Từ ngày 1-4, hàng loạt công ty gas như Saigon Petro, TNHH MTV Khí Đốt Gia Đình, Công ty TNHH Khí Hoá Lỏng Việt Nam - VT Gas, Công ty Cổ phần Kinh doanh LPG Việt Nam - PV GAS LPG Miền Nam thông báo tăng giá bán lẻ.
Theo đó, loại bình 12kg tăng thêm 95.000 đồng, bình 45kg tăng 356.000 đồng và bình 50kg tăng tới 395.000 đồng. Tùy từng công ty, giá bán lẻ gas đến tay người tiêu dùng dao động khoảng 654.500-660.081 đồng/bình 12kg.
Vì sao giá gas tăng liên tục?
Theo các công ty gas, do giá CP tháng 4 ở mức 775 USD/tấn, tăng 232,5 USD/tấn và giá Premium tăng cao nên đơn vị buộc phải điều chỉnh tăng theo.
Một số doanh nghiệp kinh doanh gas cho biết phía đầu mối nhập khẩu đang nỗ lực điều phối nguồn hàng nhưng vẫn chưa thể đảm bảo đầy đủ nhu cầu. Cụ thể, từ ngày 1-4 đến ngày 18-4, các công ty gas trong nước chỉ nhận được khoảng 36% đến 40% lượng hàng định mức. Dự kiến sau ngày 20-4, khi tàu chở hàng từ nước ngoài cập bến thì nguồn cung mới có thể dần ổn định trở lại.
Bên cạnh áp lực nguồn cung, hiện nay giá gas thế giới đang duy trì ở mức rất cao, dao động từ 700 đến 750 USD/tấn. Ngoài ra, chi phí vận chuyển cũng tăng mạnh thêm khoảng 150 đến 200 USD/tấn, gây áp lực lớn đối với các doanh nghiệp kinh doanh trong nước.
Cũng theo các doanh nghiệp, Việt Nam phụ thuộc hoàn toàn vào giá thế giới nên doanh nghiệp gas buộc phải điều chỉnh giá theo biến động thị trường. Khác với mặt hàng xăng dầu vốn có Quỹ bình ổn và quy định về dự trữ, việc bình ổn giá gas trong nước hiện là bài toán khó.
Cùng nhìn nhận trên, đại diện Hiệp hội kinh doanh khí hóa lỏng TP.HCM cũng cho rằng dự trữ quốc gia về mặt hàng gas hiện chưa có quy định rõ ràng như xăng dầu. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp tự nhập khẩu, điều tiết và công bố giá bán. Nguồn cung đầu vào phụ thuộc rất lớn vào các đầu mối nhập khẩu khiến thị trường dễ biến động.
Chuyên gia kinh tế, TS Ngô trí Long phân tích theo Luật Giá 2023, LPG (gas) thuộc danh mục hàng hóa, dịch vụ bình ổn giá. Nghĩa là về mặt pháp lý, mặt hàng này không đứng ngoài diện bình ổn của Nhà nước.
Theo ông, với xăng dầu, cơ chế điều hành và dữ liệu chặt chẽ hơn, lớp đệm dự trữ cũng cụ thể hơn. Còn với gas, khung pháp lý hiện hành chủ yếu vẫn nghiêng về điều kiện kinh doanh, hệ thống phân phối và niêm yết giá bán lẻ.
“Nói ngắn gọn, chúng ta đang quản lý hoạt động bán hàng nhiều hơn là chuẩn bị công cụ để hạ nhiệt khi thị trường tăng sốc. Khoảng trống nằm ở đó. Không phải luật không cho bình ổn mà là cơ chế thực thi còn mỏng, chậm và thiếu chiều sâu”, ông Long nói.
Bất ngờ thị trường gas đang tồn tại ba mức giá
Đại diện Hiệp hội kinh doanh khí hóa lỏng TP.HCM cho biết, trước đây trong điều kiện bình thường, nhiều công ty nhỏ nhập khẩu gas từ Thái Lan, Malaysia, Brunei, Singapore, Nam Trung Quốc.
Chất lượng khí gas từ các khu vực này thường không cao bằng nguồn từ Trung Đông. Việc này dẫn đến tình trạng các doanh nghiệp bỏ dần việc tự nhập khẩu và quay sang nhập khẩu từ hai đầu mối lớn là PV Gas cùng Hyosung (Hàn Quốc).
Do ảnh hưởng xung đột Trung Đông khi chuỗi cung ứng đứt gãy, hai đơn vị này đều tuyên bố điều kiện bất khả kháng và ngưng cung cấp hàng. Điều này khiến các doanh nghiệp phân phối, sản xuất và bán lẻ rơi vào thế bị động hoàn toàn. Cùng với cấu trúc chuỗi cung ứng hiện nay khiến doanh nghiệp nhỏ phải qua nhiều tầng trung gian, áp lực giá rất lớn.
Cũng theo Hiệp hội Kinh doanh khí hóa lỏng TP.HCM, hiện nay gần 70% lượng gas Việt Nam phải nhập khẩu chủ yếu từ Trung Đông. Khi chuỗi cung ứng từ khu vực này đứt gãy, các đầu mối phải chuyển hướng nhập khẩu từ Mỹ và Úc. Việc thay đổi nguồn nhập khẩu khiến chi phí vận chuyển tăng cao.
Chưa kể, các loại phí bảo hiểm cũng tăng mạnh, đẩy giá gas trên thị trường biến động liên tục.
Bên cạnh đó, sau khi chuỗi cung ứng bị đứt gãy, một số doanh nghiệp từng có kinh nghiệm nhập khẩu đã bắt đầu kết nối lại với các nguồn cung tại khu vực Đông Nam Á. Các nguồn hàng này đến từ các công ty đầu tư nước ngoài từ Nhật Bản, Thái Lan hay Philippines. Hiện nay, các nguồn cung này vẫn dồi dào và có mức giá khá cạnh tranh so với mặt bằng chung.
Đối với nguồn cung trong nước từ các nhà máy như Dinh Cố và Dung Quất đáp ứng khoảng hơn 30% nhu cầu thị trường. Lượng khí này chủ yếu phục vụ cho các ngành công nghiệp chủ lực và thị trường phía Bắc. Tại miền Nam, thị trường gần như phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn hàng nhập khẩu.
Nhìn chung thị trường trong nước đang thiếu hụt khoảng 20% đến 30% sản lượng. Điều này dẫn đến việc hình thành ba phân khúc giá khác nhau trên thị trường. Mức giá thấp nhất và gần như tăng không đáng kể thuộc về nguồn cung trong nước. Phân khúc thứ hai có mức tăng nhẹ là nguồn hàng từ các nước khu vực như Thái Lan, Philippines, Singapore.
Mức giá cao nhất thuộc về nguồn gas nhập khẩu từ Mỹ và Úc, ngoài ra một lượng nhỏ hàng từ Trung Đông cũng có giá cao do thời gian vận chuyển kéo dài. Tuy nhiên, vấn đề tồn kho thực tế hiện vẫn là một ẩn số, lượng hàng còn lại chủ yếu nằm trong chuỗi lưu chuyển trên thị trường. Chính vì vậy, thời gian qua có thời điểm giá gas được công bố tăng liên tục theo tuần.
Kiểm soát sản lượng nhập khẩu để hạ nhiệt thị trường
Để tháo gỡ nguồn cung và giá cả hiện nay, các doanh nghiệp gas kiến nghị cần có sự kết nối và làm việc trực tiếp với các đơn vị đầu mối.
Từ dữ liệu kê khai thực tế, cơ quan chức năng có thể nắm bắt chính xác nguồn cung và mức giá nhập về. Đây là cơ sở quan trọng để đánh giá chính xác tình hình cung cầu, điều tiết thị trường và hỗ trợ doanh nghiệp cũng như người tiêu dùng.
"Mong muốn của chúng tôi là có một mức giá phù hợp, chan hòa được giữa ba nguồn cung. Mức giá này cần hài hòa giữa biên độ tăng của hàng nhập khẩu và thực tế thị trường. Đây là giải pháp để chan hòa lợi ích giữa ba nguồn cung hiện nay", đại diện Hiệp hội kinh doanh khí hóa lỏng TP.HCM nói.
Cùng quan điểm trên, chuyên gia Ngô Trí Long cho biết, trong bối cảnh hiện nay Nhà nước cần có những hành động ngắn hạn và trúng đích. Trước hết, cơ quan chức năng cần lập ngay cơ chế giám sát tồn kho và kế hoạch nhập hàng ngắn hạn đối với các doanh nghiệp đầu mối lớn. Khi rủi ro đứt gãy nguồn cung đã được nhận diện, cơ quan quản lý không thể chỉ đứng ngoài nhìn doanh nghiệp tự xoay xở.
“Nếu Nhà nước chưa thể yêu cầu dự trữ bắt buộc như xăng dầu thì ít nhất cũng phải điều phối được tồn kho thương mại. Những lô hàng gần 43.000 tấn từ Australia và Mỹ cho thấy chuyện này hoàn toàn làm được nếu phản ứng chính sách đến sớm”, ông Long nhấn mạnh.
Cũng theo vị chuyên gia này, cần minh bạch cấu phần giá bán lẻ để tránh việc "té nước theo mưa". Các đơn vị cần công khai rõ phần tăng do giá nhập khẩu, chi phí vận chuyển, bảo hiểm, chiết khấu hệ thống hay lợi nhuận thương mại.
Cùng với đó, Nhà nước cần sớm có cơ chế cảnh báo sớm đối với LPG dân dụng. Khi giá chuẩn thế giới vượt ngưỡng nhất định, bộ giải pháp ngắn hạn phải được kích hoạt tự động như rà soát nhập khẩu, theo dõi tồn kho và kiểm tra dấu hiệu đầu cơ.
Chuyên gia Long cho rằng, khi khoảng 70% LPG phụ thuộc vào nhập khẩu thì bất kỳ biến động nào ở bên ngoài cũng nhanh chóng tạo áp lực chi tiêu trong nước. Khi đó, hộ gia đình và doanh nghiệp nhỏ là đối tượng chịu tác động nặng nhất.
“Tôi cho rằng, đã đến lúc Nhà nước phải nhìn gas không chỉ là hàng hóa thương mại, mà là một phần của an ninh năng lượng dân sinh. Chính sách phải đủ nhanh và linh hoạt để không biến mỗi cú sốc quốc tế thành một cú đánh trực diện vào bữa cơm của người dân”, ông Long nhấn mạnh.
Theo Sở Công thương TP.HCM, hạ tầng khí trên địa bàn cơ bản đáp ứng yêu cầu sản xuất và tiêu dùng. Tuy nhiên, rủi ro từ biến động giá năng lượng thế giới và gián đoạn chuỗi cung ứng quốc tế vẫn tiếp tục hiện hữu.
Quán triệt tinh thần Nghị quyết số 70-NQ/TW, Ban Thường vụ Thành ủy TP.HCM đã ban hành Chương trình hành động số 10-CTrHĐ/TU. Trong đó, chương trình nhấn mạnh việc phát triển mạnh công nghiệp khí, hạ tầng LNG và ưu tiên quỹ đất cho hạ tầng dự trữ xăng dầu, khí đốt.
