xáo trộn đời sống xã hội.

An cư đi đôi với sinh kế của người dân

Tái định cư gắn với sinh kế lâu dài, theo đề án được lựa chọn trên cơ sở tiếp cận đất sản xuất, giao thông thuận lợi, tạo điều kiện cho người dân phát triển kinh tế. Bởi nếu không có việc làm, không có nguồn thu ổn định, người dân khó lòng trụ lại nơi ở mới.

Đề án lần này nêu rõ lộ trình rõ ràng, ưu tiên theo mức độ cấp bách của các dự án tái định cư. Các địa phương có dự án tái định cư sẽ trực tiếp tuyên truyền, vận động 493 hộ dân ổn định tại chỗ, 269 hộ thực hiện tái định cư xen ghép.

Đối với các khu tái định cư tập trung, tỉnh Thanh Hóa ưu tiên hoàn thiện các dự án dở dang từ giai đoạn trước, tiếp đến là các dự án đã được phê duyệt chủ trương, các khu tái định cư phát sinh do bão, lũ nhưng chưa được bố trí kinh phí.

Các danh mục đầu tư cụ thể sẽ được xem xét hằng năm, căn cứ mức độ ảnh hưởng của lũ quét, sạt lở đất, đá và khả năng cân đối nguồn vốn nhằm đảm bảo an cư, an dân không để dân sống trong vùng nguy hiểm, vùng có nguy cơ sạt lở cao.

Nói về đề án mới ban hành, ông Hào A Pùa, bản Tung, xã Trung Lý (Thanh Hóa) xúc động chia sẻ: “Người dân chúng tôi phấn khởi khi được Đảng, nhà nước luôn dành sự quan tâm đặc biệt đến người đồng bào dân tộc thiểu số đang sinh sống trong vùng nguy hiểm. Nghe tin tới đây chúng tôi không còn phải nơm nớp mỗi khi mưa bão và chuẩn bị có nhà ở tái định an toàn để yên tâm gắn bó lâu dài”.

Ông Hà Văn Ca, Bí thư Đảng ủy xã Trung Lý cho biết, đề án mới sẽ tạo nhiều thuận lợi cho các lực lượng trực tiếp tổ chức tái định cư tập trung cho đồng bào, khi hành lang pháp lý được mở rộng. Theo đó, từng khu tái định cư được đánh giá cụ thể, tỉ mỉ theo từng địa phương, địa hình và điều kiện cơ sở hạ tầng, qua đó bảo đảm việc xây dựng phù hợp với văn hóa, đời sống và sinh kế của người dân bản địa.

“Đặc biệt, đề án còn mở ra cơ hội để người dân sớm được thụ hưởng các chính sách của Đảng, Nhà nước về an cư. Người dân hai bản Ma Hác và bản Tung, xã Trung Lý bày tỏ sự phấn khởi khi sắp có khu tái định cư ổn định cuộc sống. Tái định cư thực sự có ý nghĩa với người đồng bào khi không còn phải lựa chọn giữa an toàn và miếng cơm manh áo, mà có thể an cư, thoát nghèo bền vững, nhất là tại các xã biên giới như Trung Lý”, ông Hà Văn Ca nhấn mạnh.

Ông Lê Bá Lương, Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn (Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thanh Hóa), cho biết đề án mới được thiết kế theo hướng phân quyền mạnh cho cơ sở. Theo đó, các địa phương được giao làm chủ đầu tư trực tiếp các dự án, chủ động từ khâu tổ chức thực hiện đến giải quyết các vướng mắc phát sinh, trong khi các sở, ngành cấp tỉnh giữ vai trò giám sát, kiểm tra và hướng dẫn.

Theo cách làm này nhằm rút ngắn quy trình, tháo gỡ điểm nghẽn trong triển khai chính sách, qua đó bảo đảm các chương trình an cư, ổn định đời sống cho người dân vùng sạt lở, lũ quét được thực hiện kịp thời và sát với thực tiễn địa phương”.