Xe buýt "chết" vì "lô cốt"

Ác mộng kẹt xe

Chỉ vài tháng trở lại đây, đã có hàng trăm tài xế xe buýt xin nghỉ việc khiến doanh nghiệp lao đao vì cả trăm xe buýt "trùm mền", trong khi tiền trả góp vẫn phải đóng đều. Ông Phùng Đăng Hải, Tổng giám đốc Liên hiệp HTX vận tải TP.HCM, cho biết hiện đơn vị đang khủng hoảng thiếu tài xế xe buýt khiến gần 100 trong tổng số 1.000 xe của liên hiệp thường xuyên dừng hoạt động do không có người lái.

Ông Hải lo ngại con số đang ngày càng tăng do tiêu chuẩn tuyển chọn tài xế xe buýt rất khắt khe, phải đảm bảo các điều kiện: tốt nghiệp THCS, tuổi đời trên 30, có kinh nghiệm và nhất là phải có bằng lái hạng E. Trong khi đó, các loại hình vận tải hành khách khác như du lịch đường dài, tuyến cố định... phát triển mạnh nên thu hút phần lớn tài xế.

Lý do dẫn đến tình trạng trên là áp lực làm việc ngày càng nặng nề trong khi chế độ đãi ngộ không tương xứng khiến tài xế xe buýt nản lòng. Mà nguyên nhân chính là hàng trăm "lô cốt" dày đặc trên khắp các tuyến đường TP khiến thời gian đi từ đầu đến cuối bến của mỗi chuyến xe kéo dài ra. Trong khi đó, thu nhập của tài xế được tính theo số chuyến chạy được trong ngày. Thời gian mỗi chuyến tăng lên cũng đồng nghĩa với số chuyến chạy được giảm xuống, dẫn tới thu nhập của tài xế sụt giảm đáng kể.

 Trong khi đó, họ lại phải cầm lái liên tục, không có khoảng trống để nghỉ ngơi giữa các chuyến như trước. Nhiều tài xế thừa nhận, lái xe hàng trăm km đi các tỉnh cũng không "mệt" bằng len lỏi vài chục km trong nội thành TP.HCM với cảnh kẹt xe, "lô cốt", nước ngập thường trực.

Theo ông Đoàn Minh Tâm - Phó giám đốc Công ty xe khách Sài Gòn, tình trạng kẹt xe vì "lô cốt" khiến công ty phải liên tục cắt giảm chuyến, càng khiến thu nhập của tài xế giảm sút. Hiện nay, các tài xế làm việc liên tục từ sáng sớm đến đêm khuya, mỗi tháng làm từ 23 - 25 ngày, nhưng thu nhập chỉ khoảng 3 triệu đồng, cao lắm 4 - 5 triệu đồng/tháng.

Những trở ngại trên đường phố còn làm nản lòng hành khách do đi xe buýt thường xuyên bị trễ giờ. Ông Phùng Đăng Hải dẫn chứng: "Trước đây bãi giữ xe của các trường đại học ở Thủ Đức thường trống trơn nhưng nay rất đông xe gắn máy của sinh viên.

Do kẹt xe dữ quá nên ngay cả sinh viên cũng chê xe buýt". Ông Hải đề nghị TP chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ các công trình đào đường, sớm tháo dỡ hàng trăm "lô cốt" gây kẹt xe, chứ với tình trạng như hiện nay thì ngay cả chủ xe cũng khó gắng gượng nổi.

Trợ giá nhiều, hiệu quả thấp

Năm 2002, tiền trợ giá xe buýt chỉ khoảng 39 tỉ đồng. Đến năm 2009, con số này đã tăng gấp 16 lần lên 650 tỉ và dự kiến năm 2010 là 700 tỉ đồng. Thế nhưng, Sở GTVT - đơn vị quản lý xe buýt - vẫn cho rằng thế là chưa đủ và đề xuất lên 820 tỉ đồng cho năm 2010. Tuy nhiên, Sở GTVT lại không lý giải tại sao số tiền khổng lồ này chỉ mang về cho xe buýt hơn 5% hành khách trong tổng nhu cầu đi lại của TP mỗi năm, một kết quả quá khiêm tốn.

Trên thực tế, tổng trợ giá quả là cao, song việc phân phối đến từng xã viên, doanh nghiệp lại thấp do hệ thống xe buýt quá cồng kềnh và hoạt động kém hiệu quả. Hay nói cách khác, "bầu sữa" trợ giá đang phải "nuôi" cả những tuyến xe buýt vắng khách, chồng chéo. Trong nhiều ngày đi ghi nhận thực tế hoạt động xe buýt, PV phát hiện nhiều tuyến xe buýt dù sử dụng xe loại lớn nhưng lượng khách chỉ đếm trên đầu ngón tay.

Chẳng hạn, tuyến Tân Quy - Bến Thành - Đầm Sen của Công ty xe khách Sài Gòn rất vắng khách, trong đó đoạn đường từ Tân Quy (Q.7) qua Bến Thành (Q.1) thỉnh thoảng cũng có khách, nhưng đoạn chạy qua các đường An Dương Vương, Huỳnh Mẫn Đạt (Q.5), Trần Nhân Tôn, Vĩnh Viễn, Lê Hồng Phong, Lý Thái Tổ (Q.10)… cho đến cuối bến ở Đầm Sen (Q.11) thì gần như trống không.

Tương tự, tuyến ngã ba Giồng - Bến xe Chợ Lớn, Bến Thành - Âu Cơ - Bến xe An Sương… cũng loe hoe khách. Anh Luận, tài xế tuyến ngã ba Giồng - Bến xe Chợ Lớn cho biết, mỗi ngày xe của anh chạy 9 chuyến nhưng chỉ thu được khoảng 200 vé, tương đương mỗi chuyến hơn 20 khách, dù đây xe loại lớn B55 (có thể chở cùng lúc 60 - 70 khách, chưa kể lượng khách luân phiên lên xuống xe).

Ông Lê Văn Lộc - Chủ nhiệm HTX xe buýt số 11 - cho rằng, hiện nay mức trợ giá được áp dựa trên số lượng hành khách, tức khách nhiều thì trợ giá ít và ngược lại. Điều này dẫn tới những tuyến hoạt động hiệu quả thì bị siết trợ giá, còn nhiều tuyến vắng khách lại được ưu ái rót trợ giá với mức cao. Bên cạnh đó, đơn giá trợ giá mới (cao hơn đơn giá cũ từ 8 - 10%) đã được UBND TP phê duyệt và đáng lẽ áp dụng từ ngày 1.1.2009 nhưng đến nay vẫn chưa thấy, trong khi mức khoán trợ giá lại giảm nên doanh nghiệp còn lỗ nặng hơn trước.

Theo ông Lộc, hiện hàng loạt xã viên đang tìm cách bán tháo xe buýt do không kham nổi tình trạng thua lỗ. "Xe buýt do xã viên mua trả góp năm 2008 với giá 600 - 700 triệu đồng, thế nhưng bây giờ chỉ cần có người hỏi mua với giá 200 triệu đồng thì chắc chúng tôi cũng bán hết, chứ không gồng gánh nổi nữa" - ông Lộc than.

Một nguyên nhân nữa khiến tình trạng thua lỗ của các doanh nghiệp thêm nặng là sự trùng lắp của mạng lưới xe buýt. Chẳng hạn, một trong những điểm chằng chịt xe buýt nhất là khu vực chợ Bến Thành, chỉ riêng hướng từ chợ Bến Thành đổ ra khu vực Hàm Nghi, Nguyễn Huệ đã có xấp xỉ 20 tuyến, chưa kể hàng chục tuyến khác xuất phát từ đây đi các quận 3, Bình Thạnh. Tương tự, các trục đường như Kinh Dương Vương - Hùng Vương - Hồng Bàng - An Dương Vương, cụm đường Hoàng Văn Thụ - Xuân Diệu - Xuân Hồng - Trường Chinh... đều có hàng chục tuyến xe buýt đi qua.

Từ các khu vực trong TP đổ về Bến xe Miền Đông có khoảng 20 tuyến xe buýt… Đành rằng đây là các khu vực có nhu cầu đi lại lớn, nhưng vì mở quá nhiều tuyến buýt trùng lắp dẫn đến lượng hành khách bị phân tán cho quá nhiều tuyến, kéo theo doanh thu trên từng tuyến giảm, doanh nghiệp thua lỗ là điều đương nhiên.

Theo Phương Thanh - Đình Mười (TNO)