Ngày 17-4, hội thảo Nông nghiệp thông minh do Tạp chí Một Thế Giới tổ chức tại TP.HCM đã đề xuất nhiều giải pháp công nghệ thiết thực. Ngành nông nghiệp Việt Nam đang đối mặt với yêu cầu mang tính sống còn là phải làm mới lại toàn bộ phương thức canh tác truyền thống nhằm đáp ứng các đòi hỏi ngày càng khắt khe từ thị trường. Trong dòng chảy đó, quá trình chuyển đổi tư duy sản xuất sang kinh tế nông nghiệp kết hợp việc ứng dụng công nghệ số là chìa khóa chính.
Quản trị dữ liệu số là hệ mạch nông nghiệp
TS Trần Văn Tùng, Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASTI) kiêm nguyên Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, nhấn mạnh quá trình chuyển đổi từ canh tác truyền thống sang các mô hình quản trị công nghiệp ứng dụng công nghệ cao là yêu cầu sinh tồn để giải quyết bài toán năng suất, chất lượng và khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Bổ sung cho quan điểm này, PGS.TS Đỗ Văn Hùng – Phó Chủ tịch VASTI, Trưởng Khoa Quản trị thông tin (Trường ĐHKHXH&NV, ĐHQGHN) cho rằng dữ liệu sạch và quản trị tốt chính là “hệ mạch” để nâng cao năng suất, tạo giá trị gia tăng và bền vững. Hiện trạng dữ liệu tại Việt Nam bao gồm các lớp sản xuất, thị trường, môi trường và quản lý chính sách rất phong phú nhưng lại phân tán, chưa liên thông, thiếu tiêu chuẩn thống nhất và khung pháp lý còn sơ khai. Do đó, việc xây dựng một hệ sinh thái nuôi dưỡng luồng thông tin liên tục là yêu cầu vô cùng cấp bách.
Sức mạnh của số hóa cũng được minh chứng sắc nét qua mô hình chăn nuôi của Tập đoàn TH. Với quy quy mô tổng đàn bò sữa chăn nuôi tập trung công nghệ cao tiệm cận 75.000 con, đơn vị này tiên phong ứng dụng hàng loạt công nghệ hàng đầu thế giới như thụ tinh ống nghiệm (IVF), hệ thống AfiAct quản lý sinh sản tự động và phần mềm 1-ONE điều hành phối trộn rải thức ăn.
Tích tụ đất đai tạo đà cho nông nghiệp số
Tuy nhiên, để công nghệ số phát huy sức mạnh, quy mô đất đai là yếu tố tiên quyết. Đánh giá về rào cản hiện tại, ông Doãn Văn Chiến, Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm Khuyến nông Quốc gia vùng ĐBSCL, chỉ rõ một thực tế: việc ứng dụng công nghệ cao và chuyển đổi số trong nông nghiệp vẫn chưa đồng đều, còn nhiều hạn chế về thể chế, nguồn lực, và đặc biệt là quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ.
"Để tháo gỡ, Trung tâm đang đẩy mạnh chương trình khuyến nông số, ứng dụng IoT thu thập dữ liệu thời gian thực giúp người nông dân có thể giảm trên 25% lượng nước tưới, 15% phân bón và giảm 20-30% nguy cơ dịch bệnh trong chăn nuôi", ông Chiến chia sẻ.
Đồng tình với nhận định này, ông Võ Quan Huy, Giám đốc Công ty TNHH Huy Long An, đúc kết chân lý sau 50 năm lăn lộn: "Nông nghiệp hiện đại không thể làm theo kiểu manh mún". Sở hữu quỹ đất gần 1.000 ha tại 6 tỉnh, ông tự tin đạt mức doanh thu ngoại tệ 20 triệu USD vào năm 2025.
Bài học xương máu từ cây mía tại Đồng Tháp Mười năm 2003 dạy ông rằng diện tích nhỏ khiến chi phí cơ giới hóa đội lên, làm mất sức cạnh tranh. Chỉ khi đất đai đủ lớn, việc đầu tư hạ tầng quy mô như hàng trăm km ròng rọc hay hệ thống hàng chục trạm bơm nước trị giá hàng tỉ đồng mới có thể khấu hao hiệu quả. Hạ tầng này giúp thu hoạch chuối không chạm đất, bảo vệ lớp phấn tự nhiên và xuất sắc đạt chuẩn vào 4.000 cửa hàng AEON tại Nhật Bản.
Ông Huy nhấn mạnh muốn cây cho trái ngọt, đất phải được nuôi dưỡng bằng hệ vi sinh vật có lợi. Do đó, trang trại áp dụng dinh dưỡng phân hữu cơ chiếm 90% kết hợp chọn giống chuối cấy mô sạch bệnh kháng Panama, cho phép tính toán chính xác ngày thu hoạch. Thay vì làm nông cảm tính, ông quản trị bằng AI và dữ liệu IoT để số hóa trực tiếp giá thành sản xuất, kéo giảm định mức xuống 0,8 đến 1 nhân công/ha, giúp giá thành xuất khẩu luôn ổn định dưới 15.000 đồng/kg.
