Từ ngày thống nhất đất nước đến nay, TP.HCM luôn là “đầu tàu” năng động và sáng tạo trong rất nhiều lĩnh vực. Ngay trong lịch sử tổ chức chính quyền TP, điều đó cũng được thể hiện rất rõ. Pháp Luật TP.HCM đã trao đổi với PGS-TS Trương Đắc Linh (Trường đại học Luật TP.HCM) (ảnh) xoay quanh vấn đề này.
Ổn định ngay từ những ngày đầu
. Nét nổi bật trong thời kỳ đầu xây dựng chính quyền cách mạng TP là gì? Ông đánh giá thế nào về cách thức tổ chức ấy?
+ Đó là nhanh chóng thiết lập và củng cố hệ thống chính quyền ở các cấp, tôn trọng và phát huy mạnh mẽ quyền làm chủ của nhân dân. Quần chúng thật sự là lực lượng quan trọng nhất xây dựng và bảo vệ cách mạng, phát hiện và giúp chính quyền loại trừ những phần tử xấu. Chính quyền mới cũng khơi dậy và khích lệ nhân dân thực hiện các chủ trương, chính sách. Khí thế phong trào cách mạng của nhân dân khi đó là chưa từng có trong lịch sử TP.
. Khi đã ổn định tình hình, TP đã có những bước chuyển tiếp hợp lý nào?
+ Bắt đầu từ tháng 1-1976, UBND cách mạng kế tục nhiệm vụ của Ủy ban quân quản. UBND cách mạng khác Ủy ban quân quản hai điểm chính: Một là, cán bộ chính quyền các cấp là dân sự thay thế cho các cán bộ quân đội. Hai là, UBND cách mạng đã sắp xếp lại chính quyền các cấp một cách hợp lý hơn: Chính quyền TP chỉ còn ba cấp: TP - quận, huyện - phường, xã. Điều này khác với TP Hà Nội và TP Hải Phòng lúc bấy giờ chỉ tổ chức hai cấp chính quyền là TP và khu phố.
Sau này, khi thông qua Hiến pháp năm 1980, Quốc hội đã quyết định tổ chức ba cấp chính quyền ở nội thành TP trực thuộc trung ương là: TP - quận - phường. Quyết định ấy bắt nguồn từ chính thực tiễn tổ chức ba cấp chính quyền hoàn chỉnh của TP lúc bấy giờ.
Đi đầu trong kiến nghị đổi mới
. Cách thức tổ chức chính quyền của TP xuyên suốt từ trước tới nay đã có những sáng tạo nào? Vai trò của những sáng tạo ấy trong việc xây dựng chính quyền trong cả nước?
+ Chính quyền của TP từ sau giải phóng đã đóng góp nhiều đề xuất, kiến nghị để hình thành những chủ trương, chính sách, quy định pháp luật được áp dụng chung trong cả nước. Ví dụ, trong những năm đầu tiên sau giải phóng, TP đã tổ chức ban thư ký (trước đó là ban liên lạc) của HĐND TP. Tổ chức chuyên trách này có nhiệm vụ giữ liên hệ chặt chẽ, thường xuyên với các đại biểu HĐND, tạo điều kiện cho các đại biểu hoạt động hiệu quả, giúp HĐND TP thực hiện tốt hơn vai trò của cơ quan đại diện quyền lực nhà nước của nhân dân. Đây là kinh nghiệm thực tiễn quan trọng để Quốc hội quyết định thành lập ban thư ký của HĐND các cấp trong Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 1983. Đến tháng 6-1989, Quốc hội đã quyết định sửa đổi Hiến pháp năm 1980 để quy định thành lập thường trực HĐND từ cấp huyện trở lên thay thế cho ban thư ký và hiện nay thường trực HĐND được thành lập ở tất cả HĐND các cấp.
Hay như đầu những năm 1990, TP là nơi đi đầu trong cải cách thủ tục hành chính. Đây cũng là kinh nghiệm quý giá để Chính phủ ban hành Nghị quyết 38/CP ngày 4-5-1994 “Về cải cách thủ tục hành chính...”. TP cũng chủ động, sáng tạo kiến nghị Chính phủ cho thực hiện thí điểm cơ chế “một cửa”. Cơ chế này đã hình thành một khu hành chính tập trung, tiết kiệm trụ sở, mặt bằng, phương tiện và tạo điều kiện thuận lợi cho công dân, tổ chức khi cần giải quyết các công việc liên quan đến chính quyền. Cơ chế “một cửa” và hiện nay bổ sung thêm “một cửa liên thông” đã được Chính phủ quyết định áp dụng ở tất cả các cơ quan hành chính nhà nước ở trung ương cũng như địa phương.
Tiến tới một chính quyền đô thị hiện đại
. TP đã kiến nghị thí điểm việc xây dựng chính quyền đô thị hiện đại. Hạt nhân của nó là gì thưa ông?
+ Quản lý đô thị đòi hỏi phải bảo đảm tính thống nhất và tập trung xuyên suốt các hoạt động kinh tế-xã hội trong toàn đô thị, không nên chia cắt, phân cho nhiều cấp chính quyền.
. TP đang triển khai thực hiện thí điểm không tổ chức HĐND huyện, quận, phường. Điều này đóng vai trò như thế nào đối với việc xây dựng chính quyền đô thị?
+ Việc các cấp chính quyền nội thị đều tổ chức HĐND và UBND là một trong những nguyên nhân khiến các quyết định, mệnh lệnh quản lý của TP xuống cơ sở bị cắt khúc, triển khai chậm, làm giảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Việc duy trì HĐND huyện, quận, phường là không còn phù hợp với đô thị hiện đại. Ở huyện, quận, phường chỉ nên tổ chức cơ quan hành chính đại diện cho chính quyền cấp trên.
Cũng chính TP ngay từ năm 2001 đã nhận thấy sự bất hợp lý ấy nên đã chủ động kiến nghị với trung ương cho thực hiện thí điểm không tổ chức HĐND quận, huyện, phường. Kiến nghị này hiện nay đã được Quốc hội chính thức quyết định thực hiện thí điểm tại 10 tỉnh, thành trực thuộc trung ương....
TP triển khai thực hiện tốt việc thí điểm này sẽ cùng với chín tỉnh, TP khác là thực tiễn rất quan trọng để Quốc hội tiến tới sửa đổi, bổ sung Hiến pháp nhằm tổ chức hợp lý các cấp chính quyền địa phương, góp phần xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân ở nước ta trong giai đoạn hiện nay.
. Xin cảm ơn ông.
| Ủy ban quân quản ngày đầu giải phóng
Ngày 15-5-1975, trong lễ hội mừng chiến thắng, Ủy ban quân quản thành phố Sài Gòn-Gia Định do thượng tướng Trần Văn Trà làm chủ tịch đã làm lễ ra mắt đồng bào tại dinh Độc Lập. Ủy ban quân quản được thành lập ở bốn cấp: Thành phố - quận - phường, xã - khóm, ấp để thực hiện các nhiệm vụ: Tiếp tục truy quét tàn quân địch ngoan cố chống cự; trấn áp những phần tử phản cách mạng chống phá chính quyền; bảo vệ an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, tiếp quản và điều hành các cơ sở kinh tế-xã hội ở thành phố; xây dựng lực lượng tự vệ quần chúng; chuẩn bị những điều kiện cần thiết để chuyển sang chính quyền nhân dân cách mạng. Trong thời gian tám tháng (từ 30-4-1975 đến tháng 1-1976), chính quyền quân quản của thành phố đã thực thiện một khối lượng công việc rất to lớn, đã tiếp quản và điều hành toàn diện các cơ sở kinh tế-xã hội trên toàn bộ địa bàn thành phố mới giải phóng; bảo vệ và điều hành không gián đoạn các cơ sở phục vụ lợi ích công cộng, phục hồi sinh hoạt bình thường của thành phố ngay trong những ngày đầu tiên,...
Chính quyền cách mạng ngay từ đầu đã thực hiện chính sách nhân đạo với binh sĩ chế độ cũ: Khoảng 400.000 binh lính chế độ cũ sau khi trình diện và học tập chính sách cách mạng (ba ngày) đã trở về đời sống công dân bình thường; hơn ba vạn sĩ quan khác, kể cả cấp tướng, cấp tá cũng không bị đưa ra tòa quân sự mà lần lượt được phục hồi quyền công dân ít lâu sau đó. Đã không hề có cảnh “trả thù tắm máu của cộng sản khi chiếm được thành phố” như luận điệu tuyên truyền của các thế lực chống cộng trước đó đã hù dọa. Từ tháng 1-1976, UBND cách mạng kế tục nhiệm vụ của Ủy ban quân quản. PGS- TS Trương Đắc Linh |
Cùng với việc chuẩn bị các phương án về 
MINH CƯỜNG thực hiện
