GS.TS Nguyễn Quang Trung, Đại học RMIT Việt Nam nhận định, TP.HCM hiện là đầu tàu đô thị thông minh của Việt Nam và hoàn toàn có thể giữ vai trò trung tâm trong khối ASEAN trong tương lai. Dù đã sở hữu những nền tảng quan trọng, thành phố vẫn đang nỗ lực vượt qua các thách thức lớn như đô thị hóa thiếu kiểm soát, biến đổi khí hậu diễn biến nhanh và sự phân tán trong bộ máy quản trị.
Dựa trên kế hoạch phát triển thành phố thông minh và chiến lược chuyển đổi số quốc gia, TP.HCM đã đạt được nhiều thành tựu rõ nét từ việc vận hành trung tâm giám sát đô thị, trung tâm chuyển đổi số đến những bước tiến vượt bậc về hạ tầng viễn thông.
Hiện nay, Việt Nam tự hào xếp thứ 19 toàn cầu về Internet di động và thứ 35 về băng thông cố định, tạo đà thuận lợi cho các mục tiêu xa hơn. Đặc biệt, sự liên kết chặt chẽ với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu đã hình thành nên một siêu đô thị thuộc nhóm lớn nhất Đông Nam Á, tạo ra không gian phát triển khổng lồ.
“Để đạt tầm nhìn 2050, TP.HCM cần hành động quyết liệt trong thập kỷ tới, ưu tiên giao thông công cộng, nền tảng số và nhân lực số. AI, dữ liệu và hạ tầng số là thiết yếu cho đô thị. Chiến lược cần bám sát sáu trụ cột: Giao thông, đời sống, môi trường, con người, chính quyền và kinh tế thông minh, với chỉ số hiệu suất cụ thể cho từng lĩnh vực. Để thực thi hiệu quả, cần một hệ thống quản trị thông minh và cơ quan giám sát độc lập”, vị chuyên gia Đại học RMIT Việt Nam nhận định.
Bà Đặng Thị Luận, quyền Giám đốc Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TP HCM (SIHUB) cho biết TP.HCM đang đứng trước bước ngoặt lịch sử khi quyết tâm chuyển mình sang một bộ não sáng tạo nhằm làm chủ các công nghệ lõi và nuôi dưỡng những doanh nghiệp công nghệ toàn cầu.
Trong chiến lược này, trí tuệ nhân tạo đóng vai trò là động lực xuyên suốt và phải được tích hợp sâu vào hạ tầng số và và các trung tâm dữ liệu nội địa tạo ra môi trường tính toán hiệu năng cao giúp các dự án vi mạch bán dẫn và công nghệ sinh học đột phá.
AI là hạt nhân trong việc định hình hệ sinh thái nhân lực thông qua mô hình đại học khởi nghiệp và cơ chế hợp tác ba nhà giúp các chuyên gia và nhà khoa học hàng đầu có thể ứng dụng trí tuệ nhân tạo để giải quyết các bài toán thực tiễn của đô thị.
Tiến sĩ Dương Minh Tâm, Hội Công nghệ Vi mạch Bán dẫn TP.HCM (HSIA) cho biết, về chuyển đổi mô hình phát triển dựa trên đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, TP.HCM đã xác định AI là một trong những công nghệ số cốt lõi để thúc đẩy kinh tế và quản trị đô thị.
Thành phố đang tập trung mạnh mẽ vào các lĩnh vực công nghệ cao như công nghiệp bán dẫn, IoT và đặc biệt là AI, được định hướng trở thành nền tảng để ứng dụng robot thông minh tích hợp AI vào các dây chuyền sản xuất nhằm thay thế các công đoạn sử dụng nhiều lao động, từ đó nâng cao năng suất và hiệu quả xã hội.
Việc nâng cao chất lượng dịch vụ công thông qua các nền tảng số đã tạo nên bước ngoặt trong mối quan hệ giữa chính quyền và người dân. Với ưu thế độ trễ cực thấp, mạng 5G cho phép triển khai mượt mà các dịch vụ hành chính trực tuyến, hỗ trợ đắc lực cho y tế từ xa và giáo dục số chất lượng cao.
Bên cạnh đó, các trợ lý ảo AI có khả năng giải đáp thắc mắc và xử lý thủ tục 24/7, vừa giúp giảm tải áp lực cho bộ máy hành chính, vừa đảm bảo tính minh bạch và sự tiện lợi tối đa cho cộng đồng.
Với nền tảng hạ tầng số hiện hữu có độ phủ sóng 5G đạt 70% diện tích cùng hệ thống 12 trung tâm dữ liệu, TP hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu Đông Nam Á và lọt vào nhóm 50 đô thị thông minh thế giới trong giai đoạn 2026-2030.
TP.HCM cũng đang từng bước hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo dựa trên AI, với sự tham gia của các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và startup. Các trung tâm nghiên cứu, ươm tạo và chuyển giao công nghệ AI đóng vai trò là bệ phóng để các ý tưởng khoa học đi vào thực tiễn, tạo ra giá trị kinh tế - xã hội cụ thể.
Hướng đến siêu đô thị AI vào năm 2050
TP.HCM đặt mục tiêu đến năm 2050 trở thành đô thị thông minh vận hành dựa trên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, đồng thời giữ vai trò trung tâm tài chính, công nghệ và đổi mới sáng tạo của khu vực. Định hướng này gắn với việc phát triển hạ tầng số, nguồn nhân lực AI và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nhằm tạo nền tảng cho tăng trưởng kinh tế bền vững và nâng cao chất lượng sống.
Ông Stephan Mergenthaler, Tổng Giám đốc điều hành Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) cho biết, đối với TP.HCM, yêu cầu cấp thiết phải tái cấu trúc hệ thống đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Việc trang bị kỹ năng số, tư duy AI và năng lực học tập suốt đời cho người lao động, đặc biệt là giới trẻ, cần được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển. Đây không chỉ là trách nhiệm của các cơ sở giáo dục, mà còn đòi hỏi sự tham gia của doanh nghiệp, tổ chức nghiên cứu và chính quyền thành phố trong việc tạo ra môi trường thử nghiệm, học hỏi và đổi mới liên tục.
Tương lai không thuộc về những ai chỉ theo kịp công nghệ, mà thuộc về những cộng đồng, đô thị và quốc gia biết chủ động định hình cách con người và AI cùng làm việc, cùng sáng tạo và cùng phát triển.
Ở góc độ thực thi, ông Nguyễn Hoàng Hiệp, Giám đốc vận hành AI Hay, đưa ra một góc nhìn thực tế: “TP.HCM không thiếu người giỏi, nhưng chúng ta đang thiếu một cụm đủ lớn để tạo hiệu ứng lan tỏa”. Đặc thù của ngành AI là nhân tài luôn có xu hướng thu hút lẫn nhau. Các AI Research Lab danh tiếng thế giới thành công nhờ mật độ nhân tài cao, tạo ra môi trường để người giỏi cùng làm việc với người giỏi.
Để hiện thực hóa AI Hub, ông Hiệp đề xuất ba trụ cột hành động. Đó là tạo ra một cụm nhân tài đủ lớn cả trong và ngoài nước để tạo sức bật. Một AI Hub thật sự được định nghĩa bởi trí tuệ con người, không phải bởi những tòa nhà đồ sộ.
Thứ 2, đưa các bài toán sát sườn của thành phố như kẹt xe, ngập nước thành những kho dữ liệu thử nghiệm hấp dẫn. Khi các kỹ sư trẻ được trao cơ hội tiếp cận dữ liệu thật để giải quyết vấn đề thật, đó chính là cách đào tạo và giữ chân người tài hiệu quả nhất. Và cuối cùng, xây dựng văn hóa trọng dụng những nhà nghiên cứu, biến họ thành những biểu tượng của thành phố để họ muốn gắn bó và xây dựng tương lai chung.
Với nền tảng năng động và khát vọng vươn tầm, TP.HCM hoàn toàn hội đủ điều kiện để trở thành đô thị tiên phong của khu vực. Bằng cách tập trung người giỏi, mở sân chơi thực và xây dựng văn hóa trọng dụng, thành phố sẽ biến giấc mơ lớn thành hiện thực, khẳng định vị thế trung tâm trí tuệ nhân tạo trong kỷ nguyên mới.
Tiến sĩ Nguyễn Thanh Hòa, Phó Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TP.HCM cho rằng, trước mắt chúng ta là một nền kinh tế toàn cầu đang rất sôi động với kỷ nguyên của trí thông minh nhân tạo. Sự phát triển của công nghệ không còn đơn thuần là một công cụ tối ưu hóa hiệu suất mà đã trở thành hạ tầng trọng yếu định đoạt năng lực cạnh tranh, chủ quyền dữ liệu và an ninh quốc gia.
Các hệ thống tính toán quy mô lớn và sự phân mảnh của chuỗi cung ứng toàn cầu dưới tác động của căng thẳng địa chính trị đang tạo ra những ngã rẽ chiến lược cho các quốc gia và các siêu đô thị. TP.HCM với vai trò là đầu tàu kinh tế của Việt Nam, đang đối mặt với giới hạn của mô hình tăng trưởng truyền thống dựa trên thâm dụng lao động và tài nguyên.
“Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) đạt mức hai con số (từ 10% trở lên) trong năm 2026 và các năm tiếp theo, việc chú trọng đến năng lực điều hành của thành phố thông qua chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và trí tuệ nhân tạo (AI) là một yêu cầu bắt buộc, và cần xem đây là một đòn bẩy chiến lược”, tiến sĩ Nguyễn Thanh Hòa nhấn mạnh.
Ông cũng cho rằng, bức tranh AI toàn cầu hiện nay đang chứng kiến sự phân cực sâu sắc, được định hình bởi những triết lý phát triển và khung pháp lý hoàn toàn khác biệt. Mức độ sẵn sàng về AI của các chính phủ không chỉ phụ thuộc vào khả năng ứng dụng công nghệ trong dịch vụ công, mà còn nằm ở vai trò của nhà nước như một nhà kiến tạo, nhà điều phối và nhà quản lý rủi ro đối với toàn bộ hệ sinh thái.
